Mesnevi'yi en iyi Mesnevi şerh eder

Çocukluğundan beri tasavvufla ilgilenmiş H. Nur Artıran. Mevlânâ Celâleddin-i Rûmi ve eserleri üzerine yaptığı çalışmalar ve yazdığı eserlerle yüzyılımızın en önemli araştırmacı yazarlarından biri olan merhum “Sertârik Mesnevîhân” Şefik Can'ın uzun yıllar yardımcılığını yapmış, hizmetinde bulunmuş bir gönül ehli, davanın sadık bir bekçisi. “Cevâhir-i Mesnevîyye”, “Mesnevî'den Hikâyeler”, “Okullar İçin Mesnevî'den Seçmeler” ve “Mevlânâ'nın Rubailerinden Seçmeler” adlı kitapları yayıma hazırlayan ve yurt içinde ve yurt dışında birçok konferans veren Artıran, son çalışması Aşk Bir Davaya Benzer'le okurla buluşuyor. Artıran'ın yaptığı Mesnevî sohbetleri üzerine kurulan kitap, Sufi Kitap tarafından yayınlandı. Kitapta, güzel yaşamanın düsturları, Hazreti Pîr'in sözleriyle anlamlanıyor ve buna aracı olan da bunlardan faydalanan da dua ediyor. Biz de kılavuzumuzu seçtik ve yürürken sorular sormaya başladık, cevaplar birbiri ardına geldikçe yolumuz belli oldu.

Haklısınız, “Aşk Bir Davaya Benzer” isimli kitap önemli bir kılavuz eser niteliğinde. “Neye kılavuzluk edecek?” denirse; Elest bezminde ilk defa gönlümüze düşen ilâhi aşkı samimi bir şekilde bu âlemde yaşamaya, Cenâb-ı Allah'a verdiğimiz sözü tutmaya kılavuzluk edecek inşallah. Söz konusu eser aşkı okumak için değil, aşkı yaşamak isteyenler için hazırlandı. Hz. Mevlânâ ve Şems-i Tebriz-i'nin ilahi aşkını anlatan romanlar ve çeşitli yazılar satış rekorları kırıyor. Bir başkasının yaşadığı ilahi aşkı sığ bir düşünce ile sadece okumanın bizlere ne faydası olabilir? Asıl maksat onların yaşadığı bu ulvi aşkı yaşamaya talip olmak dolayısıyla da bu aşka giden yolları aramak değil midir? Zikir, şükür, sabır olmadan, ilahi takdire rıza göstermeden böyle bir aşkı yaşamak mümkün müdür?

Sizin de belirttiğiniz üzere bizim üslubumuz Mesnevi'yi Mesnevi ile şerh etmek, mümkün olduğunca şahsi, kişisel kanaatlerden uzak durmak. Bunun sebebine gelince: Mesnevi dikkatlice okunduğu takdirde görülecektir ki cevabı verilmemiş hiçbir soru kalmamıştır.

Hz. Mevlânâ; “Ancak yokuşu çıkan iner, düğümü de bağlayan çözer” diye buyurmuştur.

Madem ki düğümü bağlayan çözer, böylesi bir durumda bağlı anlaşılmaz gibi görünen bazı beyitlerde en doğru, en güzel bir şekilde yine Hz. Mevlânâ'nın eliyle çözülür. Bizler ne söylersek söyleyelim âşıklar sultanının kendi sözleri ve yorumları kadar doğru ve anlaşılır olamaz. O nedenle böyle bir yol izlemeyi tercih ettik.

Bendeniz böyle bir eserle hiç karşılaşmadım. Farklı konulara göre tasnif edilmiş Mesnevi'yi Mesnevi ile şerh etme metodunun bu denli aşikâr bir şekilde daha önce hiç çalışılmadığını düşünüyorum.

Bir kez daha arz etmek isterim ki: Farsça bilmekle Mesnevi anlaşılsaydı tüm İranlılar Mesnevi şarihi olurdu. Veya Arapça bilmekle Kur'an anlaşılsaydı tüm Araplar Kur'an müfessiri olurdu. Bu gibi işler dil bilmekle değil. Gönül ehli olmakla mümkündür. Tasavvuf tarihi incelendiğinde onlarca Ümmi olan gönül sultanına rastlarsınız. Pir makamında olan ümmi sultanlar var. Fakat bununla birlikte tercümenin kimin elinden dilinden ve gönlünden yapıldığı elbette oldukça önemli buna dikkat edilmeli.

Bu sorunuza yine Hz.Mevlânâ ile cevap vermek isterim. Bakınız âşıklar sulatanı olan Hz. Mevlânâ 'aşk' kelimesini Divân-ı Kebir'nde nasıl tarif etmiştir:

Arapça olan baştaki “A” harfi ibadet etmeyi sembolize eder. Malum arapçada “A” harfi bazen “İ” olarak da okunur. Ortadaki “Ş” harfi Allah'a şükretmeyi anlatır. Sonundaki “K” yani “Kaf” harfi ise kanaat etmeyi anlatır. Sonuç itibariyle AŞK kelimesi bir bütün olarak İbadet demektir. Böylesi bir durumda nasıl ibadet terk edilerek ilahi aşktan bahsedilebilir? Bu mümkün müdür? Elbette aşkı kendi cüzi akıllarına göre anlayanlara mümkün. Fakat erbabına asla.

Söz konusu bu hasletler insan olmanın insanca yaşamanın şiarıdır. Az yeme, az uyumaya, az konuşmaya vesile olacaktır. Tüm bunlardan maksat dinlemeyi bilmektir. Malumunuz Kur'an okumak sünnet, dinlemek farzdır. Hz. Mevlana Mesnevi'ye “dinle” diye başlamıştır. Elbette bunlarda nice hayır hikmet vardır. Dinlemek ise sadece işitmek değil işittiğini anlamak, anladığını da hayata geçirmektir.

Efendim bu tür sosyal paylaşımlarda küfre dayalı gayri insani sözler ortalarda dolaşacağına varsın güzel sözler dolaşsın. Herkes ayet ve hadislerin gerçek manasındaki şuur ve idrakine vardıktan sonra birilerine nakledecek olsa ayet ve hadislerden kimselerin haberi olmazdı. Hz. Mevlânâ'nın sözleri de öyle. Birileri özden uzak bir şekilde bilmeden cahilce nakleder ama inşallah döner dolaşır o sözler ehline teslim olur. Fakat bu sözler yazılırken beyit ve cilt numaralarını vermeye gayret göstermek gerekir. Yoksa ehli tarafından güvenilirliğini yitiriyor.