Yaşadığı dönemi aşmış örnek insan: Nâbî

Edebiyat Sanat ve Kültür Araştırmaları Derneği (ESKADER), büyük Divan şairlerimizden Urfalı Yusuf Nâbî'yi, vefatının 300. yılı dolayısıyla kalabalık bir dinleyici kitlesi eşliğinde Cağaloğlu'nda andı. Timaş Kitapkahve'de 'Bâbıâli Sohbetleri' kapsamında gerçekleştirilen toplantıda Eski Türk edebiyatı uzmanları olan Fatih Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü öğretim üyelerinden Prof. Dr. Mahmut Kaplan ile İstanbul Medeniyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Emine Yeniterzi, Nâbî'nin hem şair hem de âlim yönünü anlattılar. Akademik çalışmalarına İstanbul'a taşıyan bu iki değerli uzman, Nâbî'nin kendinden önceki, sonraki ve çağdaşları arasında şiir tekniğinin yanı sıra ilmî değerlendirmeleri ile de farklı duruşuna dair önemli bilgiler aktardılar.

Toplantının moderatörlüğünü gerçekleştiren ESKADER Başkanı Mehmet Nuri Yardım, Nâbî'nin klasik edebiyatımızın önde gelen şairlerinden olduğunu ve bir ekol meydana getirdiğini belirtti. Hakkında bir roman yazılmasını, hatta hayatının senaryolaştırılarak bir sinema filmi çekilmesini öneren Yardım, Nâbî'nin aydın sorumluluğu taşıdığını ve mütefekkir yönünün bulunduğunu belirterek 'Toplumun sorunlarına duyarlılık geliştirmiş, sorunları tespit ederek çözümler bulmuştur' dedi.

İlk sözü alan Prof. Dr. Emine Yeniterzi, büyük ve çok yönlü bir şair dediği Nâbî'nin mükemmel bir gözlemci olduğunun altını çizdi. Aynı zamanda bir kitabet olan Nâbî'nin şiirlerine halk arasında yaygın olan meslekleri, inançları, gündelik alışkanlıkları kısacası sosyal hayatı taşıdığını anlatan Yeniterzi, şiirlerinin içinde en farklı örneklerini naatların oluşturduğunu kaydetti. Nâbî'nin kaleme almış olduğu dört ayrı naat-ı şerifinden önemli beyitleri aktararak Divan edebiyatında ayrı bir yeri bulunan şiir dünyasında kısa bir yolculuğa çıkardı:

'Nâbî'nin naatlarını diğer şairlerin naatlarından ayıran en önemli unsur, gerçekçi yanıdır. Nâbî, önce Ravza-ı Mutahara'yı ziyaret etmiş ve sonra naatlarını kaleme almıştır. Hatta yakın tarihli belgelerde geçen yaptığı hac yolculuğunda yaşanan hadise de ilk naatının ilk beyitlerinin okunmasıyla vuku bulduğu anlatılır. Sakın terk-i edepten, kûy-ü mahbub-u Hüdadır bu / Nazargah-ı ilahidir, makam-ı Mustafa'dır bu, bahsi geçen beyittir. Bu naatı Hz. Peygamber'in kabr-i şerifini ziyaret ettikten sonra kaside şeklinde yazmıştır. Naatları duygu ve hayalle değil, tefekkürle yoğrulmuştur.

Naatın başında kâinatın yaradılışı anlatılır, ayetlere ve hadislere işaret edilir, sonrasında da kendi bakışından yaradılmışlara ve yaradılmışların en yücesi Hz. Peygamber'e övgüler yer alır. Baştan sona tefekküre dayalıdır. Diğer naatlar, teşbihe, Hz. Peygamber'in fizikî özelliklerine, mucizelerine yer verirken Nâbî bunların hiçbirine itibar etmez. Onun öne çıkardığı Hz. Peygamber'in kâinatın özü oluşu, Allah katındaki yeri ve makamıdır. Buna bağlı olarak istisnai durumundan bahseder. Zaten hangi faziletli insanda güzel bir huy ile karşılaşsa bunun Hz. Peygamber'in hadislerinin kabuğundan bir parça olmasına bağlıyor.'

Prof. Dr. Mahmut Kaplan ise konuşmasına Nâbî'nin eserleriyle bugün ilim adamları yetiştiğini ve âlim bir şair olduğunu söyleyerek başladı. Urfa'da doğup büyüyen Nâbî'nin İstanbul'da yaklaşık 30 yılını geçirdiğini ve hem saraya hem de padişahın iltifatlarına mazhar olduğunu belirten Kaplan, bu iltifatın neticesinde hac farizasını yerine getirdiğini kaydetti. Yine padişah emri ile Halep'e gittiğini, o yıllarda dahi İstanbul ve İstanbul'un şiir ortamıyla bağını koparmadığını, bir şairin şair olduğu onayını Nâbî'den aldığını anlatan Mahmut Kaplan devamında şunları kaydetti:

'Ancak Halep günleri hep böyle iyi gitmez. Bir süre sonra padişah maaşını keser ve Nâbî 12 yıl kadar yokluk ve sefalet içinde yaşar. Bu süre sonunda bölgeye yeni atanan valinin yardımlarıyla İstanbul'a gelebilir. Halep günlerine dair izlerini sürmek için Halep'e gitmiştim, ancak kendisiyle ilgili hiçbir ize ulaşamadım. Oysa Halep'ten Diyarbakır'a geçerek oradaki şiir günlerine iştirak etmiştir. Yani şiirle ünsiyeti Halep'te kesintisiz devam etmiştir. Oradaki bilgilerden yoksun kalınca yazmayı planladığım roman da eksik kalacağından bunu gerçekleştiremedim. Seyahatlerine dair birçok mektubu ve şiiri de mevcuttur.