Ata topraklarına çok gecikmiş bir yolculuk

FİLMİN KONUSU:

Ailesi yıllar önce Bosna'dan İstanbul'a göç etmiş olan Semahat, ilerlemiş yaşına rağmen ata topraklarına bir yolculuk yapmaya karar verir. Yönetmen Fatih yaşlı kadının bu niyetini ilginç bulur ve Balkanlar'a yapacağı yolculuğu filme almaya karar verir. Fatih'in arkadaşı Ufuk da bu yolculuğu özel hayatındaki sorunlardan uzaklaşmak için bir fırsat olarak görür ve çekimlerde asistanlık yapmak üzere onlara katılır.

Bazı filmler vardır; olanca iddiasız görünümlerinin ardında saklı olan bir cevher, onları izlemek üzere karanlık salonlardaki koltuğunuza oturduğunuzda gelip gönlünüzün ayrıcalıklı bir köşesine kurulur. Sonrasında da o cevherden yayılan, pek çoklarının görme şansı (ya da daha doğru bir ifadeyle, “nasibi”) bulamadığı huzur veren bir pırıltı ruhunuzu aydınlatıverir.

Baba tarafından Bakülü bir Azerî, anne tarafından ise Üsküp-Makedonyalı bir Türk dünyası melezi olarak, çocukluğum boyunca anne tarafımıza yaptığım bayram-seyran ziyaretlerinde en çok duyduğum soru cümlesini kendisine ad olarak seçmiş bulunan “Kako Si?” (Boşnakça'da ve genel olarak eski Yugoslavya topraklarında konuşulan irili ufaklı bütün dillerde “Nasılsın?” anlamına gelir) filmi, beni aynen böyle bir etkiyle çarptı.

Başından sonuna dek hüzünle bezenmiş bu öykünün baş kahramanı, ak saçlı Boşnak göçmeni Semahat Garuşanin teyzemizin (ki kendisi aynı zamanda yönetmenin de öz annesiymiş) yarı gerçek-yarı kurmaca bir akış içinde yaşadığı duyguları anlamakta hiç mi hiç zorlanmadım. Çünkü, 62 yaşındaki sevgili annemin de hayattaki en büyük özlemlerinden biridir, günün birinde Üsküp dolaylarındaki çocukluk kasabasını ziyaret etmek, annesinin -hemen yakınlardan geçen trenin altında kalıp ezilmesin diye- onu kırda oyun oynarken yeterince pay bırakılmış uzunca bir iple bağladığı “koca çınar”ı yeniden bulmak... Eğer yerinde yeller esmiyorsa, tren istasyonu şefi olan babasına ikametgâh olarak tahsis edilmiş küçük lojman evini, ağabeyi ve kardeşiyle birlikte koşuşturdukları rayları dünya gözüyle son bir kez daha görmek…

Hiç bir zaman açıkça dile getirmese de annemin benden hayattaki tek gerçek dileği olduğunu adım kadar iyi bildiğim bu hafıza tazeleyici yolculuğu, tıpkı “Kako Si”deki Semahat hanım gibi bir gün ma'aile bizler de yapacağız inşaallah…

Balkan kökenli göçmen Türkler'in çeşitli tarihlerde karşılıklı mübadele izinleri çıktığında “Vatanım, vatanım!” diye haykırarak koştukları Türkiye'ye yönelik güçlü sevgileriyle, bir zamanlar Osmanlı toprağı olan, kendilerinin de Osmanlı ruhuyla bağlı oldukları Balkanlar'a dönük sevgileri arasındaki tatlı gelgitleri, kendisi de göçmen olan ya da en azından göçmenlerle yakın teması olan herkes iyi bilir. Kesinlikle, Türkiye'ye göçmüş olmaktan duyulan bir pişmanlık değildir bu; kökü ta 1912-13 Balkan Savaşları'na uzanan şiddetli bir travmanın, “Oraları nasıl oldu da yitirdik biz” ıstırabının doğurduğu buruk bir özlemdir kalplerde duyulan…

Genç kuşak hanım yönetmenlerimizden Özlem Akovalıgil'in filmi Balkan göçmenlerinin istisnasız hepsinin bilinçaltlarına nakşolmuş durumdaki bu ısdırabı o kadar güzel ve dengeli yansıtıyor ki “Kako Si?”den çıkarken kafamdan geçen ilk şey “Bu filme mutlaka annemi de getirmeliyim” tarzında bir plan yapmak oldu.

Akovalıgil, her ne kadar kurmaca bir öykü anlatıyor olsa da “Kako Si?” zaman zaman güçlü bir belgesel gerçekliğinin tadını bırakıyor ağızlarda… Semahat Garuşanin'in Bosna-Hersek'teki akraba ve dostlarını gördüğünde yüzünü kaplayan mutluluk ne kadar sahiciyse, başkent Saraybosna'nın önemli yapılarının duvarlarını kaplayan (gençler tarafından unutulmasın ve onlara ibret olsun diye onarımları özellikle yapılmamış) binlerce mermi deliği de o kadar sahici…

Bayıldım bu filme… Evet, “taraflı” olarak, yarısı Balkan göçmeni bir adam olarak bayıldım, var mı itirazınız? Toplam mevcutları bir kaç yüz kişiyi geçmeyen köy boyutundaki topluluklardan, Türkiye'nin neredeyse her köşesini ele geçirmelerine ve benden çok daha iyi koşullarda yaşamalarına rağmen “Azınlık hakları istiyoruz” teraneleri okuyanlara kadar irili ufaklı bütün etnisitelerin sanat dünyasında kendi borularını öttürme şehvetine kapıldığı bir devirde, varsın biz de arada bir Balkanlılığımızı, arada bir de Azerîliğimizi özenle hatırlatıp vurgulayalım.

İnşaallah, bu nostaljik yaklaşımımız “faşistlik” olarak falan kabul edilmez!