Baykal"ın kaderi de İsmet Paşa"nın kaderine benziyor

CHP tarihinde ilk yapısal dönüşümü gerçekleştiren 1972''deki kurultayda Genel Başkanlığa seçilen Bülent Ecevit idi. Bugün de CHP yeni bir yol kavşağında..

Hikaye çok benziyor, CHP''liler yine bir Mayıs ayında ''devrilmez'' denilen İsmet Paşa''yı indirmişler, yerine Ecevit''i getirmişlerdi.

“Asla gitmez” denilen Deniz Baykal ise netameli bir kaset yüzünden liderlikten ayrılmak zorunda kaldı.

1972''de ise Ecevit''in karşısında koskocaman bir İsmet Paşa vardı..

Aylarca süren kıyasıya bir mücadeleydi ve Ecevitçiler ile il kongrelerini birer birer kazanıyorlardı.

Mayıstaki Kurultay başladığında, İnönücüler itiraf etmek istemeseler bile çoktan kaybetmişlerdi.

Kemal Kılıçdaroğlu ise Baykal''ın istifa etmesi nedeniyle yarışa beş sıfır önde başlamış oldu.

Bu ayrı bir hikaye ama CHP için bu kurultay da 1972''deki kadar önemlidir..

“12 Mart” darbesinin hüküm sürdüğü bir dönemdi..

1950''den beri umudunu “CHP artı Ordu eşittir İktidar” denklemine bağlayan Parti ya çöküp gidecek, ya da kendine yeni bir rota çizerek yoluna devam edecekti.

“Ebedi muhalefet” çizgisinde kitlenen CHP için bugün de benzer bir kader söz konusu..

Türkiye''nin değişim sürecine ayak uyduramayan bir CHP''nin iktidar şansı yakalaması imkansız bir aşka benziyor..

Kemal Kılıçdaroğlu bu imkansız aşkın yarattığı anafordan CHP''yi çekip alabilecek mi bunu göreceğiz.

Ama gelin biz o eski hikayeyi anlatmaya devam edelim..

12 Mart 1971''deki askeri muhtıranın ardından Ecevitçiler “devletçi-seçkinci” partiyi “halkçı” bir parti yapmak için “ortanın solu”ndan biraz daha sol olan “sosyal demokrat” hareketini başlattılar.

İsmet Paşa, 12 Mart muhtırasına destek vermeseydi belki de bu hikaye farklı yazılacaktı.

Çünkü Ecevit, İsmet Paşa''yla 12 Mart yüzünden ters düştü.

Darbeyi Başbakan Süleyman Demirel hükümetine karşı değil CHP''ye karşı yapılmış saydı.

İlk başta İsmet Paşa muhtıraya karşı mesafeli davranmış ama birdenbire fikir değiştirmişti.

Paşa''nın kurulacak olan ara rejim hükümetine CHP''nin destek vereceğini bildirmesi Ecevit''i rahatsız etmişti.

Ecevit, darbeyi Türkiye''nin yapısal değişimine bir müdahale olarak görüyordu..

Partinin merkez yönetim kurulu da Ecevit''le aynı fikirdeydi..

İsmet Paşa''ya rağmen, CHP MYK''sı partilerüstü hükümete CHP''den üye verilmemesi kararı aldı.

Ne ki İsmet Paşa, MYK''nın kararını Meclis grubuna götürmedi.

Ecevit de 21 Mart günü Genel sekreterlik görevinden istifa etti.

MYK üyeleri de görevlerine devam etmediler ve topluca istifa ettiler.

İsmet Paşa, Ecevit''in yerine Şeref Bakşık''ı getirdi.

Bir süre sonra Bakşık da, Ecevit ve İnönü arasında kalmak istemediği için görevinden istifa etti.

Bakşık''ın yerine de İnönü en güvendiği adamlardan Kamil Kırıkoğlu''nu getirdi.

O günlerde kimse Ecevit''in İsmet Paşa''ya galip geleceğine ihtimal vermiyordu.

Ecevit, Türkiye''deki değişim ihtiyacı ile partideki değişimi çakıştırarak götürmeyi amaçlıyordu.

İsmet Paşa''ya göre ise Ecevit partiyi ve ülkeyi maceralara sürüklemek istiyordu..

İl kongrelerini İnönücü Kemal Satır''cılar kaybediyorlardı..

Kamil Kırıkoğlu bile Ecevit''in tarafındaydı.

İsmet Paşa bu kez tarihi çizmelerini giyerek korkutamamıştı.

6 Mayıs''taki Olağanüstü Kurultay''a İsmet Paşa ilk kez yanına eşi Mevhibe Hanım''ı almadan gelmişti.

Paşa''nın yakın adamlarından Mustafa Kaftan''a göre kurultay İnönü için bir “Yalnızlık Kurultayı” idi.

İlk yenilgiyi Satır''cıların Kurultay Başkanı adayı Hüdai Oral aldı.

Kurultay Başkanlığına Ecevitçiler''den Prof. Muammer Aksoy seçildi.

İnönü Kurultaya yeni delegelerin alınmasına şiddetle itiraz etti.

Kürsüye çıkarak “ Bu kurultayın benim davet ettiğim kurultay olmadığını derhal ilan ederim, meşru makamlara da müracaat ederim; Kurultayı dağıtırım, partiyi kapattırırım” dedi.

İnönü parti yönetimini dışarıdan Ecevit''ten emir alarak yönetmekle de suçladı.

Ama Genel Sekreter Kırıkoğlu''ndan Paşa''ya verilen yanıt çok sert oldu.

Kırıkoğlu, “İnönü''ye saygı, onun yetkilerine saygılı olmak demektir; bunun ötesi, ortaçağ köleliği, mürailik, dalkavukluktur” diye konuşarak Paşa''yı padişah olmakla suçladı.

En güvendiği adam olarak Kırıkoğlu böyle konuşmuştu.

Bugün Önder Sav''a yönelik “Brütüs” suçlamaları o gün de Kırıkoğlu için yapıldı.

Ecevit de yaptığı konuşmada, “Bu parti demokrasinin ve belli hukuk kurallarının işlediği bir Tüzel kişilik mi olacaktır yoksa kanunların işlemediği bir Özel Mülk mü olacaktır? Buna karar vereceksiniz” dedi.

7 Mayıs günü Kurultay Parti Meclisi''ne Ecevit''e yakın isimleri seçmişti.

Oysa Olağanüstü Kurultayı İsmet Paşa''nın kendisi istemişti.

Dedik ya, Paşa Ecevitçiler''in kazanacağına asla ihtimal vermemişti.

8 Mayıs günü İsmet Paşa 34 yıldır sürdürdüğü CHP Genel Başkanlığı görevinden istifa etti.

14 Mayıs''ta genel başkan seçmek için toplanan kurultaya Ecevit tek aday olarak katıldı.

Artık CHP''nin lideri, “Karaoğlan Ecevit” idi.

Kemal Satır grubu(58 milletvekili ve senatör) daha sonra CHP''den ayrılarak Cumhuriyetçi Parti''yi kurdu.

“Milliyet” yazarı Ali Gevgilili ''Mayıs Kurultayı''nın verdiği mesajı çok doğru tespit etmişti:

“CHP''de iktidar değişikliği: İsmet Paşa''nın yerine sivil Ecevit lider oluyor”

Solcu aydınlardan Gevgilili''ye göre siyasi temsil cihetinden gerçek bir muhalefet partisi olması gerekiyorsa, CHP''nin önünde sosyal demokrat bir rota tutturmaktan başka bir seçenek yoktu.

CHP''de 12 Mart''ın ilk günlerinde ortaya çıkan İnönü-Ecevit çatışması, partinin tarihsel yerinin belirlenmesiyle ilgili ihtilaf yüzünden keskinleşmişti.

Gevgilili, CHP tabanının Ecevit''e yönelmesinin mesajını şu sözlerle yorumluyordu:

“Tarih ve sosyal koşullar bunalımlı Türkiye''de CHP''yi kendisine bırakılan sosyal demokrat alternatif''i temsile çağırıyordu artık… Tarihin iradesi, böyle anlarda, bütün bireysel iradelerden çok daha güçlü, kararlaştırıcı bir role sahiptir.”

Gevgilili''ye göre Adalet Partisi gibi CHP de değişen sosyal yapıya ve yeni koşullara göre kendini ayarlayarak içsel bütünlüğünü gerçekleştirmeliydi.

Bu yüzden 1972 ilkbaharındaki olağanüstü kurultay eşliğinde CHP''nin demokratik sol adına darbeci eğilimlere, tepeden iktidar olma özlemlerine karşı gösterdiği olağanüstü direnç, aslında sosyal yapıdan aldığı derin gücün eseriydi.

Yeni CHP''ye düşen görev, halk yığınlarının derin çilelerle oluşmuş özlemleriyle bütünleşebilmek ve bunlara, tabandan tavana doğru yeni ifade ve gerçekleşme yolları açmaktı.

Türkiye''yi iyi anlaması ve sosyal tabanıyla yeni bir demokratik ittifakı gerçekleştirmesi gereken günlerdeydi CHP Gevgilili''ye göre..

O günden bugüne 38 yıl geçti sevgili okurlar..

CHP yine tarihi bir eşikte..

Kılıçdaroğlu ve ekibi Türkiye''nin yaşadığı değişimi durduracak mı, daha mı ileri götürecek?

Darbeci eğilimlere mi yaslanacak, yoksa sivilleşmenin ve demokratikleşmenin önünü mü açacak?

Bu soruların cevabını vermeli CHP ilkin..

Gerisi laf-ı güzaf..

İnönücüler, Ecevit''in temsil ettiği değişim ihtiyacını görmezlikten geliyorlardı. İsmet Paşa yenilmez bir adamdı onlara göre..

Bu yüzden “statükocu” Kemal Satır grubu İsmet Paşa''nın gücüne güvendiklerinden Ecevit ve takımını küçümseyerek işe başlamışlardı.

Oysa CHP tabanı, bu gruptan çok daha iyi analiz etmişlerdi Ecevit''çileri.

“Hürriyet” gazetesinin eski kaptanı Ertuğrul Özkök''ün kayınpederi Hüdai Oral da bu Kemal Satır grubundandı.

Müfrit bir İnönücü idi eski Enerji Bakanı Oral.

O da muhaliflerin İsmet Paşa''nın ezici gücü karşısında tuzla buz olacaklarını düşünüyordu.

Malatya İl Kongresi''ne İsmet Paşa ile birlikte katılmıştı Oral.

Malatyalılar İsmet Paşa''yı “Seni yalnız bırakmadık, bırakmayacağız” pankartlarıyla karşılamıştılar..

Kongrede mikrofonu kapan Oral çok ateşliydi.

“Atatürk''ten sonra, hemşehriniz İsmet Paşa''dan sonra, Ecevit bu tarihi partinin başına gelemez” diyordu.

Çılgınca alkışlanıyordu.

Aynı Hüdai Oral, İsmet Paşa kaybettikten sonra Meclis''te Ecevit''i övmeye başlayınca muhalefet sıralarından “Malatya İl kongresindeki konuşmalarını hatırla ve utan” bağırışlarıyla karşılanacaktı..

“İsmet Paşa''nın Brütüs''ü” olarak nitelenen Kamil Kırıkoğlu da Ecevit genel başkan seçildikten bir süre sonra Genel Sekreterlik görevinden ayrılacaktı.

Kırıkoğlu ile Ecevit ters düşmüştü.

Baykal''ın istifasında yaşanan duygusal anlar İsmet Paşa''nın CHP genel başkanlığından istifası sırasında da yaşanmıştı.

Pembe Köşk''ün önü ağlayanlar, sızlayanlar, slogan atanlarla dolmuştu.

Sanki bir cenaze törenindeydi kalabalık.

Kalabalık Paşa''yı ziyarete gelen Kamil Kırıkoğlu''na büyük bir tepki gösterdi.

Kırıkoğlu ve Mustafa Üstündağ otomobillerine güçlükle ulaşabilmişlerdi.

Paşa''yı da kararından geri döndürmek mümkün olmamıştı.

O ağlayanlar sızlayanlar bir süre sonra İsmet Paşa''yı unutacaklardı.

Kral öldü, yaşasın Kral.

Olay budur.

Ecevit, daha önceden İsmet Paşa''ya karşı bir cephe açarak CHP lideri olmak istiyor muydu yoksa olaylar mı onu bu noktaya itmişti?

1972''deki Mayıs Kurultayı''nda Ecevit''in seçileceği bazı gazeteler tarafından dile getirilmişti.

O zaman da bazı anketler yayınlamışlar ve Ecevit''in ayak seslerini duyurmuşlardı.

Mesela “Milliyet” gazetesinin kaptanı Abdi İpekçi, gazeteci Cüneyt Arcayürek''e “on yıldır bu insanı Başbakan yapmak için neler çektiğimi bir bilsen” demişti.

Demek ki birileri Ecevit''i daha 1960''ların ortalarından beri İsmet Paşa''nın yerine getirmek için çalışmışlar.

Ecevit''in CHP''si Kasım 1972''de 12 Mart''ın ara rejim hükümetlerinden Ferit Melen Hükümeti''ndeki 5 CHP''li Bakanı geri çektiklerini açıkladı.

Böylece 12 Mart ile CHP''nin kurumsal kimliği arasındaki ilişki koptu.

İsmet Paşa, Partisinin 12 Mart hükümetlerini destekleme kararından geri dönmesine beklenmedik bir tepki gösterdi.

5 Kasım 1972''de 1923''te kurucusu olduğu CHP''den istifa etmekle kalmadı, 50 yıla yakındır sürdürdüğü milletvekilliğinden de ayrıldı.

Açıklamasında Paşa CHP''nin politikasının memleket için sakıncalı gördüğü bir şekil ve istikamette değiştirildiğine dikkat çekiyordu.

Mevzuata göre eski Cumhurbaşkanları doğrudan senatör olabiliyorlardı.

İsmet Paşa da sessiz sedasız Senato koridorlarında gitti geldi.

25 Aralık 1973''te vefat ettiğinde CHP “daimi muhalefet” partisi değil, Türkiye''nin en fazla oy alan birinci partisiydi.

Meclis''e giren isimler arasında Ecevit''in takımından Deniz Baykal da vardı.