Bayram, güçsüzlük hali ve muhasebe..

Maalesef uzun süredir ağız tadıyla bayram yapamıyoruz. Bir taraftan İsrail Filistinli kardeşlerimize kan kusturuyor, diğer taraftan Müslüman dünya kendi içinde paramparça. Doğu Türkistan"dan Filistin"e, Afganistan"dan Arakan"a milyonlarca Müslüman sevinç içinde kutlanması gereken bir bayrama acıya gark olmuş vaziyette giriyor. Fetret içinde yaşayan "Müslüman dünya" sevgiye, huzura, neşeye çok uzak. Dahası, Müslümanlar birbirlerinin kaderiyle ilgili değiller. Bireycilik, kabilecilik, mezhepçilik bencillikle beraber at koşturuyor. İrfanın, maneviyatın, ulviyetin gündelik hayatımızdaki yeri giderek daralıyor. Bir güçsüzlük hali, yozlaşma, çoraklaşma, umutsuzluk içimize çöreklenmiş durumda. Bu güçsüzlük hali yeni değil. Muhammed ikbal 1909"da yazdığı bir şiirinde bu hali "Artık ellere bahşediyor dünya ihsanı ve itibarı/Bize kalan dünyanın sadece hayaleti ve bir rüya" diye anlatmıştı.

İkbal"in şikayette bulunduğu devirde gücü zayıflamış da olsa müstakil bir Osmanlı Devleti vardı. Şimdi "İslam İşbirliği Teşkilatı"nın 57 üyesi var ama küresel güç oyununda esamesi bile okunmuyor. 22 devletli "Arap Birliği"nin kendisine bile faydası yok. Birer görüntüden, şekilden ibaretler. Prof. Ali A. Allavi"nin vurguladığı gibi, İslam küresel meselelerde birlik içinde hareket edecek çekirdek devletlerin ve etkin bir Müslüman devletler kümesinin eksikliğini yaşıyor. Sözde Müslüman devletler bırakın birlikte hareket etmeyi, birbirinin kuyusunu kazmaya iştahlılar. Öyle olmasaydı Filistinliler, Doğu Türkistanlılar, Arakanlılar mahzun ve mazlum olmaya devam ederler miydi? Öyle olmasaydı Müslüman dünya kısır bir etnik ve mezhebi çatışmanın içine çekilebilir miydi? "Ümmet" dediğimiz bütünleyici üst değer çatısı siyasi, ekonomik, kültürel olarak bir canlı organizma idi evvelden. Ümmet şimdi yatalak düşmüş bir adamdan ibaret. Artık Ümmet denilen bu gövdeye bir ruh katmak şart.

16. Yüzyıl"da Avrupa "Osmanlı" karşısında etkisiz, zayıf, dağınık durumdaydı. Osmanlı"nın Avrupa"daki ilerlemesinin durdurulması için tek çare Osmanlı-İran rekabeti idi. Prof. Bernard Lewis"in aktardığına göre İran Osmanlı"nın güçlerini Avrupa"da yoğunlaştırmasını engelliyor, Avrupa"nın yıkıma gitmesini erteliyordu. Habsburg Elçisi Busbecq 1560"da İstanbul"dan gönderdiği bir mektupta Avrupa"nın güçsüzlüğünden yakınarak şöyle diyordu:

"Lehimizdeki tek şey İran; çünkü düşman saldırıya hazırlanırken gözü arkasındaki bu tehdidin üzerinde olmalı. Fakat İran sadece akıbetimizi geciktirebilir, bizi kurtaramaz. Türkler İran"la anlaştığında bütün Doğu"nun kudretiyle desteklenmiş bir halde gırtlağımıza çökecekler, ne kadar hazırlıksız olduğumuzu anlatacak kelime bulamıyorum."

Müslüman dünyanın iki büyük gücünün rekabeti Avrupa"yı kurtarmıştı. Osmanlı"nın gözü İran"da kalmış, İran ise bütün dikkatini Osmanlı"ya yöneltmişti. Bernard Lewis bu durumu "Türkler esasen İran"la anlaşamadı, XVIII. Yüzyıl"a dek savaşmayı sürdürdü, savaşlar sonrasında Türkiye de, İran da ciddi bir tehdit olmaktan çıkmışlardı. Doğu imparatorluklarının muhteşem devri kapanmıştı; Hıristiyan Avrupa"nın muhteşem devri başlıyordu" diyerek özetliyor. Bugün de benzer rekabetler başta "Filistin meselesi" olmak üzere yakın bölgemizdeki meselelerin çözümlenmesini engelliyor. Sünni"siyle Şii"siyle, acıyla girdiğimiz bu bayramın herkes için ümit verici bir nefis muhasebesine vesile olmasını dileyelim. Biz birbirimize sarılmadıkça, birbirimizi sevmedikçe felah bulamayız.