Şehir olamayan şehirlerde yaşamak!

Bana göre 31 Mart"tan itibaren "yeni mesele" kentlerimizin nasıl yönetilmesi gerektiği hususunda şekillenmeli. Hali hazırdaki manzara bize şehirlerimizin artık "30 Mart" öncesinde yönetildiği biçimde yönetilmemesi gerektiğini ifade ediyor. Şehrin insanları şehirlerinin kaderiyle daha yakından alakadar olmalılar. "Yeni belediyecilik" halk ile belediye yönetimi arasında sağlıklı diyalog ve katılım kanallarının açılmasıyla vücut bulabilir. Hala büyük şehirlerde insanlar gurbetteymişler gibi yaşıyorlar. 1980"lerin başlarından beri İstanbul"da yaşadığım halde ben bile kendimi gurbetteymiş gibi hissediyorum. Bu şehirden başka bir şehirde yaşayamayacağımı bildiğim halde bu gurbet hissi nereden geliyor? İstanbul"un kaotik, çok kültürlü yapısı mı cezbediyor ruhumu bilemiyorum. Yeni belediyecilik işte bu "yabancılık hissi"ni ortadan kaldırabilmelidir.

Mimar Sinan ve diğer ustalar kendi çağlarının mimarları olarak içinde yaşadıkları değerler sistemini sanatsal yetenekleriyle eserlerine yansıtarak şehirlere can verdiler. Kentlerinin sosyal, kültürel, tarihsel dokusuyla uyumlu şehirler inşa ettiler. Camiler, şifahaneler, mektepler, evler, sokaklar, çarşılar, spor, eğlence ve dinlence gibi sosyal mekanlar şehrin insanlarının tasavvur ettikleri dünyanın dışavurumuydular. Aynı çağın insanları olmadığımız halde o sıcaklığı ve uyumu hissedebiliyoruz. Bizler kendi çağımızın, kendi tasavvur dünyamızın şehirlerini maalesef inşa edemedik. Elbette bir başka çağın şehir mimarisini kurmaktan söz etmiyorum. Kendi rengimizi şehirlerimize verememekten söz ediyorum. İstanbul siluetini gölgeleyen yapıların eğretiliği mimari çarpıklığımızın ifadesi değil mi?

20. Yüzyıl"ın sıradışı mimarlarından Louis Isadore Kahn bir mimarın profesyonel olarak gösterebileceği en büyük yararın her binanın(okul, hastane, ev, hükümet, vs.) bir insan kurumuna hizmet etmesi gerektiğini anlatmak olduğunu söylemişti. Bugün mimarlığın en büyük eksikliklerinden biri ise, bu kurumların tanımlanmıyor olması idi. Mesele, bu kurumların programı yapan kişi tarafından kabul edilip bir binaya dönüştürülmesiydi. Oysa Kahn"a göre bir bina dünya içinde bir dünyadır. O halde ibadet veya yaşama alanlarına, veya diğer insan kurumlarına kişilik kazandıran binalar kendi doğalarına sadık kalmalıdırlar. Yaşaması gereken düşünce budur ve bu düşünce ölürse mimarlık da ölür. İlk baskısı 1969"da yapılan "Louis I. Kahn, Öğrencilerle Söyleşiler" kitabında Kahn bakın ne diyor:

"Birçokları mimarlığın ölmüş olmasını umuyor, çünkü onun yerinde gözleri var. Ancak maalesef mimarlığın kapsama becerisine sahip değiller. Dolayısıyla bugün birçok insan makineye çok fazla güvenme eğiliminde. Makineyi ellerindeki en büyük güçten, mimarlıktan asla ayırmamaları gerekiyor. Sonra mimarlıksız bir şehirde, şehir olmayacak bir şehirde yaşar bulabiliriz kendimizi."

Yaşamın amacının "ifade etmek" olduğunu vurgulayan Kahn, her bir binanın insan tarafından "nasıl" yapıldığının bir kaydı olduğunu söyler. O halde ibadethaneler, okullar, hastaneler, evler, ulaşım merkezleri, velhasıl bütün sosyal yapılar kendi doğalarıyla uyum içinde olmalıdırlar. Peki bizler, bu çağın insanları, kendi ifademizi şehirlerimize, sosyal mekanlarımıza yansıtabiliyor muyuz? Belediye demek o beldedeki insanların ortak yaşamları üzerinde söz hakkına sahip olmaları demek değil midir? Şehirlerimizi bir öz-yönetim tarzında kavrayamaz isek ulusal yönetimimizi de sağlıklı şekilde inşa edemeyiz.