İhmal edilmişlik hissi..

AK Parti, sancılı bir krizin ardından, 2002"de, değişen dünya gerçeklerinin yanı sıra içerde "parçalanmış kimlikler dünyası"nı da devralmıştı. 10 yıl içinde pek çok şey değişti ama çözülmesi gereken daha pek çok sorunumuz var. "Gezi Parkı" bir vechesiyle, toplumun bazı kesimlerinde "ihmal edilmişlik" hissinin üst seviyede olduğunu gösterdi. Bu his sadece ekonomik nedenlerden kaynaklanmaz. "Alevilik" gibi, kimi kimlik sorunları da ihmal edilmişlik hissini kabartıp büyütebilir. 12. Yüzyıl"da yaşayan Endülüslü alimlerimizden Muhammed B. Turtuşi, "Siracu"l-Müluk" kitabında bilge kişilerden şu sözü aktarır:

"Hükümdarı çabuk yıkan, destekçilerini bir anda dağıtan en etkili faktör bir gruba yakın olup diğerine soğuk bakmak, bir kabileye(etnik topluluğa) meyledip diğerlerini ihmal etmektir. Hükümdar bir etnik gruba sevgisini izhar ederse diğerlerinin destek ve sempatisinden mahrum olacaktır."

Merhum Turtuşi kabileciliğin ve kayırmacılığın öteden beri en büyük fitne olduğunu da kaydeder. Geniş bir perspektiften bakmak gerekirse, Gezi Parkı protestolarında sergilenen hınç dolu şiddet gösterilerinde ihmal edilmişlik hissi de rol oynamış olabilir mi? "Nobel" ödüllü ekonomist Amartya Sen, yoksulluğun, yoksunluğun, ihmal edilmişliğin ve aşağılanmanın, parçalanmış kimlikler dünyasının tepesindekilere karşı duyulan kinden kaynaklanan çatışmalarla bağlantılı şiddet yatkınlığıyla ilintisine dikkat çeker. İhmal edilmişlik hınç için yeterli bir neden oluşturabilir ama küçük düşürülmeyi ve aşağılanmayı isyan ve ayaklanma amacıyla kullanmak daha kolay olabilir. Amartya Sen bakın ne diyor:

"Osama Bin Laden gibi liderler, yoksulluk içinde olmadıkları gibi, küresel kapitalizmin meyvelerinin paylaşımından dışlanmışlık duygusu içinde olmaları için de hiçbir nedenleri yoktur. Buna rağmen, varlıklı liderlerin başını çektiği hareketler genellikle ve büyük ölçüde, kurulu dünya düzeninin ürettiği düşünülen adaletsizlik, eşitsizlik ve aşağılanmışlık duygusundan güç almaktadır. Yoksulluk ve ekonomik eşitsizlik hemen o anda terörizme yol açmayabilir ya da terörist örgütlerin liderlerini derhal etkilemeyebilir, ama terör kamplarına militan devşirmek için verimli bir zemin yaratabilir."

Okurlarımıza şiddetle tavsiye ettiğim "Kimlik ve Şiddet" kitabında Amartya Sen, küresel sistemdeki adaletsizliklerin "hoşnutsuzluk" tohumlarının ekilmesini çok kolaylaştırdığına dikkat çekiyor. Hoşnutsuzluk insanları, genellikle "misillemeci şiddet" olarak görülen şey uğruna seferber etme imkanları aramaya sevk ediyor. Küreselleşmenin nimetlerinin adil paylaşımı ise terörizmin barut kaynağının kesilmesini ve terörizmin hoşgörüyle karşılanmasına(ve hatta yüceltilmesine) imkan veren genel iklimin doğmasını engelleyebilir.

Amartya Sen"in tespitleri bizim için de öğreticidir. İçeride, parçalanmış kimlikler dünyasında müşterek hedefler oluşturmadan, farklı katmanların değerlerini birbirine yaklaştıran daha üst değerler inşa etmeden, "ekonomik gelişme" ile "insani gelişmişlik" arasındaki mesafeyi kapatmadan Türkiyemiz bölgesel ve küresel bir aktör olamaz. Müşterek değerler ve hedefler oluşturamaz isek, dışardan müdahalelere açık kaygan zeminlerde düşüp kalkmaya devam ederiz. Geleceğimiz adına duyduğum kaygı nedeniyle dikkat çekmek istediğim husus budur.