Türkiye için kusur listesi

1993"te yayınladığı "Kontrolden çıkmış dünya: 21. yüzyılın arifesinde dünya çapında karmaşa" başlıklı kitabında Zbigniew Brzezinski "Soğuk Savaş" dönemi sonrasında dünyanın karşı karşıya kalacağı meydan okumaları tartışıyordu. Brzezinski ABD için "bir an önce düzeltilmesi gereken 20 kusur" tespit etmişti. Bu kusurlardan en dikkat çekenleri şunlardı: "Borçluluk", "Dış ticaret açığı", "Düşük tasarruf ve yatırım", "Düşük seviyeli orta eğitim", "Bozulan sosyal altyapı ve şehircilik hizmetleri", "Açgözlü zengin bir sınıf", "Giderek derinleşen yoksulluk", "Toplumsal ümitsizliğin yaygınlaşması", "Görsel medyanın kitlesel propagandası sonucu ahlaki çürüme", Yaygın suç ve şiddet", "Politik sistemin kilitlenme belirtileri" ve "Giderek yaygınlaşan ruhsal boşluk duygusu". Kusur listesi canlılığını koruyor ve dünyanın pek çok ülkesi için olduğu kadar bizim için de geçerli.

Kitabının "Baştan çıkarıcı bolluk" başlıklı bölümünde Brzezinski bu kavramın ahlaki değerlerin giderek azaldığı, maddi ve hazza dayalı ruhi tatminin öne çıktığı bir toplumu tanımladığını belirtiyor. Baştan çıkarıcı bolluk kavramı, ezilenler için bireysel ve kollektif hedonizmin (hazcılığın) baskın bir davranış biçimi olduğu ortamda bireysel isteklerin derhal tatmin edilmesi anlamında odaklanıyor. Brzezinski"ye göre insan davranışını belirleyen ahlaki kriterlerin giderek erozyona uğraması ve maddiyata verilen bir önem, hem hareket bazında "her türlü şeyi olağan görme", hem de yönelme açısından maddi bir açgözlülüğe yol açıyor.

"Kışkırtıcı bolluğun toplumda çürümeye yol açan öğesi yalnızca var olan bolluğu değildir" diyen Brzezinski bu ortamın ayrıcalıklarından uzak kalan kesimlerde bir bozulma ve kıskançlığın geliştiğini de vurguluyor. Böylece bolluğa erişmek için militan bir istek ve "çabuk zengin olma" yolunda bütün ahlaki kısıtlamaları gözardı etme eğilimi yaygınlaşır. Artık "doğru" ve "yanlış" arasında ayrım yapmak gerekmez. Bu kavramların yerine "yasal" ve "yasadışı" kavramları geçer, ve insanın içsel davranışları için rehber olan dinin yerini izin verilen ama ahlakla ilgisi olmayan dışsal davranışları betimleyen "yasal sistem" alır. Brzezinski insanların davranışlarını tanımlayan bu dışsal kuralları "prosedürel ahlak" olarak tanımlıyor. Tek değer yargısı olarak "prosedürel ahlak" tanındığında, kişide izin verilen şeylerin sınırını zorlama ve içsel denetim olmadığı için "bir şeyin yapılıp yanına kar kalması" istekleri ağır basar. Bu durumda, kişiler sistemin prosedürünün ne kadar etkin olduğunu değerlendirip davranışlarını buna göre ayarlarlar. Brzezinki"nin son sözleri şöyledir:

"Aslında baştan çıkarıcı bolluk, tensel ve maddi zevklerin baskın kültür olarak ortaya çıkarıldığı şartları yaratır. Artık, ahlaki değerlerin belirlediği seçimlerin yeri yoktur. Dünya çapında politik uyanışın olduğu ve büyük sosyo-ekonomik eşitsizliklerin var olduğu bu kapsamda, olayların gelişimi dünya çapında paylaşılan ve birleştirici politik bir ahlakın kolay kolay ortaya çıkmayacağını gösteriyor."

Bu son sözler yönetici sınıflarının ahlaki çürümüşlüğüne ve açgözlülüklerine isyanın sonucu olan "Arap baharı"nı anlatmıyor mu? Bizim de sürekli başarılarla övünmek yerine bir an önce düzeltilmesi gereken bir kusur listesi tespit etmemiz gerekmiyor mu? Yaptığımız tartışmalara bakın, neredeyse 2002 öncesine dönmek üzereyiz. Bu kısır döngü nereye kadar?