TR
EN
AR
FR
RU
UR
Bölgesel güçlerin törpülenmesi ve Pakistan-Hindistan gerginliği
Pakistan
ile Hindistan arasında özellikle Hindistan'ın provokasyonuyla başlayan ve Pakistan'ın cevabı ile tırmanan nükleer gerginlik, bölgesel dengelerin ötesinde, küresel dengeler ve bunalım alanlarının kayması ile de yakından ilgilidir. Pakistan gibi Türkiye'ye dostluğu her türlü stratejik hesabın üzerinde olan kardeş bir ülkenin önemli bir nükleer güç haline gelmesi sevindiricidir; ancak bu gelişmenin sebepleri ve doğuracağı sonuçlar soğukkanlılık ile ele alınmak zorundadır. Küresel dengeler açısından bakıldığında Soğuk Savaş süresince temel çatışma alanı olan Avrasya anakıtasının stratejik kenar kuşağı (Rimland) soğuk savaş sonrasında da ciddi bir hareketlenme içine girmiş bulunmaktadır ve başlarda Ortadoğu ve Balkanlara has gibi görülen bu hareketlenme son gelişmelerle kuşak boyunca yayılmaktadır.
İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra çift kutuplu yapıda görülen bunalım alanlarının kaymasına benzer bir olgu ile karşı karşıyayız. II. Dünya Savaşı sonrasında ellili yıllarda Kore savaşı ile Doğu Asya'da odaklasan bunalım, altmışlı yıllarda Vietnam savaşı ve Pakistan-Hindistan savaşları ile Güney ve Güneydoğu Asya'ya, yetmişli yıllarda Arap-İsrail savaşları ve petrol krizi ile Ortadoğu'ya, seksenli yıllarda da daha iç hatlar olan Balkanlar, Kafkaslar ve Afganistan'a yayılmıştı.
Soğuk savaş sonrası bunalım alanları da, daha kısa periyotlarla, benzer bir yayılma eyilimi içinde ortaya çıkmaktadır. 1990-92 yıllarında Körfez savaşı ile Ortadoğu'da yoğunlaşan bunalım, 92-95 yılları arasında Bosna, Azerbaycan ve Çeçenistan savaşları ile Balkanlar ve Kafkaslara yayılmış; 97-98 yıllarında da ekonomik bunalım ile Doğu Asya'ya, nükleer tırmanma ile de Güney Asya'ya sıçramıştır. Ekonomik, siyasi ve askeri çatışma alanları gittikçe birbirine yaklaşmakta ve etkileşim boyutları ivme kazanmaktadır. Bu kuşak üzerindeki ülkelerin yeni bir küresel denge oluşana kadar sürekli bir bunalım atmosferinde bulunacakları aşikar görünmektedir.
Bu stratejik kuşak üzerinde bulunan İslam dünyasının önemli güçlerinin arka arkaya darbeler alması da son derece dikkatle üzerinde durulması gereken bir hususdur. Bu olguda bu ülkelerin siyasi elitlerinin ve iç siyasi yapılarının payı çok büyük olsa da, küresel düzenlemelerin etkisi de göz ardı edilmemelidir. Körfez savaşı öncesinde önemli bir askeri/teknolojik güç haline gelen Irak savaş sonrasında tam bir yıkıma uğramış, Kuzey Afrika'da nükleer güce en yakın ülke olarak görülen ve büyük bir petrol ve doğal gaz rezervine sahip olan Cezayir iç savaş ile tarumar edilmiş, ekonomik başarı yanında uçak teknolojisinde elde ettiği konum ile öne çıkan ve büyük bir demografik güce sahip olan Endonezya Doğu Asya'ya yönelik ekonomik kıskaç altında etkisiz hale getirilmiştir.
Bu açıdan, Körfez savaşı bölgesel askeri güçleri, Doğu Asya bunalımı ise bölgesel ekonomik güçleri denetim altına alma çabasının bir ürünüdür. Irak'ın Kuveyt'i işgal öncesinde aldığı söylenen yeşil ışık, Cezayir'de kendi halkına karşı askeri bir kıyıma yönelen dikta rejimine sağlanan destek, son Endonezya seçimlerinde ve Doğu Asya bunalımı esnasında Suharto yönetimine verilen destek görüntüsü zihinde ciddi şüpheler uyandırmaktadır. Soğuk savaş süresince bölgesel ya da küresel dengeler dolayısıyla destek verilen ülkelerin değişik alanlarda ulaştıkları güç yeni dönemde uygun bir konjunktür yakalanarak törpülenmekte ve stratejik kuşak üzerindeki bölgesel güçlerin sıçrama yapması engellenmektedir. Türkiye'de son dönemde tırmandırılan iç bunalımın da bu çerçevede özel bir anlamı vardır.
Hindistan'a nükleer alanda yakılan yeşil ışıktan sonra Soğuk savaş döneminin hassas dengeleri içinde, bütün engellemelere rağmen, nükleer güce ulaşma projesini yürüten Pakistan'ın biraz da bu gücü göstermeye zorlanmasının üzerinde durulmalıdır. 1992 yılında, Türkiye'nin de içinde bulunduğu bir insiyatifle, ECO'nun Orta Asya ülkelerini de içine alacak şekilde üye sayısını ona çıkarmasından hemen sonra Hindistan'ı ziyaret eden Amerikalı senatör Pressler Hint yetkilileri, "kuzeyde oluşmakta olan İslam blokuna karşı uyanık olmaya" çağırmıştı. Huntington'un makelesinde vurguladığı İslam-Çin koalisyonu tehlikesi ile bu uyarı birleşince Hindistan'ın İslam dünyasına yönelik tedirginliği üst bir düzeye çıkmıştır. Hindistan içinde tırmanan Hindu milliyetçiliği ile İslam dünyası ve Çine yönelik bu dış tehdit algılaması Hindistan'ın Soğuk savaş süresince sürdürdüğü üçüncü dünyacı tavırda ciddi bir değişikliğe yol açmıştır.
Tırmandırılan Hindistan-Pakistan gerginliği ve bu gerginlik ile özellikle Pakistan aleyhine uygulamaya konması muhtemel ambargo ile sistemik güçler bir taşla bir kaç kuş birden vurmuş olmaktadır. Bir taraftan biri İslam dünyasında, diğeri tarafsızlar bloku nezdinde prestij sahibi iki önemli bölgesel güç karşılıklı tehdit algılamaları ile dengelenirken, diğer yandan bu ülkelerin güçleri ambargolarla törpülenecektir. Öte yandan Güney-doğu Asya'da süren Çin-Hint rekabeti ile, Afganistan üzerinde yoğunluk kazanan İran-Pakistan rekabeti bu gerginlik alanının çapını Asya'ya yayacak boyutlar içermektedir. Zaten nükleer bir güç olan İran'ın da devreye girmesi bunalımın Güney Asya'dan doğu ve batıya doğru yayılmasını doğurabilir ki, bu yazımızın başında vurguladığımız stratejik zkenar kuşağın tümüyle bir bunalım alanı haline dönüşmesi anlamına gelmektedir.
Bu açıdan, Hindistan'ın nükleer denemesini sıradan ve rutin kınamalarla geçiştiren büyük güçlerin nükleer denge için ayni yönde bir tavra zorlanan Pakistan'ın denemeleri üzerine yoğun bir baskı ve ambargo çabası içine girmiş olmaları dikkat çekicidir ve tipik bir bunalımı tırmandırma politikasıdır. Bu baskılar esnasında Pakistan'ın nükleer gücünü "Islamic bomb" diyerek tanımlamak da İslam dünyasının etkin ülkelerine yönelik operasyonun imaj bölümünü oluşturmaktadır. Bu tanımlamayı yapanlar, her ne hikmetse, ABD'nin geliştirdiği ve Hiroşima'da kullandığı ilk nükleer bombanın resmi isminin Trinity (Teslis) olduğunu unutmaktadırlar.
Irak, Cezayir ve Endonezya'dan sonra Pakistan'ın da gücünün bölgesel ya da iç çelişkilerle yıpratılması İslam dünyası için büyük bir kayıp olacaktır, İslam dünyası artık Hindistan ve Çin gibi diğer bölgesel medeniyet havzaları ile çatışmak yerine her iki taraf için de fayda getirecek işbirliği alanları geliştirmek zorundadır. Yoksa bölgesel her gerilim, bütün taraflı zayıflatan bir kısır döngü oluşturmaktadır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.