TR
EN
AR
FR
RU
UR
Demokrasinin değer bunalımı ve siyasi sistem
Türkiye
'deki siyasi sistemin yeni bir yapıya kavuşturulması ve başkanlık sistemine geçilmesi ile ilgili tartışmalarda gözardı edilen temel husus siyasi sistem ile bu sistemin oturduğu siyasi kültür temeli arasındaki ilişkidir. Değer-temelli siyasi kültür ile ilgili problemler aşılmaksın mekanizma-temelli siyasi sistem değişiklikleri ile çözüm bulma çabaları Tanzimat'tan bu yana süregelen siyasi sarkacın en temel zaafı olagelmiştir. Siyasi kültür ile ilgili meseleler aşılmadan siyasi sistem tartışmasına gidildiği için, her yeni sistem bu zaafı kendi içinde barındıragelmiştir. Böylece çözüm olarak getirilen her yeni sistem kısa zamanda tekrar problem kaynağı olarak görülmeye başlanmıştır. Bu açıdan siyasi sistemin şekli ne olursa olsun meşruiyyet kaynağı olduğu varsayılan demokrasinin değer ve mekanizma boyutlarında aksayan hususların öncelikle irdelenmesi gerekmektedir.
Demokrasi, günümüzdeki genel kullanımıyla, siyasal sistemleri meşrulaştırıcı sihirli kavramların başında gelmektedir. Farklı siyasal kültürlere, kurumlara ve işleyiş mekanizmalarına sahip değişik siyasal sistemler bu kavramın evrensel "değer"i ile kutsanan bir meşruluk zemini kazanma arayışı içinde bulunmaktadır. Her seçimi yüzde yüzlük oy nisbetleriyle tekrar tekrar kazanan diktatörler de, siyaseti halkın dışlandığı bir elit-içi mücadele alanı olarak gören bürokratik sistemler de, kendilerini "demokratik" rejimler olarak isimlendirmek suretiyle ulusal bir meşruiyyet ve uluslararası bir saygınlık kazanmaya çalışmaktadırlar.
Bu meşruiyyet arayışı içinde kullanılan retoriğin ötesinde demokrasinin gerek felsefi gerekse kurumsal düzlemde ne anlama geldiği sorusu sürekli gözardı edilmekte, herkes kendi gücünü meşrulaştıran bir demokrasi retoriğini evrensel bir değermişcesine savunmaya çalışmaktadır. Siyasi düşünce tarihinin en etkili demokrasi kritiğini yazmış olan Eflatun bugün yaşasaydı, Atinalaşmış bir dünyada erdem ve değerler aleminin kaypak ve riyakar bir retoriğe nasıl yenik düşmüş olduğunu görerek herhalde çaresiz kendi küçük Atina'sına geri dönerdi.
Bu meşrulaştırıcı gizemin ötesinde demokrasi bugün evrensel anlamda da, yerel uygulamalarda da yeni tanımlamalara ihtiyaç hisseden bir bunalım yaşamaktadır. Bu tanımlama ihtiyacının en temel sorusu demokrasinin bizatihi bir değer mi, yoksa belli bir değer sistemini hayata geçiren objektif bir mekanizma ve siyasi katılım süreci mi olduğu sorusudur.
Demokrasinin bizatihi bir değer olduğu ve bütün diğer alt-değerlerin ve mekanizmaların bu değere izafeten meşruiyyet kazandığı varsayılması durumunda bu değerin dayandığı varlık ve bilgi düzlemlerini tanımlama zarureti vardır. Demokrasi nihayetinde vatandaş statüsüne sahip bireylerin eşit siyasal katılımını öngördüğüne göre, bu bireylerin varoluş düzlemlerini, kuşatıcı bir varlık telakkisi ile anlamlandırmadıkça demokrasinin felsefi temellerini oluşturabilmek mümkün değildir. Bu çerçevedeki temel sorunsal insan tabiatı ve bu tabiatın öngördüğü bilgi meselesi ile ilgilidir. Ontolojik eşitlik ve hürriyet anlayışına dayanmayan bir varlık telakkisi ile ortaya konmaya çalışılan bir "demokratik" değer nihayetinde kendi özünde büyük bir çelişki taşımaya devam edecektir.
Bu anlamda ontolojik hürriyetsizliğe dayanan kölelik ve ontolojik eşitsizliğe dayanan metik (yabancı) kurumları ile nüfusun neredeyse yüzde doksanını varlık kategorisi itibarıyla "demokratik" değerlerin dışında tutan Atina demokrasisi günümüzde de gizli bir model olarak etkisini sürdürmektedir. Demokrasinin en etkin küresel değer olduğu bugünkü uluslararası sistemin uluslararası kurumlarında dünya nüfusunun büyük çoğunluğunu dışlayan tam bir Atina demokrasisi anlayışı hakimdir. Gerek uluslararası sistemin siyasi güç odağını oluşturan BM Güvenlik Konseyi yapılanması, gerekse uluslararası sistemin ekonomik güç odağını oluşturan G-7 yapılanması insanoğlunun ontolojik eşitliğini öngören değer-bağımlı bir felsefeden çok, ekonomi-politik eşitsizliği ontolojik eşitsizliğe dönüştüren güç-bağımlı bir yapılanma ön plana çıkmaktadır.
Batı-dışı toplumları dışlayan bir medeniyet ben-idrakinin ürünü olan bu yapılanma sadece ekonomik güç faktörü dolayısıyla Japonya'ya ve demografik güç faktörü dolayısıyla da Çin'e uluslararası kurumların karar verme mekanizmalarına katılma şansı tanımaktadır. Başka bir deyişle, siyasi, ekonomik ya da demografik güç faktörlerinin devreye girmemesi durumunda demokrasinin evrensel bir değer olduğunu iddia etmek güçleşmektedir. Güç-bağımlı mekanizmalara dayalı anlayışların bizatihi değer olduklarını ya da değer-üretici bir konumda bulunduklarını varsaymak değer-güç ve değer-mekanizma ilişkiler açısından mümkün değildir.
Ülkemizde son dönemlerde yaşanan gelişmelerde de aslında gizli bir Atina demokrasisi modeli hakim kılınmak istenmektedir. Belli okulları bitirenlerin, belli kıyafetleri giyenlerin, belli inanç ve ibadetleri hayata geçirmeye çalışanların sosyal ve siyasi hayattan dışlanmaya çalışılması laiklik ilkesinden çok ontolojik eşitsizlik ilkesine dayanmaktadır. Yani güç-merkezli yapılanmayı sürdürmeye çalışan bir zümre kendini ve kendi değerlerini diğer insan bireylerine göre farklı ve özel konumda görmekte ve sadece bu değerlere kayıtsız şartsız uyanlara eşit vatandaş statüsü vermektedir, işin en vahim tarafı da bunu kendisinden menkul bir meşruiyyet ile tanımlanmış demokratik bir retorik aracılığıyla meşru kılmaktadır. O zaman da demokrasi bizatihi bir değer ya da objektif bir katılım mekanizması olmaktan çok, gücü meşrulaştıran bir araç konumuna gelmektedir. Uluslararası kurumlarda batı-dışı bölgeleri, batı demokrasilerinde yabancıları, ülkemizde de bazı toplumsal kesimleri dışlamaya yönelen uygulamaların taşıdığı iç çelişki demokrasi felsefesinin varlık-bilgi düzleminde çözmek zorunda olduğu en temel "değer" açmazıdır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.