TR
EN
AR
FR
RU
UR
Ekonomik entegrasyon çabaları ve ECO tecrübesi
GEÇTİĞİMİZ
hafta İzmir'de gerçekleştirilen ECO (Ekonomik İşbirliği Örgütü) Dışişleri Bakanları Toplantısı gerek basında, gerekse kamuoyunda yeterli bir şekilde tartışılmadı. Aslında yaklaşık otuz yıllık bir geçmişe sahip olan ECO tecrübesi, gerek islam ülkeleri gerekse Üçüncü Dünya ülkeleri arasında istenilen verimliliğe ulaşamamış çok sayıda ekonomik işbirliği tecrübesinin belki de en çarpıcı olanıdır. Onun içindir ki, ECO tecrübesinin iyi bir tahlili gelecekte gerek bu örgüt çerçevesinde, gerekse yeni örgütlerin kurulmasında, dikkat edilmesi gereken ana unsurları da ortaya koyacaktır. CENTO ve RCD duraklarından geçerek bugünlere ulaşan ECO aslında gerek jeopolitik gerekse ekonomi-politik kaynakların dağılımı açısından belki de dünyanın en önemli stratejik kuşağını oluşturmaktadır. İran Devrimi'nden sonra CENTO'nun Batı eksenli stratejik tercihinden uzaklaşarak yeni bir nitelik kazanan ECO, özellikle Sovyetler'in dağılmasından sonra Orta Asya ülkelerini de içine alarak Avrasya dengelerini tümüyle etkileyebilecek bir görünüm kazanmıştır. Bunun içindir ki, ABD Senatörü Pressler 1992'deki Hindistan gezisinde ECO bünyesinde kuzeyde oluşan yeşil kuşağın tehditine karşı işbirliği teklif etme ihtiyacı hissetmiştir.
Orta, Batı ve Güney Asya'nın en stratejik kesişim alanlarını biraraya getiren bu genişlemenin ortaya çıkardığı dinamizm ve yeni ufuklar son dört yıl içindeki durağan politikalarla tam bir sükut-u hayale dönüşmüştür. Ne bu genişlemenin ortak zemini ve alt yapısı ile ilgili temel stratejik tercihler ortaya konabilmiş, ne de ülkeler arasındaki ilişkileri derinleştirebilecek mekanizmalar oluşturulabilmiştir.
Bu yetersizliklerin sebepleri aslında genel iktisadi işbirliği ve entegrasyon faaliyetlerinin başarı şartlarını da ortaya koymaktadır. Bu ekonomik işbirliği çabasında genişleme ile derinleşme arasında sağlıklı bir koordinasyon kurulamamasının temel sebebi, üye ülkelerin stratejik tercihleri arasında sağlıklı bir optimizasyonun sağlanamamış olmasıdır. AB gibi daha köklü ve ekonomik temeli daha güçlü olan işbirliği çabalarında bile derinleşmenin en önemli faktörü olan bu optimizasyon ECO ülkeleri arasında hemen hemen hiç gerçekleştirilememiştir.
Üye ülkelerin kendi ulusal ekonomik stratejileri arasındaki çelişkileri gidererek ortak stratejik çıkarın belirlediği alanın, tekil stratejik çıkarları maksimize edeceğine dair olan inanç, ekonomik işbirliği örgütlerinin temel dayanak noktasıdır. Bu da ancak ve ancak tekil ve ortak stratejilerin uyumlulaştırılması ile mümkündür. ECO, son dört yıl içinde bu konuda ikna edici adımları atamamıştır. Aksine üye ülkelerin tekil stratejileri ile ortak çıkarlar arasındaki farklılaşma gittikçe artmış ve üye ülkeler diğer ekonomik entegrasyon çabalarına doğru yönelme eğilimi içine girmişlerdir.
Bu da ECO'yu kendi çıkarları için tehlikeli bulan Rusya ve Hindistan gibi ülkeleri harekete geçirmiş ve ECO üyesi ülkeler arasındaki çelişkilerin işbirliği konusundaki siyasi iradeleri etkileyebilecek boyutlara ulaşmasına yolaçmıştır. Mesela Türkiye'nin ECO'nun genişleme kararı almasından hemen sonra bir taraftan da Karadeniz İşbirliği Örgütü çabası içine girerek İran'ı devre dışı bırakacak şekilde Rusya'ya yakınlaşması, Orta Asya ülkelerinin BDT bünyesine daha aktif bir şekilde dönmeleri, İran'ın Rusya ile olan ikili ilişkilerini özellikle Kafkasya ekseninde geliştirmeye yönelmesi, Pakistan ile Afganistan arasındaki ilişkilerin Hindistan'ın etkin bölgesel politikaları ile bir bunalım dönemine girmesi, ECO ülkeleri arasındaki karşılıklı güven ve ortak çıkar ilişkisi anlayışının sarsıntı geçirmesi sonucunu doğurmuş ve ilişkilerin derinleşmesine engel olmuştur.
Büyük ölçekli diplomatik tercihler ile daha dar kapsamlı ekonomik çıkar tercihleri arasında ortaya çıkan bu çelişkili durum, ECO ülkeleri arasındaki kısa dönemli siyasi ihtilafların uzun dönemli ekonomik işbirliği alanları üzerine ipotek koyması ile neticelenmiştir. Böylece ekonomik işbirliği alanlarını genişleterek siyasi yakınlaşma sağlaması gereken ECO, ortak ekonomik çıkarların kısa dönemli siyasi ihtilaflara kurban edildiği bir forum haline dönüşmüştür.
ECO'nun etkin bir örgüt olarak tekrar devreye girmesi ancak ve ancak tekil siyasi iradeler ile ortak ekonomik çıkar arasında rasyonel bir bağ kurulabilmesi ile mümkündür. Sürekli olarak birbirlerini kollama ihtiyacı üzerine diplomasi yapmaya çalışan ülkelerin kuracağı ekonomik ilişkiler zaman ve sabır isteyen uzun dönemli bir süreci gerektirir. AB'nin çekirdeğini oluşturan Almanya ve Fransa arasındaki güven ortamının tekrar kurulmasının uzun ve çetin bir süreç içinde gerçekleştiği unutulmamalıdır. ECO'nun mekanizma ve projeler konusundaki yetersizlikleri ile ilgili tesbitleri de bir başka yazımızda ele alalım.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.