TR
EN
AR
FR
RU
UR
Hassas bölgeler ve karşı hamleler
1991
Yılında Körfez Savaşı'nın hemen akabinde Soğuk Savaş sonrası dönemde uluslararası ilişkilerin tartışıldığı bir uluslararası sempozyum tertip edilmişti. Akademisyenlerin ve siyaset yapımcılarının katıldığı bu sempozyumda gerçekleştirilen çok sayıda oturumdan bir tanesi gerek konusu, gerekse tebliğciler ve sunulan tebliğler açısından çok ilginçti. Rum asıllı Amerikalı bir profesör tarafından gerçekleştirilen "Etnik Meseleler ve Uluslararası İlişkiler" başlıklı bu oturumdan birisi "Kıbrıs'ta Türk Müdahalesi ve Etnik Çatışma", diğeri ise "Kürt Etnik Meselesi ve Uluslararası Destekler" başlığını taşıyordu. Salonu büyük çoğunluğu Rum asıllılardan oluşan bir grup doldurmuştu. Ben ve sempozyuma birlikte katıldığımız Ganalı bir profesör arkadaş dışında İslam dünyası ve Türkiye'den kimsenin bulunmadığı bu oturumda Türkler genel olarak etnik açıdan uyumsuzlukla itham edilirken, etnik çatışmalara dayalı politikalar takip etmekle suçlanan Türkiye bölgesel etnik çatışmaların müsebbibi ülkeler arasında zikrediliyordu. Oturum sonrasında katılımcılara tanınan sürenin böylesi tek yanlı bir aktarıma tepki için yeterli olmayacağı gerekçesi ile daha uzun bir süre talep ettik. İlmi toplantıların siyasi polemik aracı haline getirilmesinin sakıncalarına değindikten ve Osmanlı döneminde kırka yakın etnik unsurla birarada yaşamayı gerçekleştirmiş olan bir milleti topyekün etnik çatışma müsebbibi olarak itham etmenin yanlışlığını vurguladıktan sonra bu tebliğlerdeki saptırmaları ortaya koyan bir konuşma yaptık. Oturum daha sonra Rum kökenli akademisyenlerle aramızda süren tartışmalarla devam etti. Beş sene sonra bu olayı tekrar hatırlamamın sebebi Başbakan Erbakan'ın İran'la başlayan Asya turunu sürdürdüğü günlerde Kıbrıs ve Kuzey Irak'ın yeni siyasi dalgalanmalara ve gerginliklere sahne olmuş olmasıdır. Bugünden geriye doğru bakıldığında ne Soğuk Savaş sonrası dönemin yeni problem odaklarının tartışıldığı o sempozyumdaki oturumların, ne de bugünkü gelişmelerin tesadüfi olduğunu düşünüyorum. Soğuk Savaş sonrası dönemde ortaya çıkan dinamik konjonktürde her ülke açısından kendisini uluslararası ilişkilerde zorlayan “yumuşak karın”lar oluşmuş ya da oluşturulmuştur. Rusya'nın Kuzey Kafkasya, Fransa'nın Cezayir, İngiltere'nin İrlanda politikaları bu tür nitelikler taşımaktadır. Her ülke çıkar çatışması yaşadığı diğer ülkeleri bu “yumuşak karın”lar üzerinden rahatsız etmektedir.
Türkiye açısından bakıldığında Soğuk Savaş sonrası dönemde uluslararası hukuki çerçeve içinde kesin bir çözüme kavuşturulamamış iki hassas bölge mevcuttur: Kıbrıs ve Kuzey Irak. Bu çözümsüzlük Türkiye'nin bölgesel ilişkilerdeki hareket alanını daralttığı gibi, diğer uluslararası aktörlerin bu hassas bölgeleri ve problem alanlarını karşı bir hamle unsuru olarak sık sık gündeme getirmeleri sonucunu da doğurmaktadır. Erbakan'ın özellikle İran'a yaptığı gezi ile Kıbrıs ve Kuzey Irak'taki Türkiye'yi rahatsız etmeye yönelik dalgalanmalar arasındaki zamanlama ilişkisi bu açıdan son derece anlamlıdır.
Türkiye'nin uluslararası sistemik güçlerce gerçekleştirilen bölgesel düzenlemelerin dışına çıkan alternatif politikalar oluşturma çabasına girdiği her dönemde Türkiye'nin bu iki yumuşak karnı hareketlendirilmektedir. Rumlar'ın Yeşil Hattı delme girişimleri de Barzani'nin PKK'ya yakınlaşma politikası da bölgesel satranç oyununda karşı hamleler niteliği taşımaktadır. Bu tür karşı hamleler Türkiye'nin daha kapsamlı bölgesel politika oluşturma çabalarını engellememelidir. Karşı hamle görüldüğünde geri adım atmak da, reaksiyoner nitelikli karşı hamleler yapmak da doğru değildir. Yapılması gereken bu karşı hamleleri doğuran şartları ortadan kaldıracak aktif ve kapsamlı bir dış politika stratejisi geliştirmek ve bu stratejiyi son derece esnek dış politika adımları ile kademeli bir şekilde devreye sokmaktır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.