TR
EN
AR
FR
RU
UR
Medeniyet havzaları ve eğitim
KONYA
'da tertip edilen Uluslararası Eğitim'de Kalite kongresinin ilk günündeki oturumunda İngiltere'den Asaf Hüsseyin
Malezya'dan Kemal Hassan
ve Azerbaycan'dan Askar Abiyev
ile birlikte İslam Dünyası'nda eğitim sorunlarını tartıştık. İslam dünyasının karşı karşıya bulunduğu siyasi, ekonomik ve askeri bunalımların temelinde bilginin aktarılmasını ve yeniden üretilmesini sağlaması gereken eğitim sistemindeki aksaklıklar yatmaktadır. Bu aksaklıklar sadece İslam toplumlarının siyasi ve ekonomik yapılarıyla ilgili kurumsal sebeplerden kaynaklanmamaktadır. Aksine meselenin özünde eğitimin ruhunu dokuması gereken zihniyet oluşumundaki çarpıklıklar vardır. Kurumsal yapılanma üzerinde yoğunlaşan tartışmalar ve üretilen alternatifler kısa sürede zaman aşımına uğramaktadır.Her medeniyetin eğitimle ilgili temelde iki hedefi vardır. Birincisi kendisine aktarılan bilgiyi sosyal hayata uyarlayacak birey düzeyinde bir medeniyet prototipi üretebilmek, ikincisi ise bu bilginin tekrar sistemleştirilmesini ve yeniden üretilmesini sağlayacak bir ilmi önderlik prototipi oluşturabilmektir. Aksi takdirde o medeniyet havzasının varlığını idame ettirebilme şansı yoktur.
Bugün siyasi etkisine paralel olarak kendi eğitim kurumsallaşmasını evrenselleştiren batı medeniyeti ile diğer yerel medeniyet ve kültür havzaları arasında bu konuda ciddi bir çatışma yaşanmaktadır. Batı toplumlarının eğitim modelinin evrenselleşmesi aslında ürettiği medeniyet prototipinin de evrenselleşmesini beraberinde getirmiş; bu da diğer medeniyet havzalarında gerek bilginin sosyalleşmesi gerekse kültürün yeniden üretilmesi konusunda ciddi bunalımların ortaya çıkmasına yol açmıştır.
Bu konuda çarpıcı bir misal olarak düşünce tarihi kitaplarının diğer kültür havzaları üzerinde yaptığı etki gösterilebilir. Bugün hangi tür düşünce tarihi kitabını alırsanız alın batı-merkezli tek bir standardın uyarlandığını görürsünüz. Bütün düşünce tarihi kitapları eski Yunan ile başlar, Roma, Hristiyanlık ve Ortaçağ ile devam eder, Rönesans ve Reform hareketlerinin incelenmesinden sonra modern düşünce ile sona erer. İnsanlık tarihi ile batı düşünce tarihini özdeşleştiren bu süreçten geçen her Müslüman, Çinli, Hintli ya da Afrikalı öğrenci kendi kültür havzasının insanlık düşünce tarihine hiçbir katkıda bulunmadığı yani özgün bir düşünce üretebilme kapasitesine sahip olmadığı konusunda dolayı olarak şartlandırır. Böylesi bir şartlanma bu kültür havzalarının kendi eğitim sistemleri aracılığıyla kendi kültürel can damarlarını kesmeleri sonucunu doğurur. Eğitim sürecinden psikolojik olarak çökmüş ve yenik düşmüş olarak çıkan bireyin artık kendi kültürünü yeniden üretme sorunundan çok, her türlü kültür normunu ürettiği konusunda şartlandırıldığı batı normlarını aktarma derdi vardır.
Gazzali
yi tanımaksızın Thomas Aquinas
'ı, İbn Rüşd
'ü tanımaksızın Dante
'yi, İbn Haldun
'u tanımaksızın A. Comte
'u, Kınalızade
yi tanımaksızın Makyavelli
'yi, Evliya Çelebi
'yi tanımaksızın Macellan
'ı, Ahmet Cevdet Paşa
'yı tanımaksızın Hegel
'i tanımış bir müslüman öğrenciden bilgi birikimini kendi kültür ekseni etrafında yorumlama çabasını beklemek güçtür. Aksine bu öğrenci için artık sadece bilgiyi batıdaki kaynağından diğer bölgelerdeki edilgen kültür çevrelerine aktarma çabası söz konusudur ve eğitim kurumları da bu çabanın araçları olarak değerlendirilir. Sosyal kültür içinde üretilen davranış biçimleri ile eğitim sürecinde ortaya çıkan bilgi biçimlendirmeleri arasında yaşanan çelişki bu öğrencilerin kendi kültür havzaları ile yabancılaşmaları sonucunu doğurmakta ve eğitimin toplumsal geçerliliği tartışma konusu olmaktadır. Bu sebeple islam dünyasında eğitimin kurumsal yapılanma meselelerinden çok bilgi-zihniyet ilişkisi temel bunalım alanını oluşturmaktadır. Bu konuda da bilginin kaynağı (epistemolojik boyut), meşruiyyeti (sosyal değer boyutu), sistemleştirilmesi, tasnifi ve yeniden üretilmesi (metodolojik boyut), aktarımı (kurumsal boyut) ve kullanımı (pratik ve teknolojik boyut) ile ilgili meseleler bir bütünlük içinde ele alınmalıdır. Bu meselelerin yol açtığı bunalımlar ve aralarındaki iç etkileşimi de bir başka yazımızda ele alalım.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.