TR
EN
AR
FR
RU
UR
Sevr senayoları ve Lawrrence Denklemi
Tarih
hafızası ve bilinci zayıf olan bir toplumun tarihe kendi varoluş çizgisini ve damgasını vurabilmesi çok güçtür. Tarihi akışı belirleme konusunda iddialı ve etken toplumlarla tarihi akış tarafından belirlenen iddiasız ve edilgen toplumlar arasındaki en önemli fark da tarihi algılayış biçimleridir. Tarih bilinci ve hafızası derin toplumlar olağanüstü zafer söylemlerine de sükut-u hayal psikolojilerine de değer vermezler; tarihi tecrübenin kendilerine sunduğu veriler ile reel güç konfigurasyonu arasında stratejik rasyonalite ve planlama ihtiva eden bir anlamlılık ilişkisi kurarlar ve geçen yazımızda vurguladığımız gibi bir nakış hassasiyeti ile geleceği dokurlar. Tarih bilinci ve hafızası zayıf, edilgen ve iddiasız toplumlar ise geride kalmış ya da yaşanan küçük zaferlerin sarhoşluğu ile küçük yenilgilerin ezikliği arasında gidip gelen psikolojik zaafın stratejik kararları belirlemesinin önüne geçemezler; bu yüzden de hep bu gel-giti yaşayan ve zaferleri de hezimetleri de başkalarının iradesine bağlı olan bir konumda kalırlar.
Bu açıdan bakıldığında, Apo'nin İtalya tarafından neredeyse bir hürriyet savaşçısı gibi ağırlanmasının ardından gündeme gelen Sevr senaryosu tartışmalarının Cumhuriyet'in 75. yılı kutlamaları ile Osmanlı'nın 700. yıl kutlamaları arasına denk gelmiş olması çok manidar bir tesadüftür. Sevr Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş sürecinin bir dar boğazıdır. Bu darboğaz yaşanmıştır ve aşılmıştır. Artık ne yaşanmış olması bizim sürekli bir şekilde bu darboğazın ürküntüsü içinde yaşamamızı, ne de bu darboğazın aşılmasını sağlayan zaferin kazanımlarını hatırlayarak rehavetle düşmemizi gerektirir.
Fransızlar bugünkü varlıklarını sürdürürken ve stratejik planlama yaparken ne Napolyon'un zaferlerini sürekli yad ederek kendilerini bir zafer sarhoşluğuna kaptırırlar ne de Napolyon'un hezimetinden sonra Fransızları zaptu raptaltına alan Viyana Kongresinin ürküntüsünü nesilden nesile aktarılan bir psikolojik zaaf olarak sürdürürler. Aynı şekilde Almanlar ne Bismark ve II. Wilhelm'in Alman kimliği ve birliğini sağlayan emperyal zafer sembollerini Alman strateji söyleminin merkezine oturturlar, ne de onları Sevr'in bizi soktuğu darboğaza benzer bir darboğaza sokan Versay'ı kendilerinin üzerinde sürekli sallanan bir Demokles kılıcı gibi görürler. Daha yakın dönemden misal verirsek hem Hitler'in olağanüstü askeri zaferlerini, hem de bu zaferlerden sonra gelen ve Alman milletini tüm dünya önünde tahkir ederek bölen ve lanetleyen hezimetini bizzat yaşayan Adenauer, Brandt, Schmidt ve Kohl gibi Alman liderler bu zafer-hezimet sarkacının onulmaz gel-gitini sürekli yaşasalardı acaba Almanya bugün tarih sahnesine ve tarihi akışa tekrar ağırlığını koyabilen bir ülke olabilir miydi?
Stratejik bilinç tarihe, stratejik planlama bugünkü realitelere dayanmak zorundadır. Sevr'i hatırlamamız ve bilmemiz soğukkanlı bir tahlille Sevr'e giden süreçteki zaaflarımızı değerlendirmemizi sağlıyorsa bir anlam taşır; yoksa bizi pasifize eden ve defansif tavra sürükleyen psikolojik bir eziklik duygusu doğuruyorsa atılım gücümüzü kırar ve yeni Sevr'lerin önünü açar. Olayları tarihi süreklilik çizgisi içinde görebildiğimiz ölçüde bu zaafları aşacak direnç noktalarını da güçlendirebiliriz. Sevr'e yapılan atıf açık bir şekilde göstermektedir ki, bu toplumun siyasi rejiminin geçmişi yetmişbeş yıllık olmakla birlikte olumlu ve olumsuz yönüyle bugünü etkileyen tarihi birikimi çok daha eskidir.
Bu tarihi süreklilik çizgisi temel alındığında, Osmanlı Devleti'nin tarih sahnesinden çekilmesine yol açan süreçten çıkarılacak önemli derslerden birisi, bu çekilmenin gerileme şeklinde tezahür ettiği birinci safhasında gayrimüslim tebanın, çöküş sürecinin kaçınılmaz bir şekilde devreye girdiği ikinci safhada ise müslim tebanın devletin merkezi ile olan meşruiyet bağlarının zaafa uğramış olmasıdır. Bu da birinci safhada çözüm olarak görülen Osmanlıcılık ile, ikinci safhada çözüm olarak görülen İslamcılık politikalarının istenilen sonucu vermediğini ortaya koyar. Son dönemde ittihat ve Terakki ile birlikte ortaya konan Türkçülük de devletin iç dokularının çözülme sürecini durduramadığı gibi gayri-türk unsurların kopuşunu hızlandırmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti'ni Osmanlı bakiyesi toprakların bütünlüğü içinde tarih sahnesine çıkaran Lozan anlaşması iç ve dış siyasette farklılaşan bir kimlik öngörüyordu. Dış siyasette Osmanlı devleti ile o günlerde cari uluslar arası sistem olan sömürgecilik arasındaki çelişkileri artırarak devleti çözülüşe götürdüğü düşünülen İslam kimliği ve politikaları terkedilirken, iç politikada yeni devlette azınlık statüsü sadece gayrimüslimlere verilerek devletin çoğunluğa dayalı urucu unsurları din-eksenli İslam kimliği ile tanımlanıyordu. Göçmen mübadeleri ile netleşen bu tablo neticesinde hilafet kurumunu barındırmakla birlikte çok dinli ve çok kültürlü bir yapıya sahip olan Osmanlı devleti tarih sahnesinden çekilirken, hilafet kurumunun ilgası ile uluslar arası dini sembollerden arındırılmış olmakla birlikte ezici bir çoğunlukla tek dinli bir topluma dayanan Türkiye Cumhuriyeti tarih sahnesine çıkıyordu.
Osmanlı Devleti'nin Anadolu'ya çekilme süreci içinde kendi kaderini devletin merkezi gücüne bağlayan değişik etnik kökenli müslüman gruplar Balkanlar ve Kafkaslardan Anadolu'ya girerken, Birinci Dünya Savaşı'ndaki iç gerilimler ve Lozan'da verilen azınlık statüsü ile devletle yabancılaşma süreci tamamlanan gayrimüslim unsurlar Anadolu'yu terkediyordu. Bundan sonra, Türkiye sınırları içinde kalan ortak-dinli farklı etnik gruplar arasındaki sosyal entegrasyon ortak din bilinci ile, yurttaşlık kimliği ise ortak eğitim yoluyla sağlanmaya çalışılmıştır.
Apo'nun İtalya'ya sığınmasının ötesinde Papa'ya yazdığı mektubda hristiyanlığa duyduğu ilgiyi özellikle beyan etmesi bu açıdan üzerinde önemle durulması gereken bir olaydır. Terör kariyerine ateist-Marksist kimlikle başlayan Apo, Avrupa'nın kendisini yönlendirdiği sivil-siyasal liderlik kariyerine bir hristiyan sempatizanı olarak girmek niyetindedir. Eğer bugün PKK olgusu doğuda gerçek bir halk desteğini hiçbir zaman bulamamışsa bunun en temel sebebi her iki kimliğin de doğu kültürünün mayasını oluşturan İslam kimliğinden tamamıyla uzak olmasıdır.
Ancak bugün görünen o ki, Türkiye'de kendi kaderini hristiyan liderlerine, ülkelerine ve sembollerine bağlayan Müslüman bir azınlık çıkarılmak istenmektedir. Bu, ilk misalini Birinci Dünya Savaşında Osmanlı Devleti ile yabancılaştırılarak bir azınlık psikolojisine sokulan Arapların devletten kopuş sürecinde gördüğümüz Lawrence denklemini hatırlatmaktadır. Bizi Sevr'e götüren süreç zaten Balkan savaşlarında terketmiş olduğumuz Balkan topraklarından kopuşumuz değil, Müslüman çoğunluğun yaşadığı Ortadoğu topraklarından kopuşumuzdur.
Tarihi tecrübenin bize gösterdiği gerçek tehlike de buradadır. Kendisini hiç bir zaman temsil etmemiş olan bir teröristin öne çıkardığı etnik kimliğin hristiyanlığın sembolleri ve liderleri ile kader birliğine götürüldüğü bu dönemde, Müslüman kimliği ile devleti kuran çoğunluk unsurunun parçası olduğu Lozan anlaşması ile kayıt altına alınan doğulu bir vatandaşımızın, dini sembol olduğu gerekçesiyle başörtüsü ile okula alınmayan kızının eve dönüşü ile yaşadığı iç çelişkiyi anlamaksızın ve ortak bir kültür temelinde çözmeksizin toplumun bütünleştirici dokusunu ayakta tutmak güçleşir. Apo'nun Papa'ya müracaatı ile tekrar kendini gösteren Lawrence denkleminin sonuçları üzerinde durmaya devam edeceğiz.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.