TR
EN
AR
FR
RU
UR
Türkiye'de yeni CHP
Uluslararası konjonktürün dinamik şekilde değiştiği ve iç siyasi sistemde yeniden yapılanma zaruretinin arttığı doksanlı yıllarda kendi kendisini tanımlama bunalımı yaşayan SHP-CHP çizgisinin devletin dış ilişkilerini, hukuki ve kültürel yapılarını ilgilendiren bakanlıkları uhdesinde bulundurması Türkiye açısından hem bu gerilimi azaltmak hem de etkin bir uluslararası konum elde etmek bakımından gerçekten bir şanssızlık olmuştur. CHP-SHP geleneğinin tek parti döneminden beri süregelen Türkiye'yi kendi jeokültürel etki alanı ile yabancılaştırarak Avrupa'ya endeksleme stratejisi Türkiye açısından gittikçe artan bir hızla önem kazanan Balkanlar, Kafkaslar, Ortadoğu ve Orta Asya bölgelerinde yeterince dinamik politikalar takip edilememesi ve zaman kaybedimesi sonucunu beraberinde getirmiştir. Hikmet Çetin'in ve Mümtaz Soysal'ın kimi zaman parti politikalarını da aşan daha esnek tutumları da uluslararası ilişkilerde hakim olan tek yönlü gidişi tam olarak dengeleyememiştir.
Öte yandan yerel yönetimler ve ekonomik bakanlıklar düzeyindeki yolsuzluklar SHP'nin mezhep temelli Adalet Bakanlığı örgütlenmesi ile birleşince toplumda bu partinin adalet anlayışına olan güvenin tamamen sarsılması sonucunu doğurmuştur. Türkiye'nin yaşadığı ekonomik yapı ve kültür değişiminin getirdiği dinamik etkileşim sürecinde yerel ve milli kültür zenginliklerinin ekonomik-temelli evrensel kültür normları karşısında ezilmesine yol açan ve özellikle aile yapısını tehdit eden marjinal ve elitist kültür politikaları CHP'nin halktan yabancılaşma sürecine ivme kazandırmıştır.
Aslında CHP liderleri de söylemlerinin tutucu nitelik taşıdığının ve eskidiğinin farkındadırlar. "Dünyada Yeni Sol, Türkiye'de yeni CHP" sloganı ile seçimlere giren CHP tek parti döneminden kalan elitist yüklerden annmadıkça ve herşeyden önce devlet desteği olmadan da ayakta kalabilecek bir toplumsal taban elde etmesini temin edecek gerçek bir yeniden tanımlanma ve yapılanma sürecine cesaretle girmedikçe Türk siyasi hayatı içinde gittikçe bulanıklaşan anlamını tümüyle kaybedecek ve yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalacaktır.
Siyasi sistemin kurucusu olarak kendini lanse eden CHP'nin bunalımı sistemin de bunalımlarını yansıtmakta olması bakımından ciddiyetle üzerinde durulması gereken bir olgudur. Aynca sistemce tehlikeli görülen toplumsal muhalefet hareketlerini sistem dışında tutmak üzere konulan barajların neredeyse sistemin kurucusu rolündeki bir partiyi devre dışı bırakacak bir etkide bulunmuş olması da bu seçimin dikkatle değerlendirilmesi gereken sonuçlarından birisidir.
CHP geleneğinden gelen DSP'nin seçimlerde elde ettiği sonuç da bu çerçeve içinde anlamlı işaretler vermektedir. Bu seçimlerde DSP'nin CHP'yi geçerek bu geleneğin büyük takipçisi konumuna gelmiş olması sadece Bülent Ecevit'in şahsi karizmasının getirdiği konjonktürel bir başarı değil, 12 Eylül sonrası yaşanan ayrışmada su yüzüne çıkan zihniyet farklılaşmasının bir sonucudur.
Bülent Ecevit 12 Eylül sonrasında CHP'nin yaşadığı kimlik bunalımın ve tek parti dönemindeki tarihi kırılma çizgisi ile süreklilik unsurları arasındaki gerilimin yarattığı elitist yükün farkına varmış ve seksenli yıllarda bu konuda ciddi bir yumuşama tavn sergilemiştir. SHP radikal laiklik söylemi ile bu gerginliği tırmandıran odaklara siyasi şemsiye sağlarken, Ecevit tarikatlar ve dinin sosyal rolü konusunda süreklilik unsurları ile yakınlaşan bir değişimi parti politikası haline getirmiştir. Bu tavır RP'nin doksanlı yıllarda hızlanan yükselişine kadar da sürmüş ve toplumda bu partinin CHP geleneğinin baskıcı ve tekelci kırılma çizgisini terkettiği intibaını vermiştir.
Aydın elitizmini baskıcı yollarla sürdürme alışkanlığına sahip sol entellektüel çevre tarafından dışlanan Ecevit başlarda ciddi bir siyasi konum elde etme sıkıntısı çekmiş ve parti yönetimini sık sık değiştirme ihtiyacı hissetmiştir. Partiye bir kişi ve aile partisi görünümü veren tablo da Ecevit'in eski CHP tabanı ve bu taban üzerinde ipotek kurmuş olan despotik aydın çevresinden kopmasının bir sonucudur. Geliştirmeye çalıştığı siyasi söylemin siyasi sistemde karşılığı olan sosyal bir taban oluşturamamış olması da bunda etkili olmuştur. Ecevit bu boşluğu şahsi karizması ile kapatmak istemiştir.
SHP ve CHP'deki bunalımın tırmanışa geçtiği 1989 yerel seçimlerinden sonra yerel yönetimlerde ve koalisyonda yaşanan yıpranma ile birlikte önce taban daha sonra da üst yönetim kadroları DSP'ye daha ılımlı bir yaklaşım göstermeye başlamışlardır. SHP'nin HEP ile yaptığı ittifaka karşı altı okun milliyetçilik ve cumhuriyetçilik prensiplerini ön plana çıkaran, kültürel politikalarda gittikçe yabancılaşan çizgiye karşı da yerli ve halkçı görünümü vurgulayan ve bunları süreklilik unsurları ile diyaloga açık bir üslup ile sergileyen DSP, klasik CHP-SHP çizgisinin dışında bir alternatif oluşturma gayreti içine girmiştir.
Bu gayret özellikle uluslararası ilişkilerde kendisini göstermiştir. SHP-CHP çizgisinin Türkiye'nin geleceğini sadece Avrupa'ya endeksleme politikalarına karşılık jeokültürel çevre ile bütünleşmeye ağırlık veren Ecevit, sistemin kurucusu olan CHP geleneği içinde bir restorasyon misyonu üstlenmek istemiştir. DSP'nin CHP geleneği içinde üstlendiği restorasyon misyonu bir taraftan SHP-CHP çizgisinden DSP'ye doğru bir kayışı beraberinde getirmiş, diğer taraftan bu geleneğin baskıcı tavrına karşı soğuk olan yaygın halk kesimlerinde bir yumuşama oluşturmuştur. DSP'nin son seçimlerde göreceli olarak kazandığı basan da bu yumuşamanın eseridir.
DSP'nin temel açmazı da restore etmek istediği misyonun iç çelişkilerinde yatmaktadır. Böylesi bir yenilenmeyi üstlenerek alternatif bir elit çevresi oluşturamayan Ecevit seçim kampanyasına CHP'den transfer edilen kadrolarla ve CHP'nin tarihi kırılma çizgisi ile tarihi süreklilik unsurları arasındaki gerilimi daha fazla vurgulayan bir uslup ile girmiştir. Bu durum DSP'nin seçim performansını da doğrudan etkilemiştir. DSP'nin seksen sonrası CHP'nin klasik çizgisini terkederek kazandığı sempati oylan kısmen tekrar kaybedilmiş ve Ecevit göreceli bir basan sağlayarak CHP'yi solun ikinci partisi konumuna itmekte birlikte kamuoyuna uzun süredir pompalanan olağanüstü bir patlama performansı sergileyememiştir.
Seksenli yıllarda kendi alışageldikleri çizgiyi tenkit ettiği için Ecevit ve DSP hareketini her türlü hakaretle yok etmeye çalışan despotik aydın geleneğinin ve medyatik çevrenin doksanlı yıllarda Ecevit'i yükselen RP hareketine karşı tekrar bir umut haline getirme çabasını hem CHP çizgisindeki tıkanmanın hem de Türkiye'deki siyasi pragmatizmin düştüğü ahlaki standart bunalımının ilginç bir göstergesi olarak telakki etmek gerekir. Ecevit solun en büyük partisi haline geldikten sonra bu oportunist çevrelerle tekrar bir ekip olma çabası içine girerek radikal tarihi kırılma çizgisinin öncüsü rolüne ' soyunursa SHP-CHP çizgisinden koparak gerçekleştirdiği yeni açılımın ivmesini kaybedecek ve bu çizginin bugün gelmiş olduğu kendi kendini tanımlama bunalımı ile karşı karşıya kalacaktır.
Ecevit tekrar gündeme getirilecek olan solda bütünleşme çabalan ile küçük parti olan CHP ile bütünleşme tercihinde bulunursa hem seksenli yıllardaki aynşma anlamını kaybedecek hem de dar kadro politikacılığını ilke edinen eski CHP yönetiminin siyaset anlayışı partiye egemen olacaktır. Ecevit'in karizmasının ve tek başına direnişinin de böylesi köklü bir siyaset alışkanlığını aşması çok güçtür. Bu bakımdan DSP hareketi sistemi kuran bir siyasi çizginin restorasyon çabası olarak eski kadrolara yönelmektense yeni yaklaşımlara ve zihniyet oluşumlarına yönelmek zorundadır. Aksi takdirde birleşme görünümü altında CHP çizgisinin ayak oyunlan ile dolu dar kadroculuğuna teslim olacak bir DSP'yi artık siyasi kariyerinin sonuna gelmiş bulunan Ecevit'in şahsi karizması da kurtaramaz.
Öte yandan yerel yönetimler ve ekonomik bakanlıklar düzeyindeki yolsuzluklar SHP'nin mezhep temelli Adalet Bakanlığı örgütlenmesi ile birleşince toplumda bu partinin adalet anlayışına olan güvenin tamamen sarsılması sonucunu doğurmuştur. Türkiye'nin yaşadığı ekonomik yapı ve kültür değişiminin getirdiği dinamik etkileşim sürecinde yerel ve milli kültür zenginliklerinin ekonomik-temelli evrensel kültür normları karşısında ezilmesine yol açan ve özellikle aile yapısını tehdit eden marjinal ve elitist kültür politikaları CHP'nin halktan yabancılaşma sürecine ivme kazandırmıştır.
Aslında CHP liderleri de söylemlerinin tutucu nitelik taşıdığının ve eskidiğinin farkındadırlar. "Dünyada Yeni Sol, Türkiye'de yeni CHP" sloganı ile seçimlere giren CHP tek parti döneminden kalan elitist yüklerden annmadıkça ve herşeyden önce devlet desteği olmadan da ayakta kalabilecek bir toplumsal taban elde etmesini temin edecek gerçek bir yeniden tanımlanma ve yapılanma sürecine cesaretle girmedikçe Türk siyasi hayatı içinde gittikçe bulanıklaşan anlamını tümüyle kaybedecek ve yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalacaktır.
Siyasi sistemin kurucusu olarak kendini lanse eden CHP'nin bunalımı sistemin de bunalımlarını yansıtmakta olması bakımından ciddiyetle üzerinde durulması gereken bir olgudur. Aynca sistemce tehlikeli görülen toplumsal muhalefet hareketlerini sistem dışında tutmak üzere konulan barajların neredeyse sistemin kurucusu rolündeki bir partiyi devre dışı bırakacak bir etkide bulunmuş olması da bu seçimin dikkatle değerlendirilmesi gereken sonuçlarından birisidir.
CHP geleneğinden gelen DSP'nin seçimlerde elde ettiği sonuç da bu çerçeve içinde anlamlı işaretler vermektedir. Bu seçimlerde DSP'nin CHP'yi geçerek bu geleneğin büyük takipçisi konumuna gelmiş olması sadece Bülent Ecevit'in şahsi karizmasının getirdiği konjonktürel bir başarı değil, 12 Eylül sonrası yaşanan ayrışmada su yüzüne çıkan zihniyet farklılaşmasının bir sonucudur.
Bülent Ecevit 12 Eylül sonrasında CHP'nin yaşadığı kimlik bunalımın ve tek parti dönemindeki tarihi kırılma çizgisi ile süreklilik unsurları arasındaki gerilimin yarattığı elitist yükün farkına varmış ve seksenli yıllarda bu konuda ciddi bir yumuşama tavn sergilemiştir. SHP radikal laiklik söylemi ile bu gerginliği tırmandıran odaklara siyasi şemsiye sağlarken, Ecevit tarikatlar ve dinin sosyal rolü konusunda süreklilik unsurları ile yakınlaşan bir değişimi parti politikası haline getirmiştir. Bu tavır RP'nin doksanlı yıllarda hızlanan yükselişine kadar da sürmüş ve toplumda bu partinin CHP geleneğinin baskıcı ve tekelci kırılma çizgisini terkettiği intibaını vermiştir.
Aydın elitizmini baskıcı yollarla sürdürme alışkanlığına sahip sol entellektüel çevre tarafından dışlanan Ecevit başlarda ciddi bir siyasi konum elde etme sıkıntısı çekmiş ve parti yönetimini sık sık değiştirme ihtiyacı hissetmiştir. Partiye bir kişi ve aile partisi görünümü veren tablo da Ecevit'in eski CHP tabanı ve bu taban üzerinde ipotek kurmuş olan despotik aydın çevresinden kopmasının bir sonucudur. Geliştirmeye çalıştığı siyasi söylemin siyasi sistemde karşılığı olan sosyal bir taban oluşturamamış olması da bunda etkili olmuştur. Ecevit bu boşluğu şahsi karizması ile kapatmak istemiştir.
SHP ve CHP'deki bunalımın tırmanışa geçtiği 1989 yerel seçimlerinden sonra yerel yönetimlerde ve koalisyonda yaşanan yıpranma ile birlikte önce taban daha sonra da üst yönetim kadroları DSP'ye daha ılımlı bir yaklaşım göstermeye başlamışlardır. SHP'nin HEP ile yaptığı ittifaka karşı altı okun milliyetçilik ve cumhuriyetçilik prensiplerini ön plana çıkaran, kültürel politikalarda gittikçe yabancılaşan çizgiye karşı da yerli ve halkçı görünümü vurgulayan ve bunları süreklilik unsurları ile diyaloga açık bir üslup ile sergileyen DSP, klasik CHP-SHP çizgisinin dışında bir alternatif oluşturma gayreti içine girmiştir.
Bu gayret özellikle uluslararası ilişkilerde kendisini göstermiştir. SHP-CHP çizgisinin Türkiye'nin geleceğini sadece Avrupa'ya endeksleme politikalarına karşılık jeokültürel çevre ile bütünleşmeye ağırlık veren Ecevit, sistemin kurucusu olan CHP geleneği içinde bir restorasyon misyonu üstlenmek istemiştir. DSP'nin CHP geleneği içinde üstlendiği restorasyon misyonu bir taraftan SHP-CHP çizgisinden DSP'ye doğru bir kayışı beraberinde getirmiş, diğer taraftan bu geleneğin baskıcı tavrına karşı soğuk olan yaygın halk kesimlerinde bir yumuşama oluşturmuştur. DSP'nin son seçimlerde göreceli olarak kazandığı basan da bu yumuşamanın eseridir.
DSP'nin temel açmazı da restore etmek istediği misyonun iç çelişkilerinde yatmaktadır. Böylesi bir yenilenmeyi üstlenerek alternatif bir elit çevresi oluşturamayan Ecevit seçim kampanyasına CHP'den transfer edilen kadrolarla ve CHP'nin tarihi kırılma çizgisi ile tarihi süreklilik unsurları arasındaki gerilimi daha fazla vurgulayan bir uslup ile girmiştir. Bu durum DSP'nin seçim performansını da doğrudan etkilemiştir. DSP'nin seksen sonrası CHP'nin klasik çizgisini terkederek kazandığı sempati oylan kısmen tekrar kaybedilmiş ve Ecevit göreceli bir basan sağlayarak CHP'yi solun ikinci partisi konumuna itmekte birlikte kamuoyuna uzun süredir pompalanan olağanüstü bir patlama performansı sergileyememiştir.
Seksenli yıllarda kendi alışageldikleri çizgiyi tenkit ettiği için Ecevit ve DSP hareketini her türlü hakaretle yok etmeye çalışan despotik aydın geleneğinin ve medyatik çevrenin doksanlı yıllarda Ecevit'i yükselen RP hareketine karşı tekrar bir umut haline getirme çabasını hem CHP çizgisindeki tıkanmanın hem de Türkiye'deki siyasi pragmatizmin düştüğü ahlaki standart bunalımının ilginç bir göstergesi olarak telakki etmek gerekir. Ecevit solun en büyük partisi haline geldikten sonra bu oportunist çevrelerle tekrar bir ekip olma çabası içine girerek radikal tarihi kırılma çizgisinin öncüsü rolüne ' soyunursa SHP-CHP çizgisinden koparak gerçekleştirdiği yeni açılımın ivmesini kaybedecek ve bu çizginin bugün gelmiş olduğu kendi kendini tanımlama bunalımı ile karşı karşıya kalacaktır.
Ecevit tekrar gündeme getirilecek olan solda bütünleşme çabalan ile küçük parti olan CHP ile bütünleşme tercihinde bulunursa hem seksenli yıllardaki aynşma anlamını kaybedecek hem de dar kadro politikacılığını ilke edinen eski CHP yönetiminin siyaset anlayışı partiye egemen olacaktır. Ecevit'in karizmasının ve tek başına direnişinin de böylesi köklü bir siyaset alışkanlığını aşması çok güçtür. Bu bakımdan DSP hareketi sistemi kuran bir siyasi çizginin restorasyon çabası olarak eski kadrolara yönelmektense yeni yaklaşımlara ve zihniyet oluşumlarına yönelmek zorundadır. Aksi takdirde birleşme görünümü altında CHP çizgisinin ayak oyunlan ile dolu dar kadroculuğuna teslim olacak bir DSP'yi artık siyasi kariyerinin sonuna gelmiş bulunan Ecevit'in şahsi karizması da kurtaramaz.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.