TR
EN
AR
FR
RU
UR
Uluslararası Hukuk-Reelpolitik ve ABD'nin Körfez Politikası
Son Körfez bunalımının sıcak çatışma senaryolarının cazibeli tartışmaları içinde göz ardı edilen en önemli hususlardan birisi uluslararası hukuk ile reelpolitik arasındaki uçurumun gittikçe açılıyor olmasıdır. ABD'nin, Irak ile ilgili gelişmeleri değerlendirme ve müdahele yetkisini BM Güvenlik Konseyi'ne bırakan 687 sayılı karara rağmen, Güvenlik Konseyi'nin onayını almadan tek taraflı bir müdahele hakkını kendisinde görmesi sıcak bir çatışmanın doğrudan etkisi kadar önemli bir olgudur; çünkü çatışmaların bir yerde durdurulabilmesi mümkündür; ama uluslararası hukukun şu veya bu ülkenin reelpolitik çıkarları açısından manipule edilebilir olmasının doğuracağı uzun dönemli etkilerin önüne geçebilmek çok güçtür. Bu açıdan Fransa, Rusya ve Çin gibi Güvenlik Konseyi üyesi ülkelerin diplomasiye ağırlık verilmesi yönündeki tepkileri, sonuç üzerindeki etkileri ne olursa olsun, hem haklı hem de önemlidir.
Uluslararası ilişkilerdeki en önemli gerilim alanlarından birisi oelli ilkelere göre işlenesi gereken uluslararası hukuk ile stratejik çıkarları ön plana çıkaran reelpolitik arasındadır. Aksiyomatik ilkeler ile cari çıkarlar arasındaki bu gerilim alanı, idealist ve realist uluslararası ilişkiler anlayışları arasındaki teorik farklılaşmanın artması yanında, pratik bunalım alanlarının ve kaynaklarının değerlendirilmesi konusunda da önemli bir gerginlik doğurmaktadır.
Bu gerilimin ilk çarpıcı izleri Yeni Dünya Düzeni kavramının uygulanması esnasında yaşanmaya başlanmış ve özellikle BM'in uluslararası hukuk normları ile çift kutuplu yapının dağılmasından sonra sisteme kendi reelpolitiğıni empoze etme gücü kazanan ABD'nin ulusal stratejik çıkar anlayışı arasındaki bağımlılık ilişkisinde kendini göstermiştir. Kuveyt'i işgal eden Irak'a gösterilen ve uluslararası hukuk normlarınca meşru kılınan sert, kapsamlı ve doğrudan tepkinin Bosna'da benzer bir işgali gerçekleştirmenin ötesinde tarihin gördüğü en kapsamlı etnik kıyımı da uygulayan Sırplara gösterilmemesi ve gösterilen sınırlı tepki için de iki seneyi aşkın bir süre beklenmesi, diğer ülkelere ısrarla ve kararlı bir şekilde uygulanan BM Güvenlik Konseyi kararlarının israil söz konusu olduğunda hemen hemen hiç uygulanma ması, uluslararası hukukun bir unsuru olan ve Kıbrıs'ı kuran Londra ve Zürih anlaşmalarından kaynaklanan garantörlük hakkı ile Kıbrıs'a müdahele eden Türkiye'ye yönelik baskıların Azerbaycan topraklarının beşte birini hiç bir uluslararası hukuk normuna dayanmaksızın fiilen işgal altında tutan Ermenistan'a gösterilmemesi, uluslararası hukuk ile reelpolitik arasındaki bu gerilim alanının değişik tezahürleridir. Bu misaller alabildiğince çoğaltılabilir.
Bu gerilim alanı konusundaki en öncelikli sorumluluk uluslararası sistemin güç garantörü durumunda olan ABD'ne aittir. Belki de önümüzdeki dönem Amerikan dış politika yapımının en hassas noktalarından birisi bu konuda sürdürülecek tavır olacaktır; çünkü ABD'nı II. Dünya Savaşı sonrası sistemin hegemonik gücü haline getiren temel unsur uluslararası hukukun ve bu hukuku hayata geçiren uluslararası kurumların, bu ülkenin siyaset yapımcıları tarafından son derece etkin bir şekilde kullanılmış olmasıdır. BM'in oluşumu Avrupa-merkezli sömürgeci sistemin dağılması süreci ile koşut bir şekilde gerçekleştirilirken, IMF ile uluslararası finanstaki sterlin ve frank blokları dağıtılarak Amerikan doları dünya finans sisteminin temel değişim aracı haline getirilmiş, dünya ticaret sistemini yeniden düzenleyen GATT ile ticari akış, Dünya Bankası ile de kalkınma programları Amerikan-eksenli bir sistem yapılanmasının temel araçları haline getirilmiştir. Dolayısıyla güç merkezinin Avrupa'dan Atlantiğe kaydırılması da, ABD'nin önceki dönemin Avrupa-eksenli sömürgeci güçlerini ikame -başka bir deyişle de ekarte ederek uluslararası sistemin en belirleyici aktörü haline gelmesi de, uluslararası hukukun ve uluslararası kurumlar bütününün eseridir. Gerek siyasi gerekse ekonomi güç merkezlerinin Atlantiğe doğru kayması buna paralel organizasyonların ve hukukun devreye sokulması ile gerçekleştirilmiştir.
Bugün bu konudaki temel soru önümüzdeki dönemde uluslararası hukuk ilkelerinin mi, yoksa reelpolitiğin acıma sız çıkar çelişkilerinin mi, uluslararası sisteme şekil vereceği sorusudur ve bu soru öncelikle ABD'nin daha sonra da diğer sistemik güç merkezlerinin en temel ikilemidir. ABD eğer kendini sistemin garantörü haline getiren uluslararası hukuk normlarını ve uluslararası organizasyon yapılanmasını hiçe sayan bir reelpolitik uygulamasına yönelirse, kısa dönemde sistemin tek gücü rolünü etkin bir şekilde üstlenme ayrıcalığı kazansa da, aslında, uzun dönemde kendi hegemonik gücünün temellerini de sarsmış olacaktır.
Uluslararası hukukun kısa dönemli pragmatik çıkarlara alet edilmesi uzun dönemli uluslararası düzen oluşturma çabalarını sabote eden bir durum doğuracaktır. Başka bir deyişle aslında Amerikalı siyaset yapımcıları kısa dönemli taktik ulusal çıkarlar ile uzun dönemli stratejik/sistemik ha defler arasında ciddi bir tercih problemi ile karşı karşıyadır. Geçtiğimiz on yıldaki gelişmelere damgasını vuran ulusal taktik çıkarların baskın etkisi, bu şekliyle sürerse, uluslara rası hukukun ve organizasyonların objektif ilkelere, dayalı bunalım çözücü yapılar olduğuna dair inanç sarsılacak ve aslında uluslararası hukuk ve kurumlardan oluşan bütünün Amerikan stratejik çıkarlarının dekoru olmaktan öte bir anlam ifade etmediği doğrultusunda artan şüphelerin bir gerçeklik haline dönüşmesine yol açacaktır.
Uluslararası hukuk ile reelpolitik arasındaki bu gerilimin uluslararası hukuk lehine çözülebilmesinin öncelikli şartı, zamana ve bunalımın taraflarına göre değişmeyen ortak ilkelerin hayata geçirilmesidir. Bu açıdan bakıldığında eğer gerçekten non-konvansiyonel silahların insanlığı tehdit eden yönleri stratejik çıkarlardan önce geliyorsa, bu ilkenin şada ce Irak'a değil bütün bölge ülkelerine, hatta kademeli bir şekilde diğer bütün bölgelere, uygulanması gerekmektedir. Bunun için de bölgenin NBC (nükleer-biyolojik-kimyasal) nitelikli non-konvansiyonel silahlardan arındırılması büyük bir önem taşımaktadır.
Uluslararası ilişkilerdeki en önemli gerilim alanlarından birisi oelli ilkelere göre işlenesi gereken uluslararası hukuk ile stratejik çıkarları ön plana çıkaran reelpolitik arasındadır. Aksiyomatik ilkeler ile cari çıkarlar arasındaki bu gerilim alanı, idealist ve realist uluslararası ilişkiler anlayışları arasındaki teorik farklılaşmanın artması yanında, pratik bunalım alanlarının ve kaynaklarının değerlendirilmesi konusunda da önemli bir gerginlik doğurmaktadır.
Bu gerilimin ilk çarpıcı izleri Yeni Dünya Düzeni kavramının uygulanması esnasında yaşanmaya başlanmış ve özellikle BM'in uluslararası hukuk normları ile çift kutuplu yapının dağılmasından sonra sisteme kendi reelpolitiğıni empoze etme gücü kazanan ABD'nin ulusal stratejik çıkar anlayışı arasındaki bağımlılık ilişkisinde kendini göstermiştir. Kuveyt'i işgal eden Irak'a gösterilen ve uluslararası hukuk normlarınca meşru kılınan sert, kapsamlı ve doğrudan tepkinin Bosna'da benzer bir işgali gerçekleştirmenin ötesinde tarihin gördüğü en kapsamlı etnik kıyımı da uygulayan Sırplara gösterilmemesi ve gösterilen sınırlı tepki için de iki seneyi aşkın bir süre beklenmesi, diğer ülkelere ısrarla ve kararlı bir şekilde uygulanan BM Güvenlik Konseyi kararlarının israil söz konusu olduğunda hemen hemen hiç uygulanma ması, uluslararası hukukun bir unsuru olan ve Kıbrıs'ı kuran Londra ve Zürih anlaşmalarından kaynaklanan garantörlük hakkı ile Kıbrıs'a müdahele eden Türkiye'ye yönelik baskıların Azerbaycan topraklarının beşte birini hiç bir uluslararası hukuk normuna dayanmaksızın fiilen işgal altında tutan Ermenistan'a gösterilmemesi, uluslararası hukuk ile reelpolitik arasındaki bu gerilim alanının değişik tezahürleridir. Bu misaller alabildiğince çoğaltılabilir.
Bu gerilim alanı konusundaki en öncelikli sorumluluk uluslararası sistemin güç garantörü durumunda olan ABD'ne aittir. Belki de önümüzdeki dönem Amerikan dış politika yapımının en hassas noktalarından birisi bu konuda sürdürülecek tavır olacaktır; çünkü ABD'nı II. Dünya Savaşı sonrası sistemin hegemonik gücü haline getiren temel unsur uluslararası hukukun ve bu hukuku hayata geçiren uluslararası kurumların, bu ülkenin siyaset yapımcıları tarafından son derece etkin bir şekilde kullanılmış olmasıdır. BM'in oluşumu Avrupa-merkezli sömürgeci sistemin dağılması süreci ile koşut bir şekilde gerçekleştirilirken, IMF ile uluslararası finanstaki sterlin ve frank blokları dağıtılarak Amerikan doları dünya finans sisteminin temel değişim aracı haline getirilmiş, dünya ticaret sistemini yeniden düzenleyen GATT ile ticari akış, Dünya Bankası ile de kalkınma programları Amerikan-eksenli bir sistem yapılanmasının temel araçları haline getirilmiştir. Dolayısıyla güç merkezinin Avrupa'dan Atlantiğe kaydırılması da, ABD'nin önceki dönemin Avrupa-eksenli sömürgeci güçlerini ikame -başka bir deyişle de ekarte ederek uluslararası sistemin en belirleyici aktörü haline gelmesi de, uluslararası hukukun ve uluslararası kurumlar bütününün eseridir. Gerek siyasi gerekse ekonomi güç merkezlerinin Atlantiğe doğru kayması buna paralel organizasyonların ve hukukun devreye sokulması ile gerçekleştirilmiştir.
Bugün bu konudaki temel soru önümüzdeki dönemde uluslararası hukuk ilkelerinin mi, yoksa reelpolitiğin acıma sız çıkar çelişkilerinin mi, uluslararası sisteme şekil vereceği sorusudur ve bu soru öncelikle ABD'nin daha sonra da diğer sistemik güç merkezlerinin en temel ikilemidir. ABD eğer kendini sistemin garantörü haline getiren uluslararası hukuk normlarını ve uluslararası organizasyon yapılanmasını hiçe sayan bir reelpolitik uygulamasına yönelirse, kısa dönemde sistemin tek gücü rolünü etkin bir şekilde üstlenme ayrıcalığı kazansa da, aslında, uzun dönemde kendi hegemonik gücünün temellerini de sarsmış olacaktır.
Uluslararası hukukun kısa dönemli pragmatik çıkarlara alet edilmesi uzun dönemli uluslararası düzen oluşturma çabalarını sabote eden bir durum doğuracaktır. Başka bir deyişle aslında Amerikalı siyaset yapımcıları kısa dönemli taktik ulusal çıkarlar ile uzun dönemli stratejik/sistemik ha defler arasında ciddi bir tercih problemi ile karşı karşıyadır. Geçtiğimiz on yıldaki gelişmelere damgasını vuran ulusal taktik çıkarların baskın etkisi, bu şekliyle sürerse, uluslara rası hukukun ve organizasyonların objektif ilkelere, dayalı bunalım çözücü yapılar olduğuna dair inanç sarsılacak ve aslında uluslararası hukuk ve kurumlardan oluşan bütünün Amerikan stratejik çıkarlarının dekoru olmaktan öte bir anlam ifade etmediği doğrultusunda artan şüphelerin bir gerçeklik haline dönüşmesine yol açacaktır.
Uluslararası hukuk ile reelpolitik arasındaki bu gerilimin uluslararası hukuk lehine çözülebilmesinin öncelikli şartı, zamana ve bunalımın taraflarına göre değişmeyen ortak ilkelerin hayata geçirilmesidir. Bu açıdan bakıldığında eğer gerçekten non-konvansiyonel silahların insanlığı tehdit eden yönleri stratejik çıkarlardan önce geliyorsa, bu ilkenin şada ce Irak'a değil bütün bölge ülkelerine, hatta kademeli bir şekilde diğer bütün bölgelere, uygulanması gerekmektedir. Bunun için de bölgenin NBC (nükleer-biyolojik-kimyasal) nitelikli non-konvansiyonel silahlardan arındırılması büyük bir önem taşımaktadır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.