Başkan"ın nutku, 312, MHP

Anayasa Mahkemesi Başkanı Necdet Sezer"in 37. yıl nutku, Türkiye''nin demokratikleşme süreci açısından çok önemli bir belge niteliğinde. Başkan burada, "insan hakları"ını "demokratik toplum düzeni içinde insan olmanın, insanca yaşayabilmenin vazgeçilmez koşulu" olarak niteliyor. Başkan bu çerçevede "bir- çok özgürlüğe kaynaklık eden "düşünce özgürlüğü"nü "en az kısıtlanması gereken özgürlük" olarak niteliyor.

12 Eylül ürünü olan mevcut Anayasa''nın özgürlüklere yaklaşımına ciddi eleştiriler yönelten Başkan, "insan hakları alanında evrensel normlara uyum sağlamak için Anayasa ve yasalarda değişiklikler yapılmasını zorunlu" gördüğünü bildiriyor. İşte Başkan''ın "düşünceyi açıklama özgürlüğüne aykırı kurallar içerdiği"ni belirttiği yasalar...

Dernekler Kanunu, Yüksek Öğretim Kurumu Kanunu, Siyasi Partiler Kanunu, Sendikalar Kanunu, Toplu Sözleşme, Grev ve Lokavt Kanunu, Devlet Güvenlik Mahkemesinin Kuruluş ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, Basın Kanunu, Terörle Mücadele Kanunu, Türk Ceza Kanunu...

Aşağı yukarı, düşünce ve toplumsal-siyasal örgütlenme alanını ilgilendiren hemen tüm yasalar Anayasa Mahkemesi Başkanı tarafından "özgürlükleri kısıtlayıcı" nitelikte görülüyor.

Başkan ısrarla şu vurguyu yapıyor:

"Özgürlüğe getirilen sınır, insan kişiliğine sınır sayıldığından bu konuda çok özenli davranılmalıdır."

Yukarda "düşünce özgürlüğünü kısıtlayan yasalar" çerçevesinde sayılan Türk Ceza Kanunu''nun bir maddesi de herhalde, uzunca süredir kamuoyunun gündeminde bulunan 312''nci madde olmalıdır. Hukuk adamlarının o maddeye yönelik "suçun niteliğinin belirgin ve kesin olmaması" eleştirisini Sayın Başkan da aynen paylaşmaktadır. Bu konuda Başkan''ın nutkunda şu ifadeler geçiyor:

"Bu yasalarda öngörülen kimi suçların ögeleri, kesin ve belirgin olmayan, kişiye ve zamana göre değişen, göreceli kavramlarla belirtildiğinde suç olanla olmayan eylem saptanamamaktadır. Böylece bu tür suçlar, ayrıca Anayasa''nın 38. maddesindeki ''suçların yasallığı'' ilkesine de aykırılık oluşturmaktadır."

Başkan''ın nutkunda oldukça geniş bir perspektif sergileniyor. Bizim bu çerçeve içinden 312 örneğini çekip çıkarmamız, konunun TBMM''yi ilgilendiren boyutuna temas etmek içindir. Çünkü o alandaki tartışmalar, diğer alanlardaki özgürlük açılımında da, geleceğe yönelik ümit veya ümitsizlikleri besleyecek ipuçları verme istidadı taşımaktadır.

Kuşkusuz Anayasa Mahkemesi, yasa koyucu bir kurum değildir. Yasayı TBMM yapar. Başkan''ın "Anayasa ve yasa değişikliği"ne ilişkin tüm önerilerinin muhatabı da TBMM''dir. O zaman Meclis''in bu konudaki tavrı ne olacaktır? Meclis, özgürlükler alanında toplumun önünü açıcı bir tavır mı sergileyecek, yoksa "Bize bu kadarı yeter, fazlası lüks" mü diyecektir?

Bu alanda MHP''nin kamuoyuna yansıyan tavrı pek özgürlük açılımına denk düşmüyor. MHP lideri Devlet Bahçeli, Yeni Şafak''ta dün yayınlanan mülakatında "Türkiye''nin şu aşamasında 312''yi tartışmayı dahi gündeme getirmek doğru değil efendim" diyor.

Bu konuda daha önce de benzer açıklamalar yaptı Sayın Bahçeli...

312 konusunda Bahçeli''nin görüşü, Genelkurmay tarafından bir süre önce "bilgi notu" çerçevesinde açıklanan görüşlere denk düşüyor. Genelkurmay da 312 ile ilgili yasakları terörle mücadele çerçevesinde değerlendirip, bu kanunda değişiklik yapılmasını "şu aşamada" sakıncalı buluyordu.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Vural Savaş''ın eğilimi de bu yönde. Anasol-D hükümeti zamanında tasarı halinde Meclis''e sunulan 312 ile ilgili değişiklik, Vural Savaş''ın hükümet nezdinde yaptığı girişimler sonucu askıya alınmıştı.

Şimdi bir yanda Anayasa Mahkemesi Başkanı, kimi bağımsız hukukçular, geniş bir aydın yelpazesi, kimi siyasi partiler... diğer yanda askeri irade, hukuk camiasının Vural Savaş''la sembolize olan çizgisi, MHP ve medyada askeri iradeye paralel kaygılar taşıyan köşeler...

Burada en yeni tavır MHP''ye ait. MHP''nin duruşunun önemi parlamentodaki ve hükümette yer alacaksa -ki kuvvetli ihtimal- oradaki etkisi ile ilgili... MHP ise 312 ile ilgili önerilere kapalı duruyor. Şimdi ne olacak?

Bazı mülahazalarımızı buraya not edelim:

MHP''nin 312''ye bakarken, terör ve bölücülükle ilgili kaygılar taşımasını anlamak mümkün. Ama 312''ye yönelik, bizzat Anayasa Mahkemesi Başkanı''nın dile getirdiği "suçların ögeleri kesin ve belirgin olmayan, kişiye ve zamana göre değişen, göreceli kavramlarla belirtildiğinde suç olanla olmayan eylem saptanamamaktadır" şeklindeki eleştirilerde önemsenecek yan bulmamakta mıdır? 312''inci maddenin, daha önce de keyfi uygulamalara mesned teşkil eden 163''üncü maddenin yerine ikame edildiği tesbitini dikkate almamakta mıdır? Yoksa 163''ün geri getirilmesi isteklerine olumlu mu bıkmaktadır? Tayyip Erdoğan''ın bir şiir okuduğu için, 312''den mahkûm edilip, siyasi hayatının söndürülmesinin MHP açısından bir anlamı yok mudur? "Aynı şiir, aynı yerde bir başkası tarafından okunduğu zaman da suç teşkil eder miydi?" sorusu, suçun göreceliliği kuşkularını besliyorsa, sırf hukuk açısından 312 uygulamalarında bir kaygı taşımak gerekmiyor mu? Hasan Celâl bir konuşma yaptığı için "bölücülük" suçundan mahkûm olmuşsa, bu MHP için anlamsız mıdır? "312 cezaları, siyasî etkilere olabildiğince açık" yargısı yabana atılabilir mi?

Burada 312''yi örnek olsun diye aldık. Oysa sistemi, insan hakları ve özgürlükler açısından restore etmek için çok geniş bir hukuki düzenleme gerekiyor.

Biz MHP''nin özgürlüklerin genişletilmesi yolundaki girişimlere sahip çıkmasını doğru buluyoruz. En azından prensip olarak red yerine, müzakereye açık olması, çekincelerini bu müzakereler sırasında ortaya koyması sağlıklıdır. Çünkü özgürlük kısıtlamaları, öncelikle bizzat MHP''ye oy veren geniş toplum kesimlerini yaralamaktadır.