Küresel role hazırlanmak

ABD Başkanı Clinton, TBMM''de yaptığı konuşmada Türkiye''nin önemini vurgularken bir konunun altını çizmişti. Şöyle demişti: "Hemen şu anda 10-15 uluslararası sorun sayabilirim ki, bunların hiçbiri, Türkiye''nin katkısı sağlanmadan kolay kolay çözümlenemez."

Bu, Türkiye''nin 21''inci yüzyılın şekillenmesinde oynayacağı rolün Amerika''dan görünüşü.

Türkiye''nin de böyle bir "odak ülke" rolünden mutluluk duyacağı muhakkak.

AGİT ortamında ulaştığımız moral yanında imzalanan Bakü-Ceyhan boru hattı anlaşması da bu mutluluğu pekiştiriyor. Bakü-Ceyhan Boru Hattı, Türkiye''yi odak ülke olarak gören değerlendirmenin gerçekçi niteliğini daha ilk adımda gözler önüne seriyor...

Şimdi AGİT dağılacak ve geride, Türkiye''nin geleceği inşa yolunda üzerine düşen sorumluluğu idrak faslı, buna uygun bir vizyon oluşturma sorumluluğu ve yine buna uygun bir iç donanım zarureti kalıyor.

Belki ilk yapılması gereken şey, Türkiye''nin hangi dünyanın odağına yerleştiği sorusuna cevap bulmaktır. Bir "İslâm ülkesi" tanımı, bu konuda anahtar yorum olabilir. Balkanlar''la, Kafkaslarlar''la, Asya ile, Afrika ve Ortadoğu ile ortak bağı bulunan bir ülke, Türkiye... Elbet, kimileri ile kavmi akrabalıklar da söz konusu ama, daha genelde ortak payda İslâm. Amerikan Başkanı demek istiyor ki, "tüm bu dünya ile farklı medeniyet alanları arasında köprü görevi ifa edebilir Türkiye..."

Zayıf, güçsüz bir ülke, böyle bir rolü üstlenemez. Bir ülkeye, sadece jeo-politiği de böyle bir etkin rol sağlayamaz. Ülkenin, bizatihi kendi bünyesinde, bu rolü üstlenebilirlik potansiyelinin olması gerekir. Türkiye, Osmanlı bakıyesi bir ülke olarak nasıl bu geniş coğrafya ile akrabalık ilişkisi içinde ise, yine Osmanlı''dan taşıdığı devlet birikimi ile, bu misyonu da taşıyacak bir ülke olarak görülmektedir.

Şimdi Türkiye, kendisi için öngörülen böyle bir çerçeve içinden, kendi misyonunu çıkaracak, buna uygun bir gelecek projesi (vizyon) belirleyecektir.

Bunun iç donanım gerekliliği arasında ekonomiyi istikrara kavuşturmak, devlet-toplum ilişkilerinde siyasi alanı da kapsayan bir istikrara ulaşmak, bunun için insan hakları ve demokrasi alanında gerekli "derinleşme"yi sağlamak bulunuyor.

Türkiye''nin odak rolü üstlenmesi, odağı olduğu dünyanın, müşterek etkinliğini artırmak, müşterek yükselişini sağlamak anlamına da geliyor. Ya da bu sağlanabildiği ölçüde, Türkiye''nin odak ülke olma vasfının anlamlı olacağı muhakkak.

Bütün bunlar, Türkiye''ye yüklenen-Türkiye''nin yüklenmesi gereken misyonu, bir altın işçiliği dikkatinde geliştirme gereğini ortaya çıkarıyor.

Clinton''un sivil toplum kuruluşlarıyla yaptığı görüşmede, Türkiye''nin özellikle insan hakları alanında sancılı konuları gündeme geldi. İfade özgürlüğü, inanç özgürlüğü, can güvenliği-işkence, Doğu-Güneydoğu''daki sorunlar ve hukuk devleti talepleri seslendirildi.

Türkiye bir sürecin içinden geliyor. 28 Şubat süreci denen hadise, Türkiye''nin içerde İslâm-toplum-devlet ilişkisini sıhhatli bir çözüme kavuşturamadığının göstergesi... Demirel, "Din projesi" diye nitelenebilecek bir girişimi başlattı. Bu da, din-toplum-devlet ilişkisinde sorunlu halimizin bir yansıması...

Belki tüm bu coğrafyada, İslâm-toplum-devlet ilişkilerinde benzeri sancılar var. Özbekistan''da bir tür 28 Şubat süreci, belki daha ötesi işliyor. Tacikistan''da öyle... Ama Azerbaycan, bu alanda çok daha özgürlükçü bir çerçeveyi benimsemiş durumda. Cezayir''de, Tunus''ta 28 Şubat''ın ötesi var... Mısır sancılı... İran, Suudi, Sudan çözümleri tartışmalı... Afganistan bir garabet!

Türkiye''de zaman zaman, İslâm dünyasına "Türkiye modeli laiklik" ihracından söz edilir. Bir ara Evren de, böyle bir arzu içindeydi. Yeni misyon kapsamında da böyle bir model yansımasından söz edilebilir. Tabii ki Türkiye, kendi modelinin "ideal" olduğunu düşünüyor. Ama, yaşadığımız süreç, ortaya çıkardığı "inanç özgürlüğü" problemi ve toplumsal gerilimle Türkiye''nin de ne kadar sorunlu olduğunu ortaya koydu. Anlaşılıyor ki, kendi ülkesinde sorun oluşturan bu model ihraç edilecek bir model değil.

Türkiye''nin üzerine düşen sorumlulukların başında, özgürlükleri öne alan doğru bir İslâm-toplum-devlet ilişkisi oluşturmak geliyor.

Bir "islâm ülkesi" olmanın bilincine ulaşmak, bundan gocunmamak, rahatsız olmamak, bunu bir an önce kurtulunması gerekli bir yük gibi telakki etmemek yine hayati bir gereklilik.

Doğu-Güneydoğu"daki sancıları da kapsayan etkili bir toplumsal barış ortamı inşa etmek, olmazsa olmaz bir gereklilik.

Ekonomik darboğazdan kurtulmak, Türkiye''nin, etkin bir uluslarası misyon üstlenmesinin diğer bir vazgeçilmez şartı.

Hukukun üstünlüğünü esas alan bir sosyal-siyasal-ekonomik yapılanmaya sür''atle vücut vermek...

Sonra Türkiye''nin ilgisi, katkısı sayesinde çözüme kavuşacak uluslararası sorunların bir dökümünü yapmak... Bunlara ilişkin, farklı çıkarların tahlilini yapıp, gerçekten de adil ve bu cağrafyanın çıkarlarını öne alan çözüm önerileri geliştirmek... Bunun için sağlıklı bir iletişim ortamı oluşturmak. (Burada hemen Çeçenistan konusunda sağlıklı bir tavır geliştirilemediğini vurgulamak istiyorum. Şayet Türkiye, gerekli gayreti gösterseydi, Çeçen direnişinin Rusya''nın dünyaya vermek istediği imajla, ne Vahhabi hareketi, ne de bir terör eylemi olmadığını anlatır, bu vahşi kıyıma çok daha önce müdahale edilmesine öncülük edebilirdi) Yani küresel misyonunun farkına varmak ve bu küresel rolü üstlenmeye hazırlanmak...

AGİT ikliminde olup bitenler, Türkiye''yi büyük ülke olmaya çağırıyor. Şimdi iş, bizim onu ne kadar içselleştirebileceğimize kalıyor...