Milli Müdafaa Caddesinin iki yanı

Türkiye, AB ile ilişkilerde Öcalan''ın idamına kilitlendi. Oysa, Helsinki Zirvesi''ne yaklaşırken, bir de AB Komisyonunca ortaya konan şartlar içinde "Siyaset üzerindeki asker etkisinin azaltılması" meselesi var.

Bu konu nasıl gündeme gelecek ve nasıl bir iyileştirme yapılacak?

Siyasetçiler henüz konuyu açabilmiş değiller. Cumhurbaşkanı ve hükümet, 28 Şubat sürecindeki birliktelikten sonra, konunun gündeme getirilmesi konusunda psikolojik bir zorluk da yaşıyor olabilirler. Meselâ MGK''da "askerin siyaset üzerindeki etkisini azaltma görüşmesini açmak" gerçekten sorunlu bir hadise. Ama muhalefette de bu yönde bir girişim yok.

Genellikle askerin siyaset üzerindeki etkisinden söz edildiğinde MGK''nın konumu akla geliyor. 28 Şubat sürecindeki MGK rolünden sonra bu daha da belirginleşti. Son zamanlarda askerî kesim adına yapılan izahlarda, MGK''nın "istişarî bir kurum olduğu, kararlarının sivillere yönelik bir baskı oluşturmadığı, bu yönüyle dünyanın pek çok yerinde MGK türü yapılanmalar bulunduğu, kaldı ki Türkiye''nin özel şartlarının mevcut olduğu" yolunda görüşler serdediliyor. Bu yaklaşım, MGK''nın profilini düşürüyor ve kabul edilebilir hale getiriyor. Ancak "28 Şubat süreci" denen hadisede MGK''ya yüklenen misyon, dönemin hükümetinin yaklaşımı da bu yönde olmasına rağmen, şu çizilen çerçeveden çok farklıydı ve halen de farklıdır. Halen de MGK, sivil siyaseti yönlendiren bir kurum görünümündedir.

Şu akla gelebilir: Acaba MGK''nın anayasal görev çerçevesi biraz daha belirginleştirilip, kurumun istişari mahiyeti ve kararlarının tavsiyeden öte anlam taşımadığı hususu biraz daha vurgulansa, "siyaset üzerindeki askeri etkinin azaltılması" beklentisi ortadan kaldırılmış olur mu?

Belki bir ölçüde, ama tamamen değil. Bir ölçüde azalmasının şartı da, MGK ile ilgili tüm düzenlemelerin yeniden gözden geçirilmesine bağlıdır. Çünkü MGK, Genel Sekreterliğin görev çerçevesi ile ve Kriz Yönetim Merkezi üzerindeki etkinliğiyle, çok özel bir statü oluşturmaktadır.

Ama Türkiye''de, askerî iradeye, sivil alan ve siyaset üzerinde etkinlik sağlayan asıl düzenlemenin, İç Hizmet Kanunu''nun 35. Maddesi ile belirlenen çerçeve olduğunu düşünüyoruz. Bu kanun maddesinde, "Silâhlı Kuvvetlerin vazifesi; Türk yurdunu ve Anayasa ile tayin edilmiş olan Türkiye Cumhuriyetini kollamak ve korumaktır." denmektedir. Bu kanunun yorumunda, bir noktaya gelindiğinde Türk Silâhlı Kuvvetleri''nin "Cumhuriyeti kollamak ve korumak" için, sivil iradeden bağımsız harekete geçebileceği, müdahale edebileceği kanaati vardır. Bu yorum sözlü olarak da seslendirilmiş, fiilî olarak da hayata geçirilmiştir. Türkiye askerî müdahalelerle tanışık bir ülkedir ve askerî müdahalelerin altında sivil iradeden bağımsız olarak "Cumhuriyeti kollamak ve korumak" misyonu bulunmaktadır. Çünkü askerî çevreler, sivillerin halka taviz verme zorunda kalarak, Cumhuriyet''i kollama ve koruma noktasında ihmalkâr davranacağı kuşkusu içindedirler.

Bu kanun maddesi, bu kuşkuya dayanmakta ve zaruri olarak sivil alanı, sürekli askerî müdahale tehdidi altında bulunduran bir nitelik taşımaktadır. Başlığa aldığım ifade Demirel''e aittir. Demirel, iki kere askerî müdahaleye hedef olmuş bir siyasetçidir. Ve Evren''e karşı siyasetçinin yaşadığı tedirginliği ifade ederken kullanılmıştır. İsmet Berkan''ın dünkü Radikal''de yer alan yazısında, Cüneyt Arcayürek''in "Demokrasi Dönemecinde Üç Adam" kitabına atfen yer almaktadır. Demirel, Evren''e şunları söylüyor:

"Miillî Müdafa Caddesi''nin bir tarafında Meclis, öbür tarafında Genelkurmay...

"Meclis ''acaba askerler ne zaman gelip bizi buradan çıkaracaklar?'' korkusu içinde...

"Genelkurmay ''Ne zaman şu Meclis''i kapatsak?'' düşüncesi ve planı içinde...

"Bu senaryo ortadan kalkmadıkça, devlet de işlemez, rejim de işlemez. Ordu, her ne sebeple olursa olsun, siyasete girince veya sokulunca yıpranıyor. Bu milletin aleyhinedir.

"Orduyu tümü ile siyasetin dışında, milletin emrinde tutmanın, müdahale beklentisinden çıkarmanın şart olduğuna inanıyorum. O zaman rejim işler."

İşte gerçek bu. Bu gerçeği şu an Cumhurbaşkanlığı yapan ve 28 Şubat sürecinde merkez rol üstlenen sayın Demirel gayet net ifade ediyor.

MGK''yı bile, tabiî bir istişari kurum olma hüviyetinin ötesine taşıyan "MGK''da çözülürse çözüldü, yoksa...." biçiminde korkular üreten bu gerçekliği nasıl aşacak Türkiye? Demirel''in sivil alanın kimyasını bozan 28 Şubat''ı içine sindirmesi neyi değiştirir? Demirel''in 28 Şubat sürecindeki duruşu bile, aslında sivil alanın askerî etkiye göre biçimlenmesi anlamına gelmiyor mu?

İç Hizmet Kanunu madde 35... Siyaset üzerindeki askerî etkiyi azaltmanın ilk şartı, burada Silâhlı Kuvvetlere verilen görevi, re''sen uygulanacak bir iş olmaktan çıkarıp, sivil iradenin görevlendirmesine bağlı hale getirmektir.

Soru şu: Peki bu konu nasıl gündeme gelecek?