Af ve devletin gücü

Son çıkarılan Af Yasası devlet işleyişinin ve kurumsal yapısının, bizzat devletin modernleşme iddialarına ve kendine yakıştırdığı misyonuna rağmen nerelerde durduğunu göstermeye yetiyor. Devletle toplum ilişkisinde yatan sancının belki de en temel nedenlerinden biri devletin affetme/cezalandırma yetkisine bakış tarzında ortaya çıkıyor.

Michel Foucault, 19. yüzyılın en önemli fenomenlerinden biri olarak iktidarın hayatı, insan hayatını dikkate almasını gösterir. Foucault, klasik iktidar biçimlerinin insan hayatı üzerindeki yaşama ve öldürme yetkisini kullanması, daha doğrusu iktidarın ölümü belirleme yetkisini kendinde bulması, hayatı ise kendi haline bırakmasını o dönem iktidar biçimlerini belirleyen temel özellik olarak yorumlar. İktidar erki öldürme, hayata son verme yetkisini kullanabilirliği ölçüsünde devlet olabilirdi düşünüre göre. Modern devletin ise bunu aştığını, hayatı belirleyerek, ölümü kendi haline bıraktığını söyler. Böylece biyolojik iktidarın doğuşu gerçekleşir ya da biyolojik unsurların iktidarlaşması süreci başlamış olur.

Modern devletin yaşamayı, hayatı belirleme (sürdürme) misyonunu kendi meşruiyetinin temeli saymasını, bunu ne kadar gerçekleştirebilmiş olduğu tartışılabilir, onu diğer iktidar biçimlerinden ayıran belirleyici vasfı olarak görür. Ancak şu bir gerçek ki devlet, birey karşısında, bireyin hayatını sürdürmenin yollarını, imkanlarını açmakla yükümlü sayılmaktadır. Dikkat edilirse bir lütuftan çok bir yükümlülük söz konusudur.

Bu bağlamda İslam hukukunda da insan hayatının garantiye alınması, yaşama hakkının garanti edilmesi gibi bir esası hatırlatmakta yarar var.

Son çıkarılan af yasası, gittikçe daha da geriye giden iktidar ve devlet anlayışının bir yansımasından başka bir şey değil. Foucault''nun kavramsallaştırdığı ufuk açıcı yaklaşımını buraya uygulayacak olursak, iktidar erkinin bireyin hayatını korumayı ilke haline getirmesini modern devletin doğuşu ve zihniyet dönüşümü bakımından bir dönüm noktası sayılırsa, Af Yasası devletin nerede durduğunu gösterir. Özellikle Fransız deneyiminden hayli etkilenen Türk modernleşmesinin yine dünya çapında bir Fransız düşünürün eleştiri süzgecinden geçirerek nerede durduğunu karşılaştırmak ilginç olabilir. Devletin kendine karşı değil, korumak ve daha da iyileştirmekle yükümlü olduğu insan hayatına karşı işlenmiş suçları affetmekle işe başlaması; üstelik bu suçların faillerinden bir kısmının bir şekilde devletle ilişkili çeteleri de kapsamış olması daha da düşündürücü değil midir? Devletin koruyamadığı insan hayatına karşı suç işleyenleri affederek toplumsal barışı sağlamayı iddia etmesinin zihniyet dönüşümü bakımından nerelerde durduğumuzun işaretlerini veriyor. Oysa, evrensel olarak hiçbir kurum ve şahsın mağdurunun dışında başkasına karşı işlenen suçu affetmek gibi bir hakkı yoktur.

Devlet içinde kümelendiği devletçe açıklanmış organize suç odaklarının af kapsamına alınması bireyin/mağdurun elinde olması gereken affedip etmeme hakkını gasbettiği gibi iktidar erkinin ölümü/hayatı belirleme hakkını elinde bulundurma niyetini/zihniyetini dışavurduğu söylenemez mi? Deprem felaketi karşısında acizlik sergileyen iktidara karşı yapılan eleştirilere "devletimiz güçlüdür" şeklinde savunma yapan iktidarın bireye müdahale edebildiği alanlarda güç gösterisinde bulunmayı kasdetmiş olduğu anlaşılıyor.

Devletin kendine karşı işlenen düşünce suçunu affetmesini beklemek de ayrıca bir çelişki. Düşünce suçunun varlığını kabul ederseniz devletin affedip etmemesini de anlayışla karşılamak durumunda kalırsınız. Hukuki olmasa bile yasal olarak var olan devlete karşı işlenen fikir suçunu ya da salt düşünce planında bir suçu affetme cesaretini kendinde bulamayan iktidarın kendine olan güveni olabilir mi?