AGİT"te gölge oyunu

Dün başlayan AGİT zirvesine damgasını vuran madde Ruslar''la yaşanan Çeçenistan sorunu idi. Aslında Çeçenistan üzerinden Rusya ile AGİT arasında yeni bir diplomatik oyun sahnelenmektedir. Diplomasi biraz da sembollere dayalı bir savaş oyunudur. Clinton ve Yeltsin arasında ekranlara taşan restleşmenin arkaplanında Çeçenistan üzerinden Rusya ile başka bir türden oyun oynanmaktadır.

AGİT ilk kurulduğu dönemde, soğuk savaş şartları altında Sovyetler Birliği''ni yumuşatmayı hedefliyordu. Kendini Sovyet tehdidi altında hisseden Batı Avrupa ile Doğu Bloku''nun lideri Sovyetler arasında bir tür saldırmazlık ortamının oluşmasını hedefliyordu. Soğuk savaş dönemi sona erdikten sonra ise AGİT''in hedefi Rusya''yı Batı sistemine entegre etmek şeklinde ortaya çıktı. Dağılan Sovyet imparatorluğunun yerine geçen ve hâlâ büyük bir güç olan Rusya''nın bir tür ehlilleştirilmesi fonksiyonunu yüklenmişti AGİT.

1990 sonrası Rusya''nın ekonomik ve siyasal olarak Batı''ya bağımlı hale (siz buna entegre/uyum da diyebilirsiniz) getirildiği bir süreci yaşadı. 2000''e 40 gün kala ise AGİT çatısı altında ABD ve Avrupa''nın hedefi biraz daha farklı görünüyor.

Her ne olursa olsun önümüzdeki on yıl içinde şimdiki konumundan çok daha iyi durumda olacağı, hatta süper güçlerden biri olacağı kesin gözüyle bakılan Rusya''nın kendine gelmeden bir müddet daha bağımlılık halinin ya da entegrasyon sürecinin uzatılması öngörülmektedir. Dünkü AGİT toplantısında yaşanan ve "Çeçenleri öldürün ama incitmeyin" anlamına gelecek türden Clinton''ın çıkışı ve bunun tüm Batı Avrupalıların desteklemesinin arkasında bu yatmaktadır.

Uluslararası ilişkileri, hatta uluslararası hukuk denilen ve evrenselliği sık sık tekrarlanan kuralları çoğu kez "güç" belirlemektedir. Batı demokrasilerinin ulus devlet ötesi, sınırları yok sayan globalleşme konsepti eğer bir güce dayanmıyorsa bunun bir yaptırımı olmayacağı gibi meşruluğu olmayacaktır. ABD''nin öncülüğündeki yeni dünya sistemi Rusya''nın henüz ayakları üstünde durmaya gücü yokken kendi kurallarını benimseterek hizaya getirilmesini amaçlamaktadır.

Clinton''ın, Yeltsin''in tankların üstüne çıkıp darbeye karşı duruşunu desteklediklerini hatırlatması bir bakıma şu andaki iktidarını da Batı''nın bu sınır ötesi/içi müdahalesine, desteğine borçlu olduğu anlamına gelmektedir. Önümüzdeki on beş yıl içinde Rusya''nın ciddi biçimde ABD''ye kafa tutma şansı yok. ABD ise Çeçenlerin özgürlüğünü değil bu tür sorunlarla Rusya üzerinde oynama imkanını değerlendirmeye çalışıyor. Hele hele milyarlarca dolar IMF kredileri ile ayakta durabilen Rusya''nın kredi musluklarının kimin elinde olduğunu bildikten sonra. Rusya''nın demokratikleştirilmesi, Batı''ya entegre edilmesi projesi gibi Türkiye de bölgesel güç haline getiriliyor. Bu getiriliş iradi olmaktan çok bir itiraz hakkının olmadığı bir "ödüllendirme." Eğer Türkiye önümüzdeki dönem bölgesel güç olacaksa, ve bu güç oluşun en büyük nedenlerinden biri de Kafkaslar''daki durumdan kaynaklanıyorsa Çeçen sorunu hakkında Türkiye ne düşünüyor? Şu hali ile bile AKKA Anlaşması''nı delerek uluslararası anlaşmaları çiğneyen Rusya''ya karşı Türkiye''nin bu bağlamda bir itirazını bile duymadık.

İradenizin dışında size bahşedilen gücün sanılanın aksine kazançtan çok bir zaafı da beraberinde getirdiği bilinen gerçektir...

Eğer Türkiye Rusya''nın AKKA''yı delip istediği zaman başta Kafkaslar olmak üzere Ortaasya da kuvvet dengesini bozacak askeri güç oluşturmasına engel olamaz, AGİT gibi uluslararası platformda dile getirip gerekli önlem alamazsa ileride çok daha güçlenmiş Rusya karşısında fazla bir itiraz şansı olmayacaktır. Çeçenistan''da katledilen masum insanları terörist ilan eden bir dış politika anlayışı Rusya''yı durduramayacağı gibi aynı tehdidin kendi üstüne düşmesini engelleyemeyecektir. Çarlık döneminden itibaren geleneksel Rus dış politikasını inceleyenler bu tür gelişmelerin nasıl sonuçlanacağını kestirebilirler.

Dört beş yıl önce Çeçenistan için resmî/gayrıresmî tarafıyla ayağa kalkan Türkiye ne oldu da bu kez Rusya''ya saygı duymaya başladı? Yoksa bölgesel güc rolünü erken mi benimsedik? Bu gücü bahşedenlerin biçtiği rol burada bitiyor galiba.

Güvenlik anlaşması imzalansa da, İstanbul deklerasyonu istenildiği gibi çıksa da çıkmasa da Rusya bir şekilde ikna edilecek ama Batı''nın üstündeki veraseti bir müddet daha devam edecek.