Başbakan çıkaramayan sermaye

"Biz işadamlarının başbakan olacağı seviyeye gelmedik. Daha önce siyaseti deneyen arkadaşlarımız oldu, ama başarılı olamadılar."

Bu sözler ülkemizin en zengin işadamlarından birine ait. İşadamlarının başbakan olacağı seviyeye gelemeyişinden yakınırken, medya patronu Berlusconi''nin İtalya''da seçimleri kazanması üzerine bu yorumu yapmış.

Türkiye''de işadamlarının başbakan olacağı seviyeye gelememesi nasıl bir siyasal kültürün, nasıl bir siyaset-sermaye ilişkisinin varolduğunu göstermektedir? Ya da Türkiye''nin en büyük işadamlarından birinin (kendisi için olmasa bile) İtalyan modelinin Türkiye''de gerçekleşmesini arzulaması ne anlama gelmektedir?

Türk burjuvazisi diyebileceğimiz sınıfın iş adamlığının, siyaset ilişkisinin "nasılı" hakkında yeterli bir ip ucu veriyor bu sözler aslında. Hele hele Kemal Derviş''in siyasete ve ekonomiye çeki düzen vermek için belli bir programı uygulamak üzere "gönderildiği"nin altını çizen sözleriyle birlikte düşünüldüğünde bu hayıflanmalar daha bir anlam kazanıyor.

Türk burjuvazisinin siyasetin/siyasetçinin vesayeti altında iş yapma, büyüme alışkanlığı Batı''daki örnekleriyle tam bir çelişki arz eder. Ne sosyolojik temelleri ne de ekonomik kaynakları ve büyüme modelleri açısından gerçek sermaye sınıfı tanımından çok uzaktılar. İdeolojik yönelimleri yani batıcılıkları siyasal elitin seçkinci batıcılığından farklı değildir.

Himaye siyasetiyle belli bir ideolojinin taşımacılığına razı ama hiçbir zaman siyasetin karşısında bağımsız bir güç olamayışın gücüdür Türk burjuvazisi. Batı''daki örneklerinde olduğu gibi gücünü otoriteye rağmen oluşturmuş, siyaseti etkileyen bir sermaye birikimi söz konusu olmadı. Ancak devlet imkanlarını kullanarak, devlete yakın durarak, himayeye mazhar ayrıcalıklı, bağımlı bir burjuvazi söz konusudur.

Sermayesini devlet imkanlarından beslenerek oluşturduğu için sanıldığının aksine devleti etkilemekten çok devletin ve siyasetçilerin yanında durarak seçkinci hayat tarzını, kültürünü, tüketim alışkanlığını ne sınıfsal ne de toplumsal anlamda karşılığı olmayan mutlu gettolarında yaşatmayı sürdürdü bu- güne dek. Ekonomik güçleri hiçbir zaman siyasal elite alternatif olmaya imkan vermemiştir, olmayı da denememişlerdir. Çünkü alternatif olacak kadar çıkar çatışması içinde değildir devletle/siyasetle. Sadece siyasal elitin yanında durarak risksiz büyümeyi, üretmeden, hiçbir yaratıcılık göstermeden tekelci/rant ekonomisiyle varlıklarını sürdürmeyi yeğledikleri bir gerçek. Bunun için tüm askeri darbelerin arkasında durdu, yeşil sermaye kampanyalarında taraf oldu işadamlarımız. Ancak Türkiye''nin uluslararası piyasalara açılması, dünya ile entegre olması karşısında, bu kendi dünyasında mutlu burjuvazi sınıfı da yol ayrımına geldi. Sistem, dünya sistemiyle entegre olmaya başladıkça Türk burjuvazisini besleyen kaynaklar adres değiştirmeye başladı. Siyaset hâlâ önemli ölçüde ekonomik kaynakları elinde tutuyor olsa da dış şartların zorlamasıyla iş çevreleri yeni güç arayışına gireceklerdi. Kendi gücü ve ülkenin öz kaynaklarını harekete geçirerek hiçbir zaman rekabeti denememiş olan işadamlarımızın dünya pazarlarında serbest piyasada yarışa geçmesi kolay değildi.. Ne zihinsel olarak, ne de yapısal olarak ne böylesi bir rekabete göze almaları düşünülemezdi.

Artık onları himaye edecek, ayrıcalıklarını sürdürmelerini sağlayacak yeni patronları vardı. Çok uluslu şirketlerin yerli distribütörlüğü rolünü seve seve üstlenebilirlerdi.

Bir işadamının, Kemal Derviş''in açıkça Amerika tarafından gönderildiğini söylemesi ve bundan kendine pay çıkaran söylemi Türk burjuvazisinin himayesine girmeye razı olduğu yerin adresini vermektedir. Rekabet gücünden çok himayeye mazhar olmanın hazzını tatmaya alışmış bir sınıfın tavrını yansıtıyor. Himaye sahibi değişmiş görünse de himayeye mazhar olanlar aynı kalıyor.

Gerçekten de Türkiye, bir başbakan çıkaracak kadar kendi gücüyle ayakta duran, teknoloji üreten, kendi ülkesinin imkanlarını üretime dönüştüren, bağımsız sermaye gücüne ulaşamamıştır. Uluslararası sermaye ile işbirliği yapanların, onların genel dağıtımcısı olmaktan başka bir sermaye ve iş becerisi gösteremediler. Hiçbir zaman risk almadılar, ne teknoloji ürettiler ne de yerli imkanları üretime dönüştürdüler, ne de (olumlu-olumsuz anlamda) siyaset üretip, siyaseti etkilediler. Eğer dış şartlar zorlamasaydı kapalı yapıdan hiçbiri rahatsız olmayacaktı. Darbelere alkış tutarak iş yapmayı sürdürecekti.

Ama eğer bundan sonra seçim kazanacak sermaye sınıfı ortaya çıkarsa bu "Dünya Bankası bürokratı" atayan "darbe"nin siyasete verdiği yeni biçimden kaynaklanacak demektir.