Batı çöküyorsa kim yükseliyor?

“Batı çöküyor” edebiyatı yeni değil. İşin tuhafı batı çöküyor edebiyatı yapanların mühim bir kısmı Batının çöken yanını görmekten aciz. Batı çöküyor sözü bir medeniyet terapisine dönüştü ezilenler için.

Batı nerdeyse yüz yıldır büyük adamlar, kurucu babalar yetiştiremiyor; insanlığa yeni şeyler söylemekte zorlanıyor. Batı medeniyetinin soluğu hayli tıkız ve yavan... Düşüncede, sanatta yeni bir şeyler söylemekten çok eskiyi tekrarlamakla meşgul.

Spengler, gücünün zirvede olduğu dönemde Batının çöküşünden bahsetmişti. Batının çöktüğünden bahsedenler yine Batıdan alıyor haberlerini. Yani çökmekte olduğu tezini ortaya atan batılılar; ahlaki, felsefi, entelektüel ve değer anlamında Batı eleştirisi yapanlar yine Batılı paradigma içinde çıkış arıyor. Tıpkı postmodernliğin, postmodern eleştirinin modernlik içinde bir parantez olması gibi. Postmodern eleştiriden yola çıkarak Batı eleştirisi yapmak ancak Batının kendini yeniden üretme çabasına katkı verir. Batıya farklı bir paradigmatik açıdan, farklı bir medeniyetin değerleriyle yaklaşabilirseniz bu eleştirinin, çöküp çökmediği tezinin bir anlamı olabilir.

Bugünlerde Batının çöküşü korosuna yeni sesler katıldı. Üstelik Türkiye''nin yükselişi ile Batının çöküşü arasında kulağa hayli hoş gelen bir şarkı eşliğinde. Batı çökmek üzere ise Türkiye yükseliyor demektir gibi dolaylı da olsa bir mantıksal zorunluluk ilişkisinin kurulması yeni bir durum.

Daha genel anlamda Çin''in Batı karşısında ele geçirdiği ekonomik mevziiye bakarak bu durumu Batının alternatifi oluşuyor şeklinde yorumlamak naiflik içeren bir “yükseliş ve düşüş” öyküsü… Ekonomik veriler, gelişmişlik, üretim gibi göstergelere bakıldığında Çin''in önlenemez bir yükseliş çizgisini yakaladığına ikna olabiliriz. Amerika hala en büyük ekonomik güç olmasına rağmen, büyüme hızının bu şekilde devam etmesi durumunda Çin''in kısa bir süre sonra dünyanın en büyük ekonomisi, dolayısıyla en büyük gücü olacağını Amerikan merkezli kuruluşlardan öğreniyoruz.

Soğuk savaş biter bitmez “tarihin sonu”nu ilan eden ve Amerika''nın rakipsiz tek güç olduğu tek kutuplu dünyada “yenidünya düzeni”nden bahseden Amerikalı entelijansiya ve stratejisyenler gelecek on beş-yirmi yıl içinde ABD''nin tek başına küresel aktör olduğu dönemin sona ereceğini yazıyordu. Buna göre Amerika çok kutuplu dünyada bölgesel güçlerle gücünü paylaşmaya hazır olmalıydı. Ama aynı zamanda kapitalizm nihai zaferini kazanmış ve tarihin sonu gelmişti!

Çin''in yükselişinin Batının sonu ile aynı anlama gelmediğini anlamakta zorlanan medya düşünürlerimizin bu tezlerine son olarak bir de Türkiye''nin yükselişini ekleyerek ayran kabartmakta üstlerine yok.

Çin''in ya da başka bir küresel gücün Amerika''ya ve Avrupa''ya rakip olması Batının çöküşünü değil Batı medeniyetinin eksen değiştirmesini gösterir. Tıpkı 20. yüzyılın başlarında Avrupa''dan Atlantik eksenine kayması gibi. Nasıl ki bir dönem bir mucize olarak “Doğunun Batıya kafa tutması” gibi takdim edilen Japon kalkınması, kapitalist sistem içinde bir gelişme ise Çin''in yükselişinin de benzer çerçevede gerçekleştiğinin altını çizmek gerekir.

Çin yükselişi, ekonomik anlamda kapitalist (hem de en vahşi türünden), siyasal anlamda komünist kalarak gerçekleştirilmeye çalışılan bir büyüme modelidir. İçe kapalı Doğulu karakterine rağmen Batılı paradigma içinde bir büyümedir. Batı medeniyetine alternatif olmak gibi bir derdi yoktur. Siyasal komünizm de ekonomik kapitalizm gibi sonuçta Batı medeniyetinin farklı bir rengidir. Tıpkı Sovyetler Birliği tecrübesi nasıl Batı paradigması içinde idiyse Çin de benzer serüveni yaşıyor. Zaten tarihin sonunu ilan ederken Batılıların en büyük yanılgısı da buydu: Eğer Batının zaferi çöken komünizmden dolayı ilan ediliyorlarsa, Batılı paradigmanın bir versiyonu olarak aynı zamanda Batının da çöküşünün ilan edildiği anlamına geliyordu.

Çin''in ekonomik yükselişine bakarak Batının çöküşünü ilan edenler benzer yanılgıyı tekrarlamaktalar. Çin Batılı paradigmalar üzerinden Batılı ve diğer rakiplerine karşı önemli stratejik üstünlük kazanma yolunda. Ekonomik ve stratejik rekabet aynı medeniyet olmasa bile adeta aynı medeniyet değerlerine yaslanılarak gerçekleştirilmekte.

Temel soru şu: Kapitalist ilişki biçimlerinin dışında bir sistem üretebilmiş midir Çin?

Kültürel ve tarihsel referansları, tecrübesi Batıdan tamamen farklı olmasına karşın Japonya gibi Çin de Batı sistemi içinde kalarak yarışmaktadır.

Ya Türkiye? Türkiye''nin dünyaya söyleyeceği tek şey; ait olduğu medeniyetin değerlerine yaslanarak, bu değerleri dirilterek Batılı paradigmayı parçalayıp yeni bir dünya kurmaktır. Stratejik dengeler arası güç yarışında öne çıkarken küresel sermaye ile bütünleşmek Batıya meydan okumak değildir. Sapla samanı karıştırmamak lazım.

NOT: Salı günkü yazımda kopyalama hatası sonucu, “eski İslamcılar” ifadesi “jakoben İslamcılar” şeklinde çıkmış..