Bulgaristan"da "tepkisel kimliğin" tükenişi

FİLİBE- Bulgaristan yerel seçimlerinin ikinci tur sonuçları belli olduğunda Pazar günkü 24 Casa (24 saat) gazetenin manşeti durumu özetlemeye yetiyor: "Demokratlar Varna''yı, Hak ve Özgürlük Kırcaali''yi kaybetti." Demokratik sisteme geçildiğinden beri yaklaşık 10 yıldır Türkler''in elinde bulunan tek belediye başkanlığı kaybedilmişti. Seçime katılma oranının yüzde 30''larda seyrettiği Bulgaristan''da doğrusu komünistlere alternatif olarak çıkan güçler halkın umutlarını çabuk tüketmişe benziyorlar. Bir başka gazete sandıktan çıkan ilginç bir oy pusulasını olduğu gibi fotoğraflayarak aslında halkın siyasilere nasıl baktığını gösteriyor; oy pusulasının üstüne yazılmış iri harflerle MASKARALAR (Bulgarca aynı kelime kullanılıyor).

Seçmenin içinde bulunduğu psikoloji ve beklentiler açısından bakılınca aynı durum Türkler için de geçerli sayılabilir. Konuştuğumuz Türkler''in çoğu yerel yönetimlerde olsun, parlamentoda olsun kendilerini temsil etme durumunda olanların, Müslüman ve Türk azınlığın haklarını yeterince savunmadıklarını düşünüyorlar. Eğer Türkler''i temsil etmek için parlamentoya gönderilenler, hizmet için yerel yönetimlerin başına getirilenler daha kararlı olsalardı Türkler''in ve diğer Müslüman azınlığın çözülmeyi bekleyen kimi temel sorunlarının halli konusuna daha ileri adımların atılabileceği kanaatindeler. Geçen on yıllık süre bir bakıma azınlık psikolojisiyle Türkler''in oylarını garanti gören siyasi temsilcilerin verilen bu primi kötü kullandıklarını gösteriyor.

Seçim sonuçlarına yansıyan durum aslında özellikle Türkler''in yaşadığı "kimlik" bunalımıyla yakından ilgili. Soğuk Savaş döneminde Stalinizm''in en katı yöntemlerle uygulandığı Bulgaristan''da göçten geriye kalan Türkler''e yönelik tam bir asimilasyon uygulandı. Dinî ve kültürel kimliklerine yönelik yıkıma karşı "göç"ten başka verilecek karşılık kalmamıştı. Geride kalanlar da zamanla duruma uyum gösterdiler. Zaten geleneksel olarak sıradan bir Bulgar''la Türk arasındaki ilişkiyi tanımlayan anahtar kelime "komşu" olmuştur. Bu "komşu" yakınlaşması siyasi dayatmaların sistematik kültürel çözülmeyi beraberinde getirmesiyle sonuçlandı.

Ne zaman ki, daha önce Pomaklar''a karşı uygulanan isim değiştirme kampanyası 1984''ten itibaren Türkler''e de uygulanmaya başladı, o vakit sorunsuz giden asimilasyon kesintiye uğradı. Filibeli bir Türk''ün deyimiyle; Türkler milliyetçiliği keşfettiler. Dinî kültür bilgi ve pratik anlamında çok gerilede kalmıştı ama ilk elde uyanan bilinç, ''Türklük''lerini hatırlamak oldu. "O zaman, Bulgarlar''a ait benimsediğimiz ortak değer adına ne varsa hepsini reddederek, aradaki bağlar tümüyle koptu."

İşte on yıldır siyasete yansıyan, bu tepkisel kimlik uyanışının sonuçlarıdır. Artık ne bu siyasiler bu şekilde siyaset yaparak Türkler''in oyunu alabilirler, ne de Türkler salt etnik tepkiyle kendilerini Bulgar toplumu içinde anlamlandırabilirler. Türkler ve diğer Müslüman azınlıklar için daha kuşatıcı, içi doldurulmuş kültürel tanımlamalar, kimlikler gerekiyor.