"Çarpık tarih"in modern kurbanları

Bulgaristan''da bulunduğum süre içinde Ecevit''in Bulgaristan ziyareti dışında iç politikadaki gelişmeleri hemen hemen hiç takip edemedim. Dün Türkiye''ye gelir gelmez siyasette yaşanan depremi farketmek için geçmiş günlere ait gazete manşetlerine şöyle bir bakmam bile yetti. Ama son deprem Ermenistan''da yaşanan baskınla ilgiliydi.

Ermenistan''da Başbakan''ın öldürülmesiyle sonuçlanan baskın aslında sürekli olarak millî kin duygusundan beslenerek oluşturulmaya çalışılan ulus bilincinin geldiği açmazların sonucudur. Her ne kadar Karabağ sorunu öne çıkarılmamaya çalışılsa da baskının temel nedenlerinden birinin Azerbaycan''la Ermenistan arasında Karabağ konusunda anlaşma sinyallerinin gelmiş olmasıdır. Bir zamanlar Türkler''in büyük çoğunluğunu oluşturduğu Karabağ''da Rus işgalcilerin zorunlu göç politikalarıyla demografik dengeyle oynayarak burada Ermeniler''in çoğunluğu sağladıkları biliniyor. Tarihin karanlığında kalmış kimi olaylara yaslanarak ulusal kimlik bilincinin ve buna bağlı olarak kurulan ulus devleti ayakta tutma politikalarının kaçınılmaz sonuçlarıdır. Bir ulus varlık nedenini ulusal kin üzerine kurarak ne devlet olarak ne de bir ulus olarak ayakta kalabilir.

Ermenistan''a göre çok daha eski bir geçmişe sahip olan Bulgaristan bile hâlâ aynı politikalara yaslanarak ulusal ideolojisini belirlemeye, varlık nedenini bir tür kinle soslanmış ayrımcılığı (apartaieit) çarpık bir tarih yorumuna dayandırmaya çalışmaktadır.

Evvelki gün Bulgar Milli Kütüphanesi''ni gezerken ellerinde bulunan binlerce Osmanlı belgesine rağmen resmi tarih yorumum bir tür ulusal ideolojiye dönüştürülerek nasıl bir ulus kimliğinin oluşturulduğunu düşünmeden edemedim. Aynı türden bir tepki ideolojisinin uzantısı olarak, Osmanlı evraklarını vagonlara doldurup hurda kağıt niyetine Bulgarlar''a satan cumhuriyet bürokratlarının tavrı ile bu evrakları çarpık tarih yorumuna alet eden Bulgar ideologları arasında fazla bir fark bulunmuyor.

20 yıldır bu belgeler üzerine çalışan Bulgar araştırmacı Zorkar İvanaov kimileri karşı çıksa da diyor: "Bu 1 milyonu aşkın belgelere bakınca Osmanlı dönemi Bulgar tarihiyle ilgili beyaz sayfaları bulabiliyorum."

Bu tarih yorumu devletin Müslüman ve Türk azınlığa bakışın belirlediği gibi dış politikasının temel çizgilerini de belirliyor. Bulgar devletinin bu unsurlarla ilişkisini belirleyen hakim olan bakış açısını güvenlik ve ihanet gibi temalar belirlemektedir hâlâ.

Demokratikleşmeye rağmen Türkler''in sosyo-ekonomik olarak belli noktalara gelmeleri, dini ve kültürel kimliklerinin farkına varıp asimilasyonu tersine çevirecek varlık haline gelmeleri çoğu devlet erkanı için hâlâ ciddi tehdit unsuru olarak görülmektedir. Bu güvensizlik ortamının Ermeniler için daha da şiddetli bir psikolojiyi beslediğini tahmin etmek zor değil.

Tarihin ezikliğini üzerinden atamamış, küçüklük kompleksinin belirlediği ne dış politika (Ermenistan örneği) ne de iç politika (Bulgar örneği ve hatta kimi zihniyet temsilcileri açısından Türkiye örneği) yürütülerek değil büyük devlet olmak bölgesinde komşularıyla ilişkiler geliştirebilen, kendi halkıyla barışık bir devletin sağlıklı işlemesi zordur.