Fikir öfkesi

Rahmetli üstad Necip Fazıl''ın çok yönlü kişiliği olduğunu herkes kabul eder. Bir eylem adamı olarak, bir şair, bir sanatçı olarak adeta tek kişilik ordu gibiydi. Onu anlamaya yönelik yapılacak tüm çabalar, onun kişiliğiyle birlikte yaşadığı süreci de gözönüne almak zorundadırlar. Aksi halde, yaşadığı zamandan soyutlayarak bir Necip Fazıl portresi çizmek mümkün değildir. Belki bu durum her sanatçı için geçerlidir ama Necip Fazıl için olmazsa olmaz bir durumdur. Türk toplumunun içinden geçtiği tarihi kırılmanın tüm dönüm noktalarını yaşamış bir fikir adamı olarak yıkıntıların acısını ruhunun derinliklerinde hissetmiş, yaşadıklarını bir çile yumağına dönüştürerek fikir örgüsünü tamamlamaya çalışmış ve kalemine yansıtmıştır. Yaşadıklarını bir kenara koyarak Necip Fazıl''ı anlamak nasıl mümkün değilse, Necip Fazıl''ın yazdıklarını ve yaşadıklarını anlamadan, anlamlandırmadan Türk toplumunun geçirdiği dönüşüm sürecini anlamak ve anlamlandırmak da mümkün değildir. O bir neslin vicdanıydı çünkü.

Şerif Mardin bir makalesinde Necip Fazıl''ı anlatacak en önemli anahtar kelimenin "öfke" olduğunu yazıyor. Cumhuriyet aydınının, günlük hayatın kıvrımları arasında gizli gibi duran dini unsurları görmek istemediği, yok saydığı için topluma yabancılaştığını, toplumu anlayamadığını, onun için de tepeden bakmayı tercih ettiğini vurgular. Necip Fazıl gibi, batı şiir kuramını en iyi anlamış nadir Türk şairlerinden biri olarak böylesi modern bir kişiliğin resmi söyleme tepkisini Türk toplumunun günlük hayatını belirleyen unsurların yok sayılmasına, yok edilmesine bağlar. Ve onu ayakta tutan şeyin de bu ayrıntılar olduğunu söyler. Toplumumuzun dinamiklerini kültürel boyuta indirgeyen sosyolojik bir yaklaşım olsa da Şerif Mardin''in tesbiti bu zamana kadar sosyal bilimcilerin görmezden geldiği esasın altını çizmesi bakımından önemli sayılmalıdır.

Şerif Mardin, son yıllarda Türk toplumunu anlayabilmek için Necip Fazıl üstüne çalışmalar yapıyor ve bu konuda da İngilizce makaleler yayınlamaya başladı bile. Sosyal bilimler açısından "fikir öfkesi"nin ne anlama geleceği bilim adamlarınca tartışılabilir olsa da Necip Fazıl''ı anlamada anahtar kelime olduğuna katılıyorum. Aynı türden bir fikir öfkesini Kemal Tahir''de de görmek mümkündür.

Bir imparatorluktan modern ulus devlete geçiş sürecinde yaşanan/maruz kalınan kimi uygulamaların vicdanlarda bıraktığı izleri sızlanarak karşılamak yerine, iddiası ve davası olan bir fikir adamına yakışır fikir öfkesiyle karşılamanın dersini verir üstad. Bu tavır, kendini savunmak adına da olsa muhataplarından, muarızlarından ödünç almaya tenezzül etmeyen asil bir öfkedir.

Fikir öfkesinin yerini hoşgörünün aldığı bir siyasal ortamda hoşgörüsüzlüğün bu kadar yaygın olması paradoks olarak değerlendirilebilir mi acaba? Kendini savunma adına başkalarından alınan ödünç kavramlara sığınarak yürütülecek bir mücadelenin yaşama şansı ne olabilir?

Büyük Doğu''lardan birinin kapağına "Divanelere muhtacız" diye yazan Necip Fazıl''ın öfkesine muhtacız.