Kalabalıkta "akıl kamaşması"

Hrant Dink''in cenazesi için toplanan muhteşem kalabalık bazılarını şaşırtmış görünüyor. Dini ve etnik kimliği farklı olan bir entellektüelin cenazesi için bunca kalabalık birbirini boğazlamadan(!) nasıl toplanabilmiş, bunca mesafeyi yürüyebilmişti! Yanlış anlaşılmasın, ilkel bir duygunun esiri ruhlarca hunharca katledilen Hrant Dink''i uğurlamaya gelen topluluğun sessizce haykırdığı duruş karşısında şaşkın durumda olanlar bizzat bu kalabalık adına konuştuğunu düşünenler… Bir tür ''akıl kamaşması'' geçiren bu aydınların ne bu toplanan kitleyi anlayacak ne de ona kurşun sıkan sefih duruşun kaynağını kavrayacak yetenekleri var.

Bu toplumun dinamiklerinden habersiz, hatta ''yabancılaşma''yı yaşayanların bu topluma giydirdikleri “deli gömlekleri”ni çıkartmayı akıllarına getirmeyenlerin gerçekten cenazedeki kalabalık karşısında şaşkınlık göstermekten ileriye bir fikri cehd sergilemeleri beklenemezdi. Bu şaşkınlığın aldatıcı tarafı hala topluma deli gömlekleri biçmekle meşgul olurken toplanan kalabalığın ve sergilenen olgun tavrın kendilerinin eseri, kendi tezlerinin (neyse o) toplumsallaşmasına yoran sevinç televizyon ekranlarından gazete sütunlarına kadar yansıdı.

Farkında olmadıkları husus şu: bu yaklaşım ne bu toplumu doğru okumaya yarar ne de yarınlara ilişkin elle tutulur bir perspektif geliştirmeye. Meğer, İstanbul''daki kalabalığı kendi eseri gibi sahiplenerek toplumsal, kültürel yapıdan, geçmişten geleceğe dair siyasi dersi çıkarmaya hevesli ne kadar mütefekkirlere sahipmişiz… Hazır kalabalıktan deli gömleklerine yeni bedenler çıkaranların aynı anda Trabzon sendromu yaşamalarına şaşmamak gerekir. Toplumu okuma körlüğüyle malul entellektüelizmleri kalabalığın coşkusuyla bir müddet daha onları idare edebilir belki ama Trabzon''da ne olup bittiğine dair ne söyleyecek bu toplum bilimciler? Daha tanımlama düzeyinde bile ne kadar miyop baktıkları ortaya çıkmıyor mu: “Trabzon''da ne oluyor”muş?

En aklı başında yazı olarak gösterilen yazının entellektüel derinliğinde yüzen oryantalizmin farkında olamamaktır, kalabalık karşısındaki akıl kamaşması… Bu topluma biçilen elbisenin ona neye mal olduğunu hala kavramadan ideolojik format atmaya devam etmektir. “Türkler diye bir katagoriden bahsetmek yanlıştır” diye makul ifadelerle başlayan, “Olgunlaşması engellenmiş bir toplumda yaşadığı” tespitiyle devam eden; kategorik olarak diaspora ile Türkler arası medeniyet seviyesi farkına vurgu yapan yazının gizlediği bir tür oryantalizm kadar bile seviye tutturamayan aydınlar, aydıncıklar…

''Her şeyin akıl hocası'' tavrıyla kalem oynatan bir ''genel yayın yönetmeni''nin “Madımak sendromu”ndan bahisle iki gündür “toplumun çok derinlerinden gelen ve hepimizi tehdit eden tehlike”ye dikkat çekmesini nasıl yorumlamalı? Hele çok aklı başında görünen “bu siyasi değil, sosyal ve kültürel bir olaydır” hükmünün ardından “herkes kendi içindeki bagnazı, fanatiki alt etmelidir” önerisine uymaktan başka elden ne gelir!

Cenazeye katılanlardan Lale Müldür''ün bir televizyon kanalına görüşlerini açıklarken yaptığı tespit epeydir benim kafama takılan bir konuyu tekrar gündeme getirdi. Yükselen milliyetçilik karşısında “bu kadar mı öz güvenimiz yok” diyerek İstanbul''un değişik tepelerine, binalarına, olur olmaz mekanlarına devasa ölçülerde bayrak dikme kampanyasına dikkati çekti… Bayrak sembolik olarak bir milleti ve onun egemenliğini temsil ediyorsa her yere dev bayrak dikmenin ardında yatan düşünce neyi temsil ediyor? İfade ettiği anlam bir yana estetik olarak da belki de dünyanın göze en hoş gelen bayraklarından birine sahibiz. Bunun durup dururken estetik ölçüleri zorlayarak, sanki bu topraklardaki varlığımızın meşruiyetinden kuşkumuz varmış gibi alışılmışın dışındaki bu bayrak yarışı hangi psikolojinin ürünüdür?

“Herkes kendi içindeki bagnazı, fanatiki alt etmelidir” önerisinde bulunan yayın yönetmeni bu bayrakları çok estetik bulmuş, henüz yaygınlaşmamışken bile kampanyaya destek vermişti. Bunu da “Amerika''da olduğu gibi” parantezine alarak modern, ileri bir buluş olarak sunması… Seçkinlerin topluma yabancılaşmışları, bir yanda estetik adına kendi öz güven eksikliklerini bayrak yarışı ile gidermeye çalışırken diğer tarafta “siyasi değil, sosyal ve kültürel” süreci daha da derinleştirdiklerinin farkındalar mı?

Bayrak fetişizmine örnek olarak iki ülke hatırlıyorum; Tayland''da özellikle Müslümanların yoğun olduğu bölgelerde camilerden trafik işaretlerine kadar dikilen bayraklardan rahatsızlık duydum… Diğeri, işgal altındaki Filistin''de, Kudüs''te Mescid-i Aksa''ya giden dar sokaklara, şehir dışındaki boş tepelere bile asılan İsrail bayrakları... Her ikisinin de ortak yanı; meşruiyet ve öz güven sorunlarının olmasıydı.

Bayrak konusunda bile bu milletin hassasiyetleri, derin duruşu ile buluşamayan aydınların kalabalık karşısında nükseden ''akıl kamaşması''ndan daha derinlerdeki ''akıl tutulması''na dikkat etmeli…