Küresel solun zemin arayışı

İran Cumhurbaşkanı Ahmedinejad''ın Ekvador''un yeni Devlet Başkanı sol iktisatçı Rafeal Correa''nın yemin törenine katılarak Bolivya lideri Evo Moralles ile elele samimi pozlar vermesini nasıl yorumlamalı? Aynı fotoğraf karesinin tümüne bakıldığında görülen manzara şu. Amerika''nın arka bahçesi sayılan Güney Amerika ülkelerinin büyük kısmında iktidara gelen sol liderlerin buluştuğu yemin töreninde İslamcı bilinen bir devlet başkanı yer alıyor. Amerikan karşıtı cephe buluşması görünümü veren yemin töreninde kimler yok ki: Venezuella lideri Hugo Chavez, Bolivya Başkanı Evo Moralles, Nikaraguay''ın devrimci lideri Daniel Ortega, Şili Devlet Başkanı Michelle Bachelet, Brezilya lideri Lula da Silva...Ve bunların arasıda binlerce kilometre mesafeden kalkıp gelen İran Cmhurbaşkanı. Üstelik kendi ülkesinde bile; bu kadar uzaktaki ülkelerle Amerika''ya karşı stratejik işbirliği girişimini gerçekçilikten uzak bir romantizm peşinde olmakla eleştirildiği bir ortamda.

Aslında, Ahmedinejad''ın resmettiği görüntünün arkaplanında (hatta bir ölçüde bu resimden bağımsız) daha farklı entelektüel bir tartışma yaşanıyor. Amerika''nın hedefi haline gelen İslamcılarla sol hareketin buluşması, birlikte mücadelesi mümkün mü? Özellikle Irak işgali sonrası yaygınlık kazanan savaş karşıtı hareketlerin İslamcılarla ortak hedefte buluşması yeni bir tartışmayı beraberinde getirdi. Gerçi Türkiye''de de bu bağlamda cılız bir iki ses yükselse de tartışma merkez medyadaki köşelerde entelektüel sükse hevesinden ileriye geçmedi. En son siyasi oluşum çabasını bu tartışmadan ayrı olarak ayrıca ele almak gerekir.

Batı''da en azından anti emperyalizm gibi sol hareketlerle özdeşleşmiş slogan etrafında ortak hareketin imkanlarını sorgulayan tartışmalar tüm canlılığı ile devam ediyor. Türkiye''de ise (İslamcılıkla karıştırılan) muhafazakarından solcusuna geniş kesimin küreselleşmeyle suç ortaklığı yapmaya can attığı, liberalizmin iman edilmesi gereken dogma gibi algılandığı ortamda bu tartışmaların ne siyasi ne de entelektüel boyutuyla fazla ilgilenen olmadı.

Özellikle, 11 Eylül sonrası küresel işgal sürecinde alternatif iletişim imkanı olarak önemli işlev gören internet ortamında gerçekleşen bu tartışmalarda dikkati çeken husus, dünyadaki sol hareketlerin yeni bir söylem ihtiyacı içinde olmaları. Sömürü karşıtlığının soğuk savaş dönemindeki siyasal zemini yitirerek yeni durumda ortaya çıkan ''küreselleşme karşıtlığı''nın sistem eleştirisinden çok romantik gösterilere dönüşmesi sol hareketleri zemin arayışına itti.

Bu noktada sol entelijansiyanın batılı hayat tarzının, medeniyet değerlerinin karşısında hedefe konan İslam dünyası ve İslam ile yüzleşmek ihtiyacını hissetmesi kaçınılmazdı. Gerçi tartışmalar henüz başlasa da en azından anti emperyalizm söylemi etrafında ortak çizgide bir araya gelmek zorunda hissedilen İslamcılarla (bunun tanımı ayrı bir sorun) nereye kadar gidilebileceği sorusu etrafında ilginç tartışmalar yapılıyor. Bunlar arasında Ortadoğu uzmanı olarak tanınan ünlü Londra Ekonomi Okulu (LSE) öğretim üyelerinden Fred Halliday''in özetle, solun İslamcılarla buluşması bir hayaldir diyen yazısı (www.opendemocrasi.com) dikkat çekici idi. Tam bir oryantalist bakışla İslami hareketleri gericilik ve faşizm dahil tüm baskıcı yönetimlerin operasyonel uzantısı göstermekle kalmayıp buna tarihi arkaplan sunma çabası (Emir Abdülkadir''den başlayarak sömürge karşıtı Müslüman direnişlere seküler milliyetçi etiketi) yeni bir şey değildi. Ancak bu argümanları soldaki arayışın önünü kesmeye yönelik, oryantalist söylemden (kendisinin doktora çalışması da Yemen üzerine) ödünç şablonlarla yakın dönem siyasi tarihi bile çarpıtan iddiaları, temelde, Batı''da üretilen düşünme biçiminin, akademik disiplinlerin sorunu, anti emperyalizm sorunu olmaktan çıkarıp, hayat tarzı tartışmasında kilitleyen karakterinin tekrarına dönüşüyor.

Nitekim iddialarına esaslı bir eleştiri getiren Fouzi Slisli ve Jacqueline Kaye''in ortak kaleme aldığı İslami hareketlerin işbirlikçi iddialarını çürüten, İslam''a yönelik oryantalist yaklaşımını eleştiren yazısına verdiği cevapta (12/1/2007), iddialarını ispatlamaktan çok İslam''ın ne kadar geri bir hayat tarzını önerdiği tartışmasına getirerek işin içinden sıyrılmaya çalışıyor.

Bunları aktarmamın nedeni ne solun perişan halinden dem vurmak ne de Irak''ta olup bitenlerden şanlı direniş destanı yazmak. İslamcıların fark etmediği, küreselleşme karşıtı sol ittifakın künhüne vakıf olmadığı husus; emperyalizme ve küresel kapitalizme karşı olmanın karşı gösteri yapmayı aşan çok daha sistematik ele alınması, düşünülmesi gereken felsefi boyutu olan bir hesaplaşma olduğudur. Mesela tüketim alışkanlıklarınızı sorgulamadan sömürü karşıtı gösteri yapmanın anlamsızlığını fark etmek gerekiyor.

Bu noktada, tersinden ele alacak olursak, yeni Amerikan doktrinindeki İslami değerlerin neden hedef seçildiği üzerinde düşünmek gerekir. Hâlâ küresel kapitalizme karşı koyabilecek, alternatif geliştirebilecek olan değerler sistemini elinde tutuyor Müslümanlar. F. Halliday gibi sol entelektüel çevrede görünen yeni oryantalist akademisyenler, bunun farkında oldukları için gerektiğinde anti emperyalizm edebiyatını bir kenara bırakıp küresel kapitalizmin değerleriyle uzlaşabilirler.

Sovyet bloğunun çökmesinden sonra siyasi zemini kalmayan solun emperyalizm karşıtlığının gerçekçi bir zemine oturabilmesi için her şeyden önce bundan böyle İslam dünyası ile yüzleşmeleri gerekir. Aksi takdirde kestirmeden cinsel özgürlük, kadın hakları parantezine sıkışıp BOP''un sol versiyonu işlevi görebilirler.. İslamcılığı ve İslam âlemini de el Kaide gibilerine temsil ettirilme tuzağından kurtarmak da İslamcıların sorumluluğu doğal olarak.