Ruhsuz dünyanın ruhuna bir yolculuk

Her insan bir evrendir. Şeyh Galip''e sorarsak zübde-i alemdir. Kainatı anlamanın yolu insanı tanımaktan yani onu var edeni bulmaktan geçer…

Ayşe Şasa''nın "Bir Ruh Macerası" adlı kitabı tam bu evrene açılmış bir pencere gibi… Ayşe Şasa''nın evrenine göz atarken insan oluşumuzu, hakikatle kurduğumuz ilişkiyi, aklın aşkın olan karşısındaki acziyetini idrak eden bir insana, insan ruhuna dokunduğunuzu hissediyorsunuz adeta.

Bundan birkaç yıl önce müsvedde halindeyken okuduğum notları bitirdikten sonra yıllardır görüştüğüm, tanıdığımı zannettiğim Ayşe hanım için; "gerçekten çok acı çekmiş" şeklinde bir tepki verdiğimi hatırlıyorum.

Maddi hayatı alabildiğine zengin bir aile ortamına karşılık ruhunu ayakta tutacak her türlü dayanaktan mahrum çocukluk yıllarından başlıyor hikaye…

Aslında Ayşe Şasa''nın kitabı yalnızlaşan bireyin hakikat/in/e yabancılaşmasının serüveni olarak okunabilir. Modern dünyada insan tekinin yalnızlığını anlatmasına karşın bireysel bir hayat hikayesi değil. Anlatılanları çarpıcı hale getiren de yaşanmışlıkların metafizik ürperti yüklü yaşanmışlıklara karşı alabildiğine toplumsal, kültürel boyuta da yansıması…

Bir Türk cumhuriyet elitinin batılılaşma macerasından kesitler sunarken; topluma ve değerlere yabancılaşmasının, yani Türk modernleşmesinin kendi hayat örgüsü etrafında kısa tarihi olarak da okunabilir.

Kitap, geleneğe yabancılaşmış bir ebeveynin yabancı mürebbiyeler eline terk ettiği çocuğunun duyduğu yalnızlık ve onun tüm ömrünü etkileyecek ruhsal boşluğa neden oluşunu anlatmakla sınırlı kalsaydı, türünde bol bulunan kitaplardan biri diye bakılabilirdi. Oysa çok erken yaşta hakikat arayışının varoluşsal bir sorun oluşunu fark eden bir tecessüsün romanı. Daha on altı yaşındayken önünden geçtiği akıl hastanesine bakarak, "eğer hakikati bulmama vesile olacaksa buradan geçmeye razıyım" diyecek ve kaderin bir cilvesi olarak hakikate açılan kapıyı da bu hastanede bulacaktır.

Kendi doğduğu aile çevresi, büyüdükçe edindiği sosyal çevre; sanatsal ve entelektüel arayışların kapı araladığı Türk sinemasının Yeşilçamlarda gezindiği günler… Bir film şeridi gibi iç çelişkileri, bunalımları, arayışlarıyla beraber alabildiğine ışıltılı görünen Yeşilçam ortamına tanıklık ediyoruz.

Kemal Tahir''den Halit Refiğ''e uzanan bir yolculuk bu. Sosyalizme tutunması bir an için boşluk duygusunu unuttursa da hakikatle sahici bağ kurmasını ertelemekten başka bir işe yaramayacaktır. Modern ortamın köksüzlüğü sosyalist hakikat adına geleneği, tarihi reddetmeye dönüşecektir.

Devrimci bir genç kız olarak dayısı Rauf Orbay''ın karşısına dikilirken aslında onun temsil ettiğini düşündüğü geçmişe dair, bu topluma özgü tüm değerlerle hesaplaşan bir meydan okuma içindedir. Türk aydınının sol geleneği Cumhuriyet elitinin modernleşme sürecinin köksüzlükte bir devamından başka bir şey değildir çünkü…

Bu serüveni okumadan sonuç kısmına bakanlar herhangi bir hidayet romanı gözüyle bakabilirler… Tıpkı ilk bölümlerinden yola çıkarak bunalımlı bir gencin arayışları türüne indirgemek isteyecekleri gibi. Oysa kitabın tamamı toplumsaldan içsel yolculuğa, tarihsel hesaplamadan nefs muhasebesine uzanan ve vardığı menzilin bedelini ödemiş olarak tercih yapan cins bir kafanın, geçmişinin fırtınalı denizlerinde kayalıklara çarpmaktan çekinmeden bir sahile ulaşan gönlün serüveni…

Bayramlar ruhun arınması yolunda bir menzildir. Kurban hakikate teslim oluşun özgürleştirici fedakarlığıdır…

Bayram arifesi, bir ruh macerasının günlüklerine göz atmakta yarar olacağını düşündüm. Şimdiden Kurban Bayramı''nızı tebrik ediyor, "bayram içre bayram" olmasını diliyorum.