Tarih neyin cevabıdır

Anlaşılan o ki, Ermeni meselesi etrafında Batı''da (sadece siyasiler düzeyinde değil) koparılan fırtına daha başka sahilleri de vuracak. Tarihî olarak "Türk düşmanı" olarak bilinen Rusya''nın, Yunanistan''ın tavrının "Batılı dost"larımız tarafından da benimseniyor oluşu karşısında, Türkiye''nin resmî düzeyde gösterdiği tepkiler ve savunma refleksinin ortaya çıkış biçimiyle bu topraklarda yaşayan herkesin suçluluk duygusuna kapılmaması mümkün değil. Bu nasıl bir savunma biçimidir ki, kendinizi savunurken bile, tarih karşısında gizli bir suçluluk duygusuna yuvarlanıyorsunuz.

Yöntem olarak Ermeni soykırım iddiasında somutlaşan yaklaşım, gizliden Osmanlı tarihini suçlu sayarak modern Türkiye''yi aklamaya çalışma tavrı bize özgü Şark kurnazlığının tarih yorumuna uyarlanmasından başka bir şey olmasa gerek. Oysa, tarihle hesaplaşmakla tarihî Şark kurnazlığı yöntemiyle yorumlamak arasında derin bir mahiyet fark var.

Modern Türk elitinin tarihini reddetmiş olması, reddettiği tarihin yükünü atması, ondan azade olması anlamına gelmedi. Hatta tarihi reddettikçe tarih ondan intikam aldı. Hele üye olmaya heveslendiği yeni dünya kulübünün kapısında geçmişini/kimliğini hatırlatan not karşısında zaman zaman aşağılansa bile uyanmadı. Tarihe, özeleştiriyi de içeren bir bütün olarak değerlendirip hesaplaşmak yerine beğenmediği taraflarını üstünden sıyırıp atarak kurtulunabilecek bir nesne ucuzluğuyla yaklaştı. Bir yanda efsanelerin diğer tarafta tümüyle karanlığa, utanca terkedilen bir tarih yaklaşımı kaldı elde.

Niçin ve nasıl?

Tarih bilimi "nasıl"a cevap arar; tarih felsefesi ise "niçin"i kurcalar. Tarihe bakışımız, tarihle kurduğumuz ilişki biçimi sadece "nasıl"larla sınırlı olduğu için bize miras kalan tarihin "niçin-neden"leri üzerinde fazla düşünmeyiz. Bu nedenle de tarihle kurduğumuz ilişki biçimi, tarihi anlamaktan çok yargılamaya yöneliktir.

Ermeni olaylarını hem toplumsal hafızamız açısından bir sorgulama hem de tarihin gerçeklerini anlamaya çalışma açısından çok az yazı çıktı. En cesur yazılar bile bu iddiaların gerçek olup olmadığı açmazından ileri gidemedi. Büyük kısım ise hamaset yüklü bir tarih yorumundan ibaret. İnkar edilen tarih, bir anda, yeni iddialar karşısında tutunacağımız dal haline gelmişti nasıl olmuşsa. İlber Ortaylı''nın geçtiğimiz günlerde NTV Tarih Dergisi''nde yayınlanan yazısı popüler bir dille de olsa "nasıl ve niçin"e bir arada cevap arayan, son günlerde yayınlanmış kayda değer ender yazılardan biri olarak dikkat çekiciydi.

Ermeni olaylarının yaşandığı yılda bile Ermeni nazırların görev yaptığı Osmanlı siyasi sistemi ile Ermeniler neden bu denli kanlı bıçaklı olmuştu? Ermeniler arasında Katolikliğin yaygınlaşması Batılı devletlerin Ermeniler arasında etkisini artıran en önemli faktör olmuştur. Rusya ve İngiltere hatta Amerika gibi güçlerin Hıristiyan tebanın haklarını koruma adına başta Ermeniler olmak üzere değişik azınlıkları silahlandırdığı biliniyor. Ermeni isyanının önderliğini yapanların stratejik hatalarını sıralayan Ortaylı, tehcir kararının Almanlar''ın telkinleriyle İttihatçılar''a aldırtıldığına dikkat çekiyor.

Sorun, beş-yüz-altı yüz bir arada yaşayan, hatta Osmanlı yönetimine en yakın Hıristiyan azınlık olarak bilinen Ermeniler''le Müslüman Türk ve Kürtler arasında yaşanan acı verici olayların neden bu boyutlara ulaştığıdır. Hatta bunca yıl birlikte yaşayan tarafların ne kültürlerinde ne de tarihlerinde soykırımın karşılığı olmadığı halde bu çamurun Osmanlı tarihine sıçratılmış olmasıdır.

Bu konuda, soykırım iddialarının temelinde sosyo-psikolojik boyutun sanılandan daha fazla ağırlık kazandığını düşünüyorum. Yahudiler''e yaptıkları soykırımın bedelini, sorunu Ortadoğu''ya taşıyarak Müslüman Araplar''a tahvil eden Batı nasıl bu yolla tarih karşısında günah çıkartmışsa; Ermeni sorunu vesilesi ile vicdanını rahatlatmanın yolunu arıyor. Yahudiler''e, en son Cezayirliler''e yaptıkları karşısında duyulan bir vicdan azabının tezahürü. Fransız vicdanı, Türkiye''yi, kendisinin işlediği türden bir ayıpla itham ederek, bir tür suç ortağı aramaktadır.