Ulusçuluk kapanında "açılım"

Geçenlerde Güneydoğuyu yakından tanıyan bir dostum, bölgede farklı kesimlerle yaptığı görüşmelerden edindiği izlenimleri anlatırken hayli iyimser görünüyordu. Özellikle "açılım"ın bölgedeki insanların geleceğe dair beklentilerini olumlu yönde etkilendiğinin altını çiziyordu. Bir de şu tespiti aktardı: Her kesimde kimlik politikaları öne çıkıyor.

Kimlik politikalarının daha çok öne çıkıyor olması temel insani taleplerin Kürt ulus bilincine evrildiği anlamına geliyor. Baskı altına alınan temel insani haklar, ulusalcı örgütler ve söylemlerin öncülüğünde talep edilince mücadelenin de taleplerin de mahiyeti farklı bir boyut kazanıyor. Dilini, folklorunu tanımayı vaat eden devletin açılımı Kürt ulusalcılarının prizmasından geçerek kırılmaya uğruyor, bir tür ulusalcı kimlik olarak zemin kazanıyor.

Bu süreçte, milliyetçilik teorisi bağlamında yeni bir süreç yaşandığını söyleyebiliriz. Devletin uluslaşma ve uluşçuluk politikaları açısından Kürt kimliğine yaklaşımı ile PKK ve siyasal temsiliyetini taşıyan oluşumların Kürt kimliği oluşturma stratejisi farklı yönlerde ayrışsa da buluştuğu ortak paydayı da tespit etmek gerekir.

Devletin laik uluslaşma politikasının yürümediği ortada. Bu durum sadece Kürt ya da başkaca etnik gruplara yönelik değil bizzat Türk kimliği açısından da tıkanma noktasına gelmiştir. Cumhuriyet, demokrasi gibi tüm kavramların laiklik ilkesi karşısında ikincilleştirildiği bir ideolojik tutum söz konusu idi. Devletin Kürt ulusalcılığı ile ortak paydası bu çerçevede gerçekleşmektedir. Muhtemelen bu konuda uzlaşmak karşılığında bazı adımlar atmaya hazırlanmaktadır.

Kürt ulusalcılarının ayrı devlet fikrinden vazgeçip kültürel ve biraz da siyasal haklar konusunda devletle anlaşabileceklerini ima etmeleri, devletin razı olacağı ortak çizgiyi işaret ediyor. PKK stratejisi Anadolu''da bir Kürt ulus bilinci inşa etmeye yöneliktir. Bu kimlik stratejisi bu topraklarda Kürtlerle Türkleri bir arada yaşatan değerlerden arındırılmış bir muhtevaya sahiptir.

Kürt ulusalcılığı/milliyetçiliği oluşturmak istediği Kürt bilincine kendi ideolojik bakışını ve dünya görüşünü yüklemek isterken aslında Kürtleri kültürlerinden, tarihlerinden yani ait oldukları medeniyet çerçevesinden soyutlayan bir projeyi uyguluyor. Nasıl ki devlet açısından cumhuriyet, demokrasi gibi modern ilkeler laiklik karşısında ikincil öneme sahipse Kürt milliyetçileri açısından da benzer durum söz konusu. Kültürel haklar, ayrı devlet kurma gibi söylemler seküler dünya görüşü karşısında ikincilleştirilebilir. Ya da tüm bu kavramlar seküler ulus kimliği ile anlam kazanabilir.

Devlet, ulus politikası çökerken karşı hamle yaparak ortak paydayı oluşturmaya çalışıyor. Geleneksel ulusçuluk siyasetinin sonuna işaret eden resmi kimlik tanımının yerini hepsini kuşatan ideolojik çerçeve almış görünüyor. Buna karşılık devletsiz bir ulus kimliği inşa etmeye çalışan Kürtçü aktörler de içeriğini doldurmaya çalıştıkları Kürt kimliğinin dünya görüşü açısından devletle uzlaşmaktalar.

Açılım süreci nasıl işlerse işlesin, Kürt ulusçuları açısından ilk amaç bir Kürt ulus bilincini tahkim etmek olacaktır. İdeolojilerin insani değerleri ikincil plana ittiği dogmatizmin Türk resmi ideolojisi açısından kaçınılmaz sonucudur bu.

Sorunu bu denli açmaza iten neden çok daha derinlerde yaşanan kopuştan başka bir şey değildir. Bu kopuş bu toprakların kendi tarihinden, kültüründen, medeniyet bilincinden kopuştur.

Bir kez kopmaya başlayınca, yüzlerce yılın imbiğinden geçerek oluşan harmoniyi yeniden kurmak kolay olmayacak. Ancak bu harmoniyi oluşturan ruh simyamızın formülünü yeniden pratiğe geçirmekle vücut kimyamızın sağlığı elde edilebilir.

''Kültürel haklardan'' seküler Kürt kimliği çıkartmayı anlayanlarla bu memleketin simyasını bozarak bünyemize deli gömlekleri giydirenler aynı çizgide buluşuyor. Sürecin özeti budur. Seküler Türklükle seküler Kürtlüğün buluştuğu ortak çizgi bu toprakların seslendirdiği "ortak kelime" değil.