Yine zayıflık üzerine

Suriye''deki adı konmamış krallık tahtına henüz resmen oturan olmadı. Ancak arabesk bir siyaset biçimiyle önceden tayin edilmiş devlet başkanı gerekli yasal formalitelerden geçtikten sonra halkın oyuna sunulacak. Tek adayın katıldığı referandumda Beşar''ın yüzde 90''ların üstünde bir oranla halkın desteğini aldığı açıklanacak. Babası da aynı oranlarda oy alarak usul yerine getirilir, dört yılda bir dünya kamuoyu nezdinde iktidarı meşruiyet tazelerdi.

Yeni yönetimin İsrail karşısında göstereceği (veya göstermesi gereken) performans yönetimin doğasında var olan zayıflıklarının sürmesine bağlı. Bunun için alternatif liderler medyada boy göstererek çiçeği burnunda kral-cumhur başkanına oturacağı tahtın hiç de babadan miras kalmadığı hatırlatılıyor. Her kral kendi bedelini ödemeliydi.

Amerikan sistemi İsrail''le yapılacak görüşmeler öncesi Suriye''nin yeterince yumuşatılması için elinden geleni yapacak. Dünkü Yeni Şafak''ta Ahmet Rıdvan''ın belirttiği gibi, gösterilen alternatif isimlerin de yönetimdeki zaafiyeti besleyecek türden olduğu da ortada. Amca Rifat, sahip olduğu televizyon kanalı ANN kanalıyla sanal bir tehdit olmaya devam edecek.

Osmanlı sonrası Fransız kolonyal mantığı içinde Ortadoğu''da oluşturulan siyasi dengeler ulus devlet modelinin aşı(n)lmaya başladığı dönemde de geçerliliğini koruyor. Suriye''nin ve büyük ölçüde diğer Ortadoğu ülkelerinin geleceği; temellerinin, Osmanlı sonrası sözüm ona batılı kolonyalistlerce atıldığı, özgürleşme projelerinin sürdürülmesine bağlı. Fransızlar Suriye''yi ele aldıklarında iki azınlık gruba ayrıcalık tanıdalar. Birinci grup güneydeki Durziler, ikincisi ise kuzeyde yoğun olan Alevi/Nusayrilerdi. Her iki grup Suriyeli çoğunluk Müslümanlara göre daha az vergi ödeyerek, yönetimde etkin yerlere getirilerek korunup kollandılar. Dahası özellikle Aleviler askeri okullara alınarak sistemin geleceği garanti altına alındı. Ermeniler polis teşkilatında etkin hale getirildi.

Ülkenin çoğunluğu ise köleleştirildikleri iddia edilen Osmanlı yönetimi zamanında yaşamadıkları bir duruma düştüler. Aşağılanmış, itilmiş hissediyorlardı kendilerini. Senegal''den getirilen askerler Şam sokaklarında devriye gezerken yerli azınlık iş birlikciler gemi azıya almıştı.

Hafız Esad''ın askeri hiyerarşi içinde tırmanışa geçmesini sağlayan toplumsal ve siyasal yapının temelleri Fransız koloni yönetim anlayışı tarafından atılmıştı. Kültür olarak, nufus olarak yönettiği topluma yabancı diktatörlerin tümünde olduğu gibi Suriye yönetimi de dışarıdan destek alarak gücünü koruyabilecekti. Dışarıdan verilen destekle iktidarını sağlamlaştıran yabancılaşmış bir yönetim tarzının uluslararası sistemin gereklerine uyması beklenirdi. Nitekim Baas ideolojisi olmak üzere Alevi (buna Alevi denilmesi sadece anlaşılmasını kolaylaştırmak için, Suriye Aleviliği yoğun biçimde Hristiyani unsurlar içerir) azınlık iktidarının bunca yıl ayakta kalabilmesi siyasal, toplumsal ve kültürel zayıflığına borçludur.

2000 yılında Suriye üzerinde yapılan hesaplar kolonyal dönem uygulamalarının kaba bir versiyonundan ibaret. Bir azınlığa ait aşiret içi hesaplaşmaları baz alan denge arayışları. Diğer tarafta bastırılan, parya durumuna düşürülen sessiz çoğunluk.

Türkiye''de de kimi zaman buna benzer özlemlerin dile getirildiğine şahit olmadık değil. Türkiye artık aşiret mantığı ile siyaset yapılacağı dönemleri geride bıraktı. Bazı modern aşiretler siyaset yapma imkanlarını oligarşik ya da cuntacı bir modele dönüştürerek gerçekleştirme hayalleri kuruyor olsa da köprünün altından çok sular aktı. Türkiye''nin sorunu, kültürel kavrayış anlamında azınlık anlayışın dayattığı zaafiyetlerde yatıyor.

Toplumsal talepler meşru ve gerçek dayanaklara yaslanıyorsa bunlar ancak ertelenebilir, tümüyle yok edilemezler. Suriye bile olsa dayatmanın varacağı bir sınır vardır.