Zayıflıktan beslenen güç

''İsrail askeri istihbaratı Suriye devlet başkanının öldüğünü hemen hemen tam zamanında haber aldı. Ancak Beşar''ın ipleri eline geçirmesine fırsat vermek için ölüm haberini dünyaya duyurmadı.'' 12 Haziran 2000, Jerusalem Post.

Dünya gündemi, Suriye''deki iktidar değişiminden birinci derecede etkilenmesi gereken Suriye halkından çok Ortadoğu barış süreci ile hatta İsrail''in güvenliği ile ilgili. Oysa 30 yıllık iktidarı süresince demirden bir yumrukla ülkeyi yöneten, en küçük muhalefeti acımasızca ezen bir diktatörün ölümünün ülkede yaşayanlar açısından ne anlam ifade ettiği, bir değişimin işareti sayılıp sayılmamasının üstünde durulmadı bile. Oysa 1982 Hama''da olduğu gibi onbinlerce vatandaşını gözünü kırpmadan öldürebilen birinin ölümüyle hürriyetin, en azından can güvenliğinin gelip gelmeyeceğinin tartışılması gerekmez mi?

Tıpkı Ortadoğu''da tek tek ölen eski diktatörlerin yerine geçen oğulları gibi Beşar da statükoyu koruyan gençlerden biri olmaktan başka halkına yeni bir şey getirebilmiş değil. Tahta çıkan acemi krallar İsrail karşısında daha acemi ve dirençsiz bir diplomasi yürüterek sürece dahil oldular.

Zayıflığın gücünün ne anlama geldiğine Suriye''deki iktidar kadar çarpıcı bir örnek bulmak zor. Gücünü ülkesinin sahip olduğu potansiyelden almayan, çoğunluluğa yaslanmayan iktidar biçimleri bir yanda dış destekle ayakta dururken diğer tarafta zaafiyetinin bedelini dünya sisteminin isteklerine karşı çıkmamak, kendisine biçilen role uygun davranmakla öderler. Olanca aykırı duruşuna rağmen Suriye de bu şablonun tümüyle uymaktadır. Golan''ı neredeyse savaşmadan teslim etmekten başka başarıdan söz edilebilir mi? Suriye içindeki dünya sistemi açısından tehlikeli olabilecek, yerli, dinamik unsurlarla savaşmakla geçen bir 30 yıl. Onbinlerce kişinin 1982''de katledilmesine, binlerce siyasi hasmın hiç tereddütsüz ortadan kaldırılmasına göz yumulmasının nedenini üstü örtük biçimde oynadığı rolde aramak gerekir.

Yeni bir iktidar değişiminin arefesinde bile Suriye halkının özgürleştirilmesi, yönetimin demokratikleştirilmesinin gündeme getirilmesi gerekirken aşiret yönetimimin sorunsuz biçimde nasıl yeniden tesisi edileceği öne çıkarılıyor. Başta ABD olmak üzere hiç kimsenin sessiz çoğunluğun taleplerini bu vesile ile olsun gündeme getirmemesi hayli anlamlı olsa gerek. Suriye iktidarının halkıyla değil İsrail''le yapacağı barış konuşuluyor.

Anlaşılan kısa vadede Beşar''ın iktidarına kimse ses çıkarmayacak. Çünkü iktidarda kalmanın anahtarı İsrail''le kurulacak ilişki biçiminden geçmektedir.

Ne olabilir?

BCC''den Ortadoğu uzmanı Hüsnü Mahli''ye Suriye içindeki dengelerin iktidarı nasıl etkileyeceğini sordum. "Fert fert insanlar iktidardan memnun olmasalar bile mevcut yapıyı tehdit edecek bir organize güç bulunmamaktadır. Müslüman Kardeşler''in örgütsel gücü kalmamıştır. Kardeşi Rıfat Esad''ın şu anda bir sürpriz yapması pek mümkün değil. Ancak ordu içindeki tecrübeli askerlerin genç devlet başkanını kolay kolay içlerine sindiremeyecekleri kesin ve bu durum zaman zaman tehdit unsuru haline gelebilir. Ancak muhtemel iktidar çatışması, yine de Alevi azınlık arasında, aşiret içi bir çatışma olacaktır.

Sunni Müslüman çoğunluğun şu an için iktidar savaşında söz sahibi olması söz konusu değil. Bu anlamda Müslüman Kardeşler güçlü bir iktidardansa tecrübesiz Beşar''ı tercih bile edebilirler. Çünkü ortaya çıkabilecek iktidar zaafiyeti uzun vadede Sünni çoğunluğun işine yarayabilir."

Zayıflıktan beslenerek iktidarı ele geçiren yapılar aynı zamanda kendi sonunu getirecek zaafiyetleri de bünyesinde beslemiş olurlar.