Güçlü başbakan, güçlü cumhurbaşkanı

Abdullah Gül''ün Ak Parti tarafından Cumhurbaşkanı adaylığına gösterilmesiyle Türkiye''de yeni bir dönemin başladığı konusunda hiç şüphem yok. Bütün gelişmeleri, yaşananları ve olup bitenleri yan yana koyup değerlendirdiğimde ülkemizin bir yerlere doğru evrilmekte olduğu, daha doğrusu gerginlik ve kriz üzerinde kurulu siyasal hayatın giderek normalleşmekte olduğu, demokratikleşme yarışında önemli aşamaların geçildiği, sistemin baştan beri merkezden uzak tutmaya çalıştığı çevresiyle bütünleşmeye yöneldiği, merkezin yeniden şekillendiği ve demokratikleşme yolunda önemli merhaleler geçildiği gözlenmektedir.

Abdullah Gül''ün partisi tarafından aday gösterilmesinin çağrıştırdığı önemli mesajlar olduğu kesin. Bunlardan Avrupa Birliği''ne üyelik konusunda şüpheye yer olmayacak bir kararlılık içinde bulunulduğu, Ortadoğu ülkeleriyle işbirliğinin önemsendiği, Amerika Birleşik Devletleri''yle mevcut dostluk ve işbirliğinin daha da geliştirilmek istendiği, komşu ülkelerle sıfır problem politikasının sürdürülmek arzusu gibi dış politika tercihleri ilk akla gelenler olarak sayılabilir.

Diğer taraftan A. Gül''ün ismi ve çizdiği profil iç politika açısından da belli mesajları dile getirmektedir. Onun mutedil, uyumlu, kavgacı olmayan, medeni ve yumuşak tavır ve tutumu kriz ve gerilimlerden beslenen siyasi hayatımız için anlamlı bir çerçeve çizmektedir. Gül, toplumun yakından tanıdığı bir isim. Siyasete yeni giren, toplumun kim olduğu konusunda yeteri kadar bilgisi olmayan ve birtakım cevaplanması gereken soru işaretlerin bulunduğu bir isim değil. 1991''den bu yana aktif siyasetin içinde ve bu zaman zarfında eylem ve düşünceleriyle toplum tarafından tanınan bir kişi olmuştur. Bu açıdan A. Gül ismi bir sürpriz değil.

Okuyucuların hatırlayacakları gibi ben Başbakan Erdoğan gibi aktif, reformcu ve yenilikçi bir siyasi aktörün Başbakanlık koltuğunda kalmasının gerektiğini, Cumhurbaşkanlığı''nın çok fazla önemsenmesinin gereksiz olduğunu, bu makamı sembolikleştirmek gerektiğini ve mevcut Anayasa''nın askeri vesayeti kurumsallaştırmak için güçlendirdiği Cumhurbaşkanlığı kurumunu parlamenter sistemin gerekleri doğrultusunda yeniden yapılandırmak gerektiğine dikkat çekmiştim.

Yeni durumda Sayın Erdoğan''ın yanında Cumhurbaşkanlığı makamında, şayet A. Gül seçilirse, güçlü bir Cumhurbaşkanı olacaktır. Böylece güçlü başbakan güçlü cumhurbaşkanı olarak özetlenecek bir tablo ortaya çıkacaktır. Böyle bir tablonun sistemin sağlıklı işleyişine nasıl bir katkı yapacağı sorusu önemlidir. Kişilerden bağımsız düşü-

nüldüğünde güçlü başbakan güçlü cumhurbaşkanı formülünün işleyişinde bazı sorunların olabileceğini düşünmek mümkün. Temelde güçlü her iki lider kendilerine verilen yetkileri tamamıyla kullanmak isteyeceklerden ister istemez bazı noktalarda çatışma çıkma ihtimali yüksek olabilir. Mesela mevcut Cumhurbaşkanı Sezer ile hükümet arasındaki ilişkilerin çok sağlıklı işlemediğini biliyoruz. Bu durum Cumhurbaşkanı''nın kurumsal gücüyle yakından ilgili bir durumdur.

Cumhurbaşkanı''nın yetkilerinin geliştirilerek yarı başkanlık şeklinde bir yapılanmaya gidildiği Fransa''da da hükümet başkanı ile Cumhurbaşkanı''nın farklı partilerden olması halinde çeşitli sorunların çıktığına şahit oluyoruz. Yarı başkanlık sistemi bu problemleri aşma noktasında henüz sağlıklı bir çözüm bulabilmiş değil. Bizdeki durum elbette bunun gibi değilse de fiilen benzer bir sonucun ortaya çıktığını da görmezlikten gelemeyiz. Gül ve Erdoğan arasında bir problemin çıkması beklenemez. Gerçekten de partinin kuruluşundan beri gelişmeleri takip ettiğimizde Ak Parti''nin bu iki güçlü lideri arasında pek alışık olmadığımız bir işbirliği ve çalışma şekli var. Gül, bir bakıma partinin alternatif lideri konumunda idi. O sadece genel başkan yardımcısı değil aynı zamanda bir genel başkan gibi Başbakanlık sorumluluğunu üstlendi, partisine aynen lider gibi büyük katkılar yaptı. Ama aynı zamanda koltuğunu rahatlıkla genel başkana bıraktı. Hiçbir zaman bir liderlik yarışı yaşanmadı. Erdoğan''dan sonra parti içerisindeki ikinci ismin A. Gül olduğu konusunda şüphe yok. Gül ile Erdoğan rakip iki lider değil birbirini bütünleşen iki önemli isim gibi görülmüşlerdir. Bu bakımdan Erdoğan''ın başbakanlıkta, Gül''ün de cumhurbaşkanlığında bulunması halinde herhangi bir sorunun, çatışmanın ve rekabetin çıkması ihtimali çok zayıftır.

Erdoğan ve Gül''ün birbirini tamamlayan iki farklı kişilik olmanın yanında özellikle reformcu, yenilikçi, demokratikleştirmeci ve toplumla bütünleşen kişilik özellikleri Türk siyaseti için yeni bir dönemin başladığına işaret etmektedir. Aslında 2002 genel seçimiyle başlayan yeni dönemde Gül''ün cumhurbaşkanlığına seçilmesi bu yeni dönemi bütünleyecek bir adım olacaktır. Siyasetin içinden gelen bir ismin cumhurbaşkanlığı makamına çıkmasının hem anlamı, hem de önemi büyüktür. Sistemimizde bürokrasiden gelen cumhurbaşkanları, siyasetin bürokratik vesayet altında imiş gibi bir görüntü vermesinde etkili olmuşlardır. Artık sistemin bu vesayet görüntüsünden kurtulması ve halk egemenliğinin gereği olarak seçilmiş temsilcilerin iktidar odaklarının her alanında öne çıkmaları gerekmektedir.