İç dinamikler yetmeyince

Türkiye''nin Avrupa Birliği (AB)''ne 13. aday ülke olarak kabul edilmesinin nerede ise bütün toplum kesimleri tarafından memnuniyetle karşılanması şaşırtıcı bir gelişme olmalıdır. Kamuoyunun her konuda bölünmüş ve farklılaşmış olduğu Türkiye''de bu davranışın gösterilmesinin derinlerinde anlaşılabilir sebeplerin olması gerekiyor. Türkiye''nin AB macerası Demokrat Parti iktidarının son dönemlerinde AET ile başlamıştır. 1963''te Ankara Antlaşması imzalandığında hiç kimse bu sürecin sonunda siyasi entegrasyona kadar varacağını düşünmüyordu. O yıllarda Ortak Pazar''a girmek amaçlanmaktaydı ve süreç üç aşamalı olarak öngörülmüştü. Siyasi birlik sadece Türkiye için değil AET''yi kuran altı ülke için de çok uzak bir düşünceydi. Herkes işin ekonomik boyutuyla meşguldu. Türkiye de sonunda Ortak Pazar''a girecek ve "büyük pazar" imkanlarından yararlanacaktı.

Süreç işlemeye başladı: Önce Avrupa Toplulukları, ardından Avrupa Topluluğu ve nihayet de Avrupa Birliği oldu. Türkiye planlanan hazırlık döneminden sonra "geçiş dönemi"nin şartlarını düzenleyen "Katma Protokol"ü 1973''te imzaladı, fakat işler yine bu yıllarda aksamaya başladı. Türkiye''de yaşanan ekonomik ve siyasi istikrarsızlıklar ilişkileri olumsuz etkiledi. İlişkiler bazen donduruldu, bazen de çok yavaş yürüdü. Sonunda 1987''de merhum Özal tam üyelik görüşmelerinin başlatılması için müracaatını yaptı. Bu tarihten oniki sene sonra "aday ülke" olarak kabul edilmiş olmamızı büyük sevinçle karşılıyoruz.

Nereden bakarsak bakalım kırk yıllık bir süreç söz konusudur. Bu süreçte AET''ye, AT''ye ve AB''ye karşı olan toplum kesimleri vardı. Yetmişlerde "Onlar ortak, biz pazar" sloganı ile dile getirilen karşı duruş bugün iyice etkinliğini yitirmiş gözüküyor.

Özellikle "Batı klüp" diye karşı kutupta yer alan Milli Görüş çizgisinin bugün AB''ye tam üyeliği candan savunması gerçekten şaşırtıcı bir durumdur. MSP''nin, RP''nin en belirgin özelliği Batı''ya karşı duruşu idi. 1995 genel seçimlerinde ateşli tartışma konusu olan Gümrük Birliği''ne de karşı duruyordu.

Bugün bu çizginin bir devamı olan Fazilet Partisi''nin AB''den yana olmasının sebebi ne olabilir? Bu durum sadece FP için değil MHP için de, hatta DSP ve diğer bazı gruplar için de geçerli. Yetmişlerde AT''ye karşı çıkan Ecevit bugün şiddetli savunucusu gözüküyor.

Sanıyorum bu politika değişikliğinde doksanlı yıllarda yaşanan tecrübelerin büyük etkisi vardır. Bu kitleler Türkiye''nin mevcut totaliter yapısının iç dinamiklerle, siyasi güç ve araçlarla dönüştürüleceğine inanıyorlardı. Halktan oy alıp Meclis''e gittiklerinde, iktidar olduklarında sistemi dönüştürecek gücü yakalayacaklarını sanıyorlardı. Bu sebeple bütün çabalar sandıktan daha çok oy almak ve iktidar olmak için gösteriliyordu.

Fakat sonuç umulduğu gibi olmadı. Yaşanarak anlaşıldı ki sandık gücüyle ve iktidar eliyle Türkiye''deki meri düzeni dönüştürmek imkanı yoktur. Sistem devamlı dış dinamiklerle dönüşebilmektedir. Sistemi dönüştürecek Batı dışında etkin bir dinamik de ortalıkta gözükmemektedir. Bu durumda Türkiye''yi Batı''ya entegre etmekten başka bir çare yoktur.

Kişisel gözlemim özellikle FP''ndeki tavır değişikliğinin arkasında bu realitenin yattığını gösteriyor. Ne var ki hem FP hem de diğer parti ve kesimler bu konudaki tavır değişikliğini doğru dürüst topluma anlatabilmiş değildirler. FP''nin yaşadığı kimliksizliğin önemli bir boyutu da işte bu noktada ortaya çıkmaktadır. Dün niçin karşı çıkılıyordu, bugün niçin bu kadar talepkâr ve tasvipkâr davranılıyor? Bu değişikliğin topluma doğru dürüst anlatılması ve ikna edilmesi gerekiyor.

Bu gelişmenin bir başka boyutu ise AB 1997''deki Lüksemburg Zirvesi''nde Türkiye''ye karşı olumsuz cevap vermişken ve Türkiye''yi dışarıda tutmayı kabul etmişken aradan geçen iki sene içinde ne oldu da "aday ülke" davetini yapabilmektedir? Bu zaman zarfında Türkiye''nin ekonomisi, demokratik düzeni, evrensel kriterleri daha mı iyiye gitti? Hep önümüze konan Kopenhag Kriterleri''nin benimsenmesi ve uygulanmasında Türkiye bir merhale mi katetti? Tam tersine bu zaman içinde Türkiye''nin ekonomisi, demokrasisi, hukuk düzeni ve evrensel kriterleri giderek geriye gitti. Keyfilikler arttı, hukuk devleti ortadan kalktı, insan hakları sicili kötüleşti, ekonomisi ilk defa yüzde altı gerileme gösterdi. Buna rağmen ne oldu da Türkiye kabul edilebilir noktaya geldi? Bu sorunun sağlıklı bir cevabını vermek muhtemelen çok zor. Bazılarının kestirmeden "Türkiye''nin önemini Batı anladı!" gibi avuntu cevapların açıklayıcı olmadığını belirtmem gerekiyor.

Bu arada bazılarının "ulusal onur", "ulusal egemenlik", "bağımsızlık" gibi kavramlarını yeniden gündeme sürdüklerini gözlüyoruz. Onlara tavsiyem Walter B. Wriston''un ULUSAL EGEMENLİĞİN SONU (Türkçesi: Mehmet Harmancı, Cep kitapları, İstanbul, 1992) adlı eserini bir yerlerden bulup dikkatlice okumalarıdır.