Cemaat mı teşkilat mı?

İki yıl önceydi. Gecenin on iki sularında, bir kış günü, on iki kişilik akademisyen bir grupla İstanbul Yeşilköy Havaalanı''ndan Johannesburg''a uçtuk. Yaklaşık on saat sonra yemyeşil bir kente indik. Güler yüzlü insanlar bizi karşıladı. Beyaz rejimin siyahlara yapıtığı zulümleri anlatan müzeyi gezdik, geçmişte kullanılan altın maden yatağında turladık ve büyüleyici bir parkta dolaştık akşam üstü. İkinci gün ortalarına doğru Türk okullarını gezdik ve daha sonra şehit edilen Osmanlı elçisinin huzura çekildiği Müslüman mezarlığa gittik. Gün ortasında yeniden üç buçuk saatlik bir hava yoluyla Hint Okyanusu''nun üzerinden uçarak Madagaskar''a vardık. Hayatımda ilk defa duyduğum ve yine ilk defa gördüğüm bir adanın ortasında fukaralığı, baharla gelen yeşilliği ve güzelliği, mütevazı kral mezarlarını ve timsah parklarını gezdik. Beş gün kaldık bu adada. Güler yüzlü öğretmenler Erzurum''dan, Amasya''dan ve Bursa''dan buraya okul açmaya gelmişlerdi. Siyahi öğrencileri bizlere şiirler okudu, Türkçe şarkılar söyledi. Sevinçten gözyaşlarıma boğuldum.

Aynı yıl, bu defa bir arkadaşla beraber Pensilvanya''ya gittim. Her sabah erkenden teheccüd namazları, elinde kitaplı insanlarla okumalar, sabah namazı ve evratlar dünyasından geçtim. Elinde kitaplı insanlar, kitaplarla bu kadar muhabbetleşmeleri beni derinden etkilemişti. Kitaplı insanlar, namazlı insanlar, sohbetli insanlar… Vefakar insanlar, topraklarını ve ailelerini terk ederek hep hicret halinde yaşayan insanlar… Bunlar içinde kimi zaman sosyolog bakışıyla çarpılıyordum, kimi zaman da inançlı hissiyatın deryasında yüzüyordum.

Cemaat, benim bu yaşadıklarımdı. Sohbetti, risaleydi, kitaptı, güler yüzlü insanlardı, hep hicretle yaşayanlardı. Kendi hayatlarını başka hayatların nurlanması için yok sayanlardı. Eğitimin fedaileriydi. Anadolu''dan Risale-i Nur''dan yükselen maarif meşalesini dünyanın bir dört yanına taşımaya azmetmiş yiğit insanlardı. Cehaletin, sefaletin ve istibdadın insanları kemirdiği durumlarda onlar kitapla, hikmetle ve hizmetle aydınlatan nur akıncılarıydı. Hissiyatımla, aklımla ve müktesebatımla gördüklerim cemaatti.

Son bir yıldır, aynı camiadan başka pratiklerle karşılaşıyorum. Gazeteler ve televizyonlardan yükselen propagandizm, tebliğin yerine geçmiş durumda. Sayfalarda, ekranlarda, imgelerde ve renklerde akıp duran propagandalar. Düşünmeye, hissetmeye, nurlanmaya ve adap insanı olmaya çağıran risale maarifinin yerine geçen propaganda. İnsanları kışkırtan, körleten, bağırmaya ve tepki duymaya çağıran, çatışma ve kavgaya davetiye çıkaran propaganda. Risale-i Nur mektebinin hikmet ve hizmet anlayışıyla hiçbir alakası olmayan bir çağrı bu. Siyasala karşı bütün müntesipleri seferber ediyor çünkü. Oysa Risale-i Nur neye çağırır? O güler yüzlü insanlar neden hep hicret halinde? Fedakarlık ve vefakarlık neden bu kadar çok gösterilir? İktidara gelmek ve iktidarla hesaplaşmak için mi? Kendileriyle aynı inançları paylaşan, aynı kıbleye duran, dindar olan ve siyaset yapmayı tercih ederek iktidara gelenleri yerinden etmek için mi?

Türkiye''de siyasal rejim, ikinci meclisle beraber dindarlara hep müdahale eden baskıcı bir akılla çalıştı. Yapmadık kötülükler bırakmadı. Risale-i Nur, bütün bunlara karşı siyasaldan uzak durarak mücadele etmeyi tercih etti. Hizmeti, maarifi, kardeşleşmeyi ve imanı esas aldı. Milli Görüş hareketi ise siyasal alanı tercih ederek bu mücadeleyi yürüttü. Dindarlar, Ak Parti ile beraber yeni bir siyasal tarzla ilk defa iktidara bu kadar geniş ve etkili bir biçimde geldiler.

Gülen hareketi, bir cemaat olarak insanlar üzerinde etkili bir çevre oluşturdu. Eğitim için, kitap için, hizmet için ve iman için Anadolu çocukları buraya koştu. Siyasal alan için değil! Siyasal alana karşı mücadele edenler yollarını çizmiş ve orada yürüyorlardı. Türkiye''deki İslami faaliyetlerde bir iş bölümünü anlatır bu. Siyasal alan ve sivil alan iş bölümü. Parti ve cemaat olma iş bölümü.

Bugün Gülen hareketi hangisi? Cemaat mi, siyaset mi sorusunu sormamızı gerekli hale getiriyor. Çünkü medya ağı ile siyasal muhalefetin yöneticiliğini ve aktörlüğünü yapıyor. Yargı alanındaki girişimleriyle bunları destekliyor. Cemaat polisler, savcılar, hakimler ve daha başka devlet yapısındaki bağlantılarla uğraşan bir yapı olabilir mi? Cemaat maariften, kitaptan, hizmetten ve hikmetten uzaklaşarak siyasal alanda rakip bir güç olarak hareket edebilir mi? Böylesi durumda cemaatin başına ne gelir? Cemaatin varlığı neye dönüşür?

Polisler, yargıçlar ve gazeteciler eşliğinde Ak Parti siyasetine karşı gelişen Gülen hareketinin muhalefet etme tarzı, yukarda bahsettiğim cemaat boyutunu yansıtmıyor. Müşahede ettiğimiz, muhabbet duyduğumuz, aklımız ve gönlümüzle gıpta ettiğimiz cemaatle bir alakası yok. Bu tarz muhalefet, cemaat hareketinden öte teşkilat hareketini yansıtıyor. Teşkilat hareketi, her zaman kudreti, gücü, iktidarı, çatışmayı ve pragmayı önde tutar. Devlet teşkilattır, ordu teşkilattır, parti teşkilattır.

Devlet teşkilattır, cemaatler ise dergahtır. Teşkilat, örgütseldir, siyasettir ve duygu-dışıdır. Cemaat ise dergahtır; sohbettir, eğitimdir, duygudur. Teşkilat mücahittir, cemaat derviştir. Teşkilat resmidir, cemaat sivildir. Siyaset kılıçtır, cemaat kitaptır. Siyaset saraydır, cemaat tekkedir. Siyaset sultandır, cemaat pirdir. Siyaset ve cemaat, kılıç ve kitap, mücahit ve derviş, resmi ve sivil, saray ve tekke… Bunlar hem sınırlarını hem de varlıklarını korudukları gün çatışmalar sona erer.

Gülen hareketi cemaat ve teşkilat olmak üzere iki boyutu yansıtıyor. Cemaat boyutu hizmet, kitap ve hikmetle uğraşanlardır. Milleti ve dünyayı nurlandırmaya iman edenlerdir. Teşkilat boyutu ise istihbarat, örgüt, siyasal muhalefet vs. özelliklerden oluşmaktadır. Şimdi, bu ikili yapı ne olacağına karar verecek belki de. Cemaat mi, teşkilat mı?