Demokrasi ve cihat

İslam dünyasında bugün iki seçenek vardır: Demokrasi ve cihat. Bunun dışında bir yol gözükmemektedir. Ya İslam"ın demokrasi ile var oluşuna, muhalefet edişine, katılımına ve iktidarına yol verilecek ya da İslamiyet"in tekfir, ret ve savaş konseptleri içinde yorumlanarak var oluşunu seyredeceğiz. Bölgemiz bu iki siyaset ile rekabete girecek.

Her aracın ve her tekniğin bir tarihi var. Bu siyasal rejimler için de geçerli. Örneğin at arabasının ana ulaşım aracı olarak miadını doldurduğu gibi, Ortadoğu rejimleri de siyasal miatlarını doldurmuşlardır. Osmanlı sonrası yüzyılın ortalarında anti-kolonyal siyasetler olarak gelişen ve çoğu Arap milliyetçiliğiyle bütünleşerek var olan bu siyasal yapılar tarihlerinin son günlerini yaşıyorlar. Kemalizm"in ecelini tamamlaması gibi Nasırcılık ve Baasçılık da aynı şekilde ömürlerini tamamladılar. Daha geniş bir anlatımla kabileciliğe, hanedanlığa, soğuk savaş ideolojilerine, aşiret düzenlerine vs. göre yapılanan siyasal düzenlerin varlığı artık hiçbir realiteye dayanmıyor. Bu siyasal yapılarla bölgesel hegemonyalarını sürdüren klasik uluslar arası düzen de büyük ölçüde krizler yaşıyor. ABD, İngiltere ve Fransa başta olmak üzere Ortadoğu"da hegemonyayı temsil eden devletlerin uluslar arası siyaseti de bölgede büyük bir kaos içinde bulunuyor. Hem yerel siyasal yapılar hem de bunları yöneten uluslar arası siyasal düzen artık tamamıyla çürümüş durumda.

Tarihi miatlarını dolduran, siyasal işlevleri kalmayan ve çürüyen siyasal yapılar ve ilişkiler Ortadoğu"nun bunalıma girmesinin en büyük nedenleri arasında yer alıyorlar. Bu gerçekliği görerek büyük yapısal değişimlere yönelmek yerine mevcut statükoyu koruma çerçevesinde hareket ediyorlar. Bu durumda karşımıza iki seçenek çıkıyor: Demokrasi ve cihat. İslam dünyasının sorunlarını çözmek için harekete geçen siyasal akıllar, stratejiler, İslami hareketler ve teolojiler bu çerçevede hareket ediyor.

Ortadoğu"nun eski rejimi direndikçe cihat seçeneği gençler ve İslami hareketler arasında büyük taraftarlar buluyor. Eski rejimlerin hapishaneleri, işkence düzenleri, sürgünleri, katliamları vs. çoğalttıkça cihadist yönelimler artıyor. Cihat bir karşı koyma, reddetme, tekfir etme ve çatışma temelinde siyaset üretme stratejisi olarak devreye giriyor. Katılıma, temsile, konuşmaya ve diyaloğa kapılar kapatıldıkça cihadist faaliyetler artıyor. İslami hareketlerin normal muhalefet ve mücadele stratejileri içinde insanlar ayrılarak cihadist eylemleri tercih ediyorlar. 1970"ler"de Suriye"de Mervan Halid, Mısır"da Tekfir ve Hicre, Ürdün"de Tevhit ve Cihat hareketiyle El-Kaidenin önemli liderlerinden Zerkavi ve son olarak Işid etrafında bir araya gelen militanlar… Bütün bunlar belli bir doktrinden ve yine belli siyasal psikolojilerden etkilenerek ortaya çıkıyorlar.

Cihadist hareketler, büyük ölçüde uluslar arası hegemonya ve onun yerli temsilcileriyle her çeşit etkileşimi reddediyor. Onların siyasal konseptlerinde yer almak istemiyorlar. Bundan dolayı tekfir teorisini geliştiriyorlar. Bu teori aracılığıyla hegemonya ve onun bütün ilişkilerini, aktörlerini ve siyasetlerini küfür olarak damgalıyorlar. Makdisi, günümüzde bu teorinin en önemli isimlerinden biri. Neredeyse bütün hayatı Ürdün hapishanelerinde geçmiş biri. Yazdığı kitaplarda cihadist seçeneğin teorik boyutlarını ve ana yaklaşımlarını ortaya koyuyor. Ona göre demokrasi küfürdür. Demokrasi içinde yer alan ve onu uygulayan bütün şahıslar ve kurumlar da bundan pay alır. Bütün düzenler Allah"ın hükmüyle hükmetmedikçe küfür sayılırlar. Demokrasi de bunlardan biridir. Bu sert, dışlayıcı ve biricikleşmeye dayalı İslam siyasal okuması önemli ölçüde Vehhabizmle de buluşuyor. Ancak şunu da unutmayalım ki yazar, sık sık ehli sünnet vel cemaate referanslarda bulunarak kendi teolojik mensubiyetini de meşru göstermeye çalışıyor.

Cihadist hareketler, dünya görüşlerini çatışma üzerine kurarlar. Hak ve batıl, Müslüman ve kafir gibi iki keskin tarafa ayrılan dünya insanları, yine bu iki kesim arasındaki mücadeleyle hayat devam eder. Bu bağlamda hayatın temelinde çatışma vardır ve bundan dolayı Müslümanın en önemli görevi cihat ederek buna katılmaktır. Elbette bu siyasal bakışın somutlaşacağı yerler de bulunmaktadır. 1970"lerde ulusal düzeyde Suriye, Mısır ya da Cezayir olarak cihat alanları tercih edilirken, küreselleşme ve Afganistan cihadıyla beraber farklı bir duru ortaya çıkmıştır. Makdisi ve Zerkavi örneklerinde gördüğümüz gibi Afganistan cihadında belli bir tecrübeye sahip olan çeşitli gruplar, savaşın sona ermesiyle beraber 2000"li yılardan itibaren yeniden kendi ülkelerine dönerler.

İslam dünyasının eski rejim Ortadoğu düzeninden kurtulabilmesi için başka önemli bir seçenek olarak da demokrasi bulunmaktadır. İslamiyet"in katılımla, insan haklarıyla, hukuk devletiyle ve çoğulcu kimlikleri tanıyarak siyasal bir seçenek haline gelmesidir. İslami hareketlerin bu toplumlar içindeki tarihsel var oluşları, bu seçenek konusunda önemli ipuçları vermektedir. 1928 yılında kurulan İhvan-ı Müslim"in, NAHDA, Milli Görüş, Risale-i Nur, Nahdatül Ulema( Endenozya) gibi çeşitli İslami hareketler her çeşit cihat faaliyetlerini ülkelerindeki rejimlere karşı yürütme tutumlarından uzak durmuşlardır. Cihat teorisini daha Ortodoks İslami yorum çerçevesinde anlamışlardır. Egemen siyasal rejimlerin zulümlerini, İslamiyet"e ters gelen yönlerini ve katılımlarına engel olan tutumlarını eleştirmişler ve çeşitli mücadele stratejileri geliştirmişlerdir. Şiddet, çatışma ve cihadist tutumlardan uzak durmuşlardır. Elbette bu süre içinden kendilerinden ayrışarak baskılara karşı daha da radikalleşen ve cihadist eylemlere yönelen gruplar doğmuştur. Dolayısıyla katılım, muhalefet ve temsiliyet kanalları kapalı tutuldukça ve demokratik değişimlere doğru hareket edilmedikçe demokrasi seçeneği inandırıcılığını kaybetmiştir.

Arap baharı ile beraber Mısır"da iktidara gelen ihvanın yerinden edilmesi ve uluslararası hegemonyanın demokratik İslam seçeneğini devre dışı bırakması ile beraber kaos, çatışma ve cihadist hareketler yeniden yükselmeye başlamışlardır. Baskı rejimlerinin, mezhepçi iktidarların ve diktatör siyasetlerin varlığına karşı muhalefetin katılımcı ve demokratik kanalları kapalı olunca isyan kültürü harekete geçmiştir. İsyan, bir muhalefet, anlatım ve temsil yoluna dönmeye başlamıştır.

İslam dünyasında bugün iki seçenek vardır: Demokrasi ve cihat. Bunun dışında bir yol gözükmemektedir. Ya İslam"ın demokrasi ile var oluşuna, muhalefet edişine, katılımına ve iktidarına yol verilecek ya da İslamiyet"in tekfir, ret ve savaş konseptleri içinde yorumlanarak var oluşunu seyredeceğiz. Bölgemiz bu iki siyaset ile rekabete girecek. Uluslar arası hegemonya, İsrail ve yerel gerici rejimlerin İslam"ın bu iki seçeneği üzerine düşünmeleri gerekir. Hangi İslam siyaseti bölgemize huzur getirecek? Bu soruya hem Müslümanlar cevap vermek zorunda hem de bu bölgede etkilenen bütün taraflar.

Elbette her iki siyaset de ne İsrail"in ne de uluslar arası hegemonyanın eski tarzlarıyla siyaset yapmalarına izin verecek. Bu kesin olan bir gerçek. Artık eski rejimlerin yıkılışından geriye dönüş yok. Topraklarındaki zenginliklerin istedikleri gibi talan edilmesine (enerjilerin batıya istendiği gibi alınıp götürülmesine) hiç kimse hoş bakmaz. Her gün Filistinlileri katleden bir İsrail Siyonizm"inin katliamlarına seyirci kalınmaz. Bütün cihadist hareketlerin hikayelerinde bu hoş bakmamanın ve seyretmeye tahammül edememenin boyutlarıyla karşılaşıyoruz. Bundan dolayı İslam"ın demokratik siyasal seçeneği hem bölge, hem Müslümanlar hem de dünya için en makul, en insani ve en İslami seçenek olarak durmaktadır. Demokratik İslam siyaset seçeneği üzerine düşünmeye devam edelim.

Twitter.com/ergunharputi