Rakamlarla değil matematik ile aramız iyi olsun!

I-

Geçtiğimiz hafta en çok ne konuşuldu?

Sayın Ahmet Davutoğlu"nun Başbakanlığı için Türkiye"nin hazır olduğu...

Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin geride bıraktığı tortu olarak araştırma şirketlerinin yanılma/yanıltma payları...

Yüksek ökçeli ayakkabısını meslektaşlarına atıp, kafalarını yarmayı düşünen, ama ayakkabısının değerinden dolayı bu arzusundan vazgeçen; şiddet gördüğü için sığınma evlerine sığınan kadınların hayatlarını düzenlemeye kendini adayan, ama bu adanmışlığını içindeki şiddeti savarak değil de, şiddet sever olarak ortaya çıkaran kadın vekil...

Dört bir yanımızdan gelen savaşın şiddeti...

Ve Suriyeli mültecileri ARTIK şehirlerimize sığdıramaz oluşumuz...

Bu haberlerin ortasında pek çoğumuzun görmediği ama görmemiz gereken, teferruatlarına odaklanmak zorunda olduğumuz bir başarı hikayesi vardı. Kahramanı çocukluk yıllarını İran-Irak savaşının gölgesinde geçirmiş İranlı genç bir kadın, Meryem Mirzakhani.1924 yılından beri verilen, matematiğin Nobel"i olarak bilinen Fields ödülü kazanan ilk kadın Meryem Mirzakhani.

İran asıllı, ABD vatandaşı olan Meryem Mirzakhani"nin matematik ile olan ilişkisine özellikle kız çocuğu olan ebeveynlerin dikkat kesilmesini istiyorum.

Hayatın ritmi matematik üzere atar. Matematik sadece bilimin değil sanatın da kalbidir. Ne var ki ülkemizde matematiğe olan ilgi her geçen gün düşüyor, dolayısıyla matematiksel başarı da düşüyor. Matematiği öğretemeyen, matematikten özellikle kız çocuklarını uzak tutmaya çalışan bir anlayış hakim.

Bu durum bugün en yüksek matematik ödülü alan Meryem Mirzakhani"nin başına da gelmiş. Ünlü kadınların biyografilerini okuyan küçük Meryem"in matematikçi olmak gibi bir ideali yok. Madam Curie, Helen Keller"in hayatını okuyor, onların hayatına dair yapılmış filmleri izliyor ve hayatında güzel şeyler yapmak istiyor. Belki yazar olurum ilerde diye düşünüyor başarılı kadınların hayatlarına dair kitapları okuyup, filmleri seyrettikçe.

Şu an kendisi gibi ABD"de matematik profesörü olan Rüya Beheşti ile birlikte o yıllarda buldukları bütün kitapları okuyorlar.

Ortaokulun ilk senesinde matematik dersinden kötü not alıyor. Matematik öğretmeni, matematiğe kabiliyetinin olmadığını söylüyor. Küçük Meryem yıllar sonra o günü "o yıllarda insanların sizde ne gördüğü size ne söylediği çok önemli oluyor" diye hatırlayacaktır.

Fakat kendisine matematiğe kabiliyetinin olmadığını söyleyen hocasından sonra her bakımdan kendilerine destek olacak olan yeni bir hoca gelir okula. Onun gelmesi ile birlikte Meryem matematiğin yıldızı olarak parlar.

Lise öğrencisi iken arkadaşı Rüya ile birlikte uluslararası matematik olimpiyatlarına katılırlar. Üç saatte cevaplanması gereken soruları arkadaşı ile birlikte bir kaç günde ancak tamamlayabilirler. Fakat bu onların azmini kırmaz. Mirzakhani ve arkadaşı kız lisesindedirler ve erkek okullarında olan matematik çözme sınıfının kendi liselerinde de olmasını okul müdürlerinden talep ederler.

Okul müdürü, İran"ın uluslararası olimpiyat takımında kızların yer almamasından hoşnut değildir. Kızların talebini olumlu karşılar ve başarılı olacaklarına dair inancını dile getirir. Mirzakhani müdürün bu desteğinin kendi hayatını çok etkilediğini düşünüyor.

1994"te Mirzakhani 17 yaşında iken arkadaşı Beheşti ile birlikte İran matematik olimpiyat takımına girmeyi başarır. Mirzakhani"nin olimpiyattaki puanı ona altın madalya kazandırır. Bir sonraki sene puanı daha da yükselir ve bu tür yarışmalara katılıp başarısını gördükçe matematik aşkı derinleşir: "Biraz enerji ve efor sarf edersen matematiğin güzelliğini görebilirsin."

Bugün Stanford Üniversitesi"nde matematik profesörü olan Mirzakhani matematik başarısını zihninden anlattığı hikayeler ile destekliyor.8 yaşındayken kendine fevkalade değerli bir kızın hikayelerini anlatan matematik profesörü bugün de rakamlar üzerinden bir hikaye yazdığını düşünüyor. Matematik araştırmanın bir nevi roman yazmaya benzediğini söylüyor.

Ödül kazandığını söyleyen bir e posta aldığında kendisine bu haberi veren adresin hacklendiğini düşünmüş ilk önce.

Olimpiyat macerasına birlikte atıldığı en yakın arkadaşı Rüya Beheşti, st Louis deki Washington Üniversitesi"nde matematik profesörü. Onların hikayesi yolunu seçmeden önce yol arkadaşını seçmek olarak başlamış adeta.

II-

Üniversitelerin bütün fakültelerinde yılda iki kredi matematik dersinin olması gerektiğini yazmıştım bir vakit önce. Matematik profesörü bir arkadaşım bunun hiç mümkün olmadığını söyledi. Neden dedim.

Anlattı.

Rahatsızlığı sebebiyle İstanbul"un meşhur hastanelerinden birine gidiyor. Muayene oluyor. Muayene esnasında doktor bey "Hocanım diyor matematiğe pek iş kalmadı artık günümüzde" diyor.

Matematik profesörü olan arkadaşım tıp profesörüne Batı"da matematiksel onkoloji diye bir bilim dalının olduğunu, yapılan bütün kapalı ameliyatlarda da matematiksel yöntemlerin kullanıldığını anlatmak durumunda kalıyor.

Dünyada, tıp ve matematik yeni bir bilim dalı inşa etmek üzere bir araya getirilirken, bizde tıp profesörlerinin modern dünyada matematiğe artık yer kalmadığını iddia ediyor oluşu; üniversitelerde, matematikten ders alma mecburiyetinin ütopik bir proje olarak kalacağını düşündürtüyor arkadaşıma. Oysa ben tam da bu sebepten dolayı, "hayatın içindeki matematik" diye bir ders olmasını istiyorum.

III-

Rakamlara muhabbetimiz gittikçe artıyor. Lakin matematiğin bütünleyici bakışını yitiriyoruz.

Eskiden kızlara sabırlı olması için, ailevi problemlerle başa çıkabilmesi için nakış, dantel öğretilirdi. Bu gün kızlarımıza matematik aşkının öğretilmesi gerektiğini düşünüyorum.

Ve anlattığı derse vurgun bütün matematik öğretmenlerine buradan sevgi ve selamlarımı gönderiyorum. Özellikle de Ümmü Gülsüm Hoca"ya.

Meraklısına: Yazıda geçen bilgileri aşağıda linkini gördüğünüz siteden aldım.

http://www.simonsfoundation.org/quanta/20140812-a-tenacious-explorer-of-abstract-surfaces/

Not: Yazıyı yazdım. Gazeteye gönderecek iken başlığı gören delikanlı bu ödülü veren jüride kadın var mıydı diye sordu. Bilmiyorum dedim. Ödül alanların kadın olmasının bir önemi yok dedi. Esas mesele ödül veren jürilerde ne kadar kadının olduğu. Takdir edilme makamından, takdir etme makamına geçinceye kadar kadınların alacağı daha çok yol var.