Anayasa Mahkemesi "hakem" kalmalı

Anayasa Mahkemesi''nin bir önceki başkanı cumhurbaşkanlığı koltuğunda oturuyor. Ahmet Necdet Sezer, bu yüce makama, Meclis''teki beş partinin ortak adayı olarak ve kamuoyu zorlamasıyla girdiği bir seçim sonucu geldi... Türkiye formulü ilk kez uyguladı, ama Yüce Mahkeme başkanını devletin başına getirme Batı''da sıkça başvurulan bir yöntem. Bunu da doğal karşılamak gerekiyor: Anayasa Mahkemesi, kendisine biçilen görev ve üyelerinin gelişleri bakımından, çekişme ve çatışmaların dışında, gerçek anlamda ''hakem'' konumunda olması gereken bir devlet kurumu.

Özellikle Sezer''in cumhurbaşkanlığına çıkmasından sonra, Anayasa Mahkemesi, elindeki konulara, öncesinden daha kılı kırk yaran bir titizlikle yaklaşma ihtiyacını hissetmeli. Mahkeme başkanının potansiyel cumhurbaşkanı olarak görülmesi duyuruyor bu ek ihtiyacı. Anayasanın kendisine verdiği görevleri yerine getirirken, mahkeme, partiler ve siyasiler arasında taraf tutmamalı, yasalara olabildiğince nesnel yaklaşmalıdır.

Fazilet dâvâsı, bu yeni dönemde, Anayasa Mahkemesi açısından ilginç bir sınavdı. Kararın kapatılma yönünde olmasından çok, ''odak'' gerekçesinin kullanılması ve FP''yi "Lâiklik karşıtı eylemlerin odağı" haline getiren iki milletvekilinden birinin Nazlı Ilıcak olarak ilânı eleştiri getirdi. Anayasa Mahkemesi, FP dâvâsında, kendisinden beklenen titizliği sergileyemedi maalesef. Ahmet Necdet Sezer ve Mustafa Bumin''in, yıldönümlerinde savundukları tezler ve Anayasa Mahkemesi''nin evrensel standartlara uyma çabası ile de çelişti karar. İnsan, kararın gerekçesi kaleme alınırken hayal kırıklığını daha da büyütmeyecek bir üslubun tercih edileceğini ummak istiyor...

Yüce Mahkeme''nin önünde, bu hafta, yeni bir sınav konusu var: Af yasası. Sınırlı bir affı öngören ''şartlı salıverme yasası'' uygulamaları sırasında, bazı yerel mahkemeler, tereddüt uyandıran konularda Anayasa Mahkemesi''ne başvurdular. Anayasa Mahkemesi, bu hafta, şartlı salıverme için tespit edilen başlangıç tarihi, yasanın kapsama alanı, kimlere nasıl uygulanacağı gibi konularda karar verecek.

Konuyu Anayasa Mahkemesi için ''sınav'' durumuna getiren bir hukukî çelişki. Türk Ceza Kanunu''nun 312/2 maddesine giren suçlar da yasa kapsamı içerisindeler; yargılanmaları süren veya infaza uğramamış sanıklar yasadan yararlandılar ve cezaları ''bütün sonuçları ile birlikte'' kalktı. Bu durumda, sözgelimi, o maddeden yargılanıp yargı süreci tamamlanmamış, ya da ceza aldığı halde infaz görmemiş olanlar bir gün bile hapis yatmayacakları gibi, ''bir siyasi partiye üye olma'' yasağı da onlara uygulanmayacak. Burada herhangi bir ihtilâf yok.

Çelişki ve ondan doğan ihtilâf, aynı maddeden yargılanmış ve giydiği hüküm infaz edilmiş olanların durumunda. Mahkum olunca yurtdışına çıkan ve şartlı salıverme yasası yürürlüğe girdikten sonra dönen bir kişi partilere üye olabiliyor; oysa Hasan Celal Güzel ve Tayyip Erdoğan gibi cezaevine girmeyi yurtdışına kaçmaya yeğleyenler, anayasadaki bir madde öne sürülerek, ''siyasi yasaklı'' bırakılmak isteniyor. Muazzam bir hukukî çelişki söz konusu.

Ceza hukukunda, yasalardaki boşluklar ve çelişkiler sanık lehine kullanılır. Oysa, Yargıtay Cumhuriyet başsavcılığı, yasanın çıkmasından sonra partisine dönen Hasan Celal Güzel''in ''siyasi yasağı'' ile ilgili bir tereddüt belirtti ve konuyu Anayasa Mahkemesi önüne götürdü. Mahkeme, bu başvuruyu öncelikli olarak karar bağlayacak. Karar, Güzel ile aynı durumdaki başka kişilerin -bu arada Tayyip Erdoğan''ın- siyasi hayatını da etkileyecek.

Bu konunun da, tıpkı FP dâvâsı gibi, ''siyasi'' özellikler taşıdığı belli. Mahkeme, ''siyasi yasak''ın ''çağdışı'' bir uygulama olduğunu bilecek üyelerden oluşuyor. Vereceği kararın, neredeyse toplumun bütününün siyasi hayata girmesini beklediği kamuoyu yoklamalarına yansıyan bir kişinin önünü keseceğine, bunun da Anayasa Mahkemesi ile toplum beklentileri arasına mesafe koyacağına hiç kuşku yok. Mahkeme, bu gerçekler ışığında, evrensel hukuku, ceza muhakemeleri usulünü ve düz mantığı önde tutarak yine de sağlıklı bir sonuca varabilir. Demokrasinin tıkalı kanallarını açabilecek bir sonuca...

Toplumun beklentisi, Anayasa Mahkemesi''nin Ahmet Necdet Sezer''le kazandığı ''hakem'' olma konumunu sürdürmesidir.