İkinci deprem

Devlete güven duygusu her artçı depremden sonra yeni bir darbe alıyor; devletin çeşitli kurumları da, ne yazık ki, güvensizliği koyulaştırıyor... Deprem bölgesindeki vatandaşların çaresizliğine paralel olarak, bu yıl üniversiteye girme aşamasındaki 1,5 milyon genç, ''devlete güven'' duygularını daha hayat yolunun başında yitirme tehlikesiyle karşı karşıya.

Depremin hiç değilse yaraları sarmak üzere devreye giren sivil toplumdan sahipleri var, üniversite çağındaki gençler o kadar da şanslı değiller...

Türkiye''de, bu yıl, resmî ve özel bütün üniversitelere kayıtları devletin bir organı olan ÖSYM yapıyor; sistem artık tamamen tek merkezli. Daha önceki yıllarda uygulanan ikili sınav sistemi bu yıl tek sınava dönüştürülerek değiştirildi. Daha önce ÖSYM sınavında alınan puan yeterliydi; bu yıl, öğrencinin notlarıyla okulunun başarısı da yerleştirmede rol oynamakta. Yeni sistem, meslek lisesi mezunlarını mağdur etmek için adayın lisedeki branşını da puan üzerinde etkili kıldı. Önyargılar ve yanlış siyasi tercihlere dayanan sistem akıl almaz derecede karmaşık ve bu yüzden de sorunlara sebep olmakta.

Önceki yıllarda, ÖSYM, ülkenin en güvenilir sistemiydi; gelen puanlara yaygın itiraz duyulmazdı. Bu yıl sistemin lâçkalığı güveni 8 dereceli bir deprem gibi yerle bir etti. İtirazlar sebebiyle, 1495 adaya ait daha önce açıklanmış sonuçlar değiştirildi; itirazları haklı bulunan adaylar ya yerleştirilme şansı yakaladılar, ya da bir üst tercihlerine kaydırıldılar. İtirazların devam ettiği anlaşılıyor.

Yeni düzenlemeler, yerleştirilme başarısı göstermiş adaylar rahatsız edilmeden gerçekleştirildiği için, ortada mağdur yok gözüküyor, bu yüzden de güçlü bir itiraz sesi gelmiyor. Oysa, kayıtlardan sonra ortaya çıkacak kontenjan açıklarını doldurmayı bekleyen, yüksek puan aldıkları halde bir programa yerleştirilmemiş adayların hakları bu yolla çalınıyor. Hatalı işlem gerekçesiyle yapılan düzenlemelerden sonra, beklemekte olanlar için, daha az kontenjan kalacak.

Aslında, bütün bu kargaşa içerisinde esas vahim olan yön, yalnızca bu yılki adayların değil bundan sonra üniversite kapılarına gelecek öğrencilerin de, sisteme (ve tabii sistemi tekelinde tutan devlete) olan güvenlerini yitirmeleridir. Bir çok aday ve veli, itirazlar üzerine yapılan düzeltmelerden, haklı olarak, kuşku duyuyorlar. Bu tür sistemlerde asıl olan insan unsurunu dışarıda bırakan bilgisayar tarafsızlığıdır; oysa itirazların kabulüyle başlayan süreç, devreye insan unsurunu sokmuş oldu. Bizim gibi ülkelerde, bu tür ortamlarda nasıl kaşkarikolar çevrilebileceğini bilmek için, depremde inşaatları yıkılan müteahhitlere kentlerin yeniden imarından pay verme açgözlülüğüne tanık olmak herhalde gerekmez. Kaldı ki, adaylar ve veliler, bu açgözlülüğün de tanığı durumundalar.

ÖSYM''nin, itirazlar üzerine yapılan yeniden yerleştirme işlemlerinde adam kayırma ve haksızlık yapmadığından, bir haklı itiraza ek olarak on haksız yerleştirmeyi araya sokuşturmadığından nasıl emin olacağız? Her yeni düzeltme eylemi, ek yerleştirmeye bağlanmış genç umutlardan birazını daha yok ediyor. Böyle bir durum, sadece haksız yere mağdur olduğuna inanan çok geniş bir kitle ortaya çıkarmaz, üniversiteye girmeyi başaranları bile kendi yaştaşları gözünde ''kuşkulu'' hale getirir. Tabii, en büyük zâyiatı, sistemin sahibi olan devlet alır.

ÖSYM, kendisine yönelik eleştiri ve itirazları, kuşku uyandırmaktan başka işe yaramayan bölük pörçük düzeltmelerle geçiştiremez. Bir kere, itirazlar üzerine yapılan düzeltmeleri, "İnternete bakılsın, orada duruyor" gibi anlamsız atlatmalardan vazgeçerek şeffaflaştırmalıdır. "Kimin durumu, neden düzeltildi?" sorusunun cevabını yalnız durumu düzeltilen aday değil, herkes görebilmelidir. Daha da önemlisi, hatanın nereden kaynaklandığı konusunda, aklı başında, yanıltıcı olmayan doğru açıklamalara ihtiyaç var.

ÖSYM''ye düşen bir görev de, toplumdaki mağduriyet psikozunu giderme yolunda adımlar atmasıdır. Bunlardan biri, yerleştirmenin tek bir kontenjan açığı kalmayıncaya kadar sürdürülmesidir. Bu arada, her üniversiteye, her programa yeni ek kontenjanlar sağlanması da yerinde olacaktır. Gerçi kayıtlar başladı, ama olsun: Yerleşik üniversitelerden ikinci program uygulamasına henüz başlamamış olanlar, yeni bir imkân kapısı açacağı için, kontenjan artışı getirecek bu yola girmeye zorlanmalıdır. Depremde devletin aczini kapatan sivil toplum örgütleri gibi, keşke, özel üniversiteler de, merkezî sistemin dışında kalmaya devam etselerdi... Ama onlar da, kontenjan artırma yoluyla, bu karmaşanın telâfisinde görev alabilirler.

Deprem hepimizin hayatını allak bullak etti; bu yılki üniversite depremi ise, gençler ve aileleri üzerinde ikinci bir deprem etkisi yapmaya devam ediyor...