Ruh sağlığı

Deprem türü doğal âfetlerin en büyük etkisi insan ruhu üzerinde hissediliyor. Deprem geçiren illerde oturanlar da, oralardan göçenler de, şu sıralar ciddi ruh sıkıntıları yaşıyorlar. Çocuklar yeni huylar peyda ediyor, evleri sağlam yetişkinler de gece uyumakta güçlük çekiyorlar.

Hiç sarsılmayan illerde yaşayanlar bile, televizyonlarla her eve giren görüntüler yüzünden, depremin cenderesindeler. Şu sıralarda en fazla ihtiyaç duyulan kişiler ruh sağlığı uzmanları; hastanelerin psikiyatri klinikleri müracaat çokluğundan baş alamıyorlar...

Bu durumun etkileri birey, aile ve toplum olarak hepimizin üzerinde varlığını bir süre daha hissettirecek. Şu sıralarda yazılan, çizilen ve söylenenlerin hepsi, bir biçimde, depremin etkisini yansıtıyor. Hükümetin aczinde, devletin sergilediği beceriksizlikte böyle bir felâkete uğramışlık büyük rol oynuyor.

Ege ordu komutanlığından emekli olan Org. Doğu Aktulga''nın, kendisi gibi emekli olan subaylar adına yaptığı, depremi bilimsel olmamaya bağlayan, ''lâiklik ve lâiklik karşıtlığı'' söylemini yeniden tartışma gündemine sokmaya çalışan, Türk Silâhlı Kuvvetleri''ni (TSK) devletin iskeleti halinde sunan konuşması da günün özelliklerinden izler taşıyor.

Devletin ve devlet organlarının görevleri anayasada belirlenmiştir ve orada TSK''ya ''devletin iskeleti olma'' görevi verilmiyor. Depremin doğayla irtibatı yanında (bilim adamları deprem bekliyorlardı, ama Gölcük merkezli değil, İstanbul''u daha fazla etkileyecek adalar merkezli farklı bir depremdi bekledikleri), çürük bina yapımının bambaşka sebepleri olduğunu da (unutmayalım ki, yıkılanlar arasında orduya ait binalar da bulunuyor) biliyoruz. Ayrıca, bugün, sorumluluk sahibi herkesten beklenen, toplumda esasen var olan ayrılık noktalarını değil, birleşme ve bütünleşme unsurlarını öne çıkarmaktır. Türkiye''nin ''dış tehdit'' algılamasında ilk safta yer alan ülkeleri ''dost'' haline getiren sarsıntının, felâkete uğrayan bölgeleri bağışlarıyla ayakta tutan insanları da ''dost'' bilmeyi getirmesi beklenmez mi?

Bir felâket olduğu kuşkusuz depremin bir de lütfu var; bu lütuf, sarsıntının önyargıları ve topluma dayatılan yapay değerlendirmeleri de tuzla buz etmiş olmasıdır. "Etrafı düşmanlarla çevrili" olduğu ileri sürülen Türkiye''ye en ciddi yardımlar bölge ülkelerinden geldi. Hükümetin âciz kaldığı yardımları, devletin bugüne kadar ters baktığı insan hakları kuruluşları, sivil toplum örgütleri ve dinî cemaatler bölgeye taşıyor...

Depremin sarstığı ruhların sebep olduğu bir başka sıkıntı da devlete güven noktasında yaşanıyor. Daha önce tepkiler yüzünden geri çekilen sosyal güvenlik ve af gibi tasarıları, toplum acılarla uyuşmuş iken, Meclis gündemine getirip yasalaştıran hükümetin bu tavrı güven bunalımını derinleştiriyor. Yabancı medyanın dikkatini çeken, Yeni Şafak gibi halka tercüman olan gazetelerin devletin yardım toplama faaliyetlerinden duydukları kuşkuların arka planında bu güvensizlik yatıyor işte. Bunu da garip karşılamamalı.

Devlet kendini şeffaflaştırmaya mecburdur. Aksi halde, toplum arasında dolaşan söylentiler, ne kadar saçma olursa olsunlar, gerçeklik gücü kazanarak zihinlere yerleşirler. Dün gelen mesajlardan birinde, hükümetin emeklilik yaşı konusundaki garip ısrarından duyduğu rahatsızlıkla, bir okur, "Acaba" diye soruyordu, "Yalova''nın emekliler kenti olması enkaza ulaşmada gecikilmesinde bir rol oynamış mıdır?" Aynı okurun burada tekrarlamakta yarar görmediğim daha feci kuşkuları da var. Belli ki, yaşanan dehşetengiz günler, insanların kuşkuculuğunu artırmakta.

Böyle ortamlarda, toplumun ruh sağlığını bozacak yanlışlıklardan, herkesin, kendi sorumluluğu oranında, kaçınması gerekir. Cumhurbaşkanının ilk birkaç gün insan içine çıkmaya çalıştıktan sonra denemelerinden vazgeçmesi iyi bir karar. Başbakanın, Türkiye''nin dışarıdaki imajını daha fazla düşünmesi yabancı kanallara özel mülâkat vermesine yol açıyor, oysa bizim kamuoyunun da rahatlatıcı ve derli toplu bilgilere ihtiyacı var. Depremden beri gözlere daha yaşlı görünmeye başlamış, olaylara hâkim olamadığı hissini veren Bülent Ecevit, dinlenmiş bir yüzle gazeteciler karşısına çıkıp soruları cevaplamalıdır.

Meclis tatile girmeseydi, yasama organının da yara sarmak için yapması gereken görevleri olduğunu kaydedecektik. Depremde yaşanan kucaklaşmalar, insanımızın, birbirinden değil yapay ''düşmanlık'' duygusunu yaymaya çalışanlardan kuşku duyduğunu ortaya koydu. Hükümetin, paranoyalarla hareket edilen son üç yılın sürekli gündem maddelerini uygulamaktan vazgeçmesi iyi bir başlangıç olacaktır.

Deprem hepimizi derinden etkiledi; sağlıklı bir ruh hali ve sağlıklı bir toplum için özel çaba göstermeliyiz.