"Bence"li cümlelerden kurtulmak

İnsanlar hakkındaki kanaatlerimiz, söz konusu kişilerin ne yaptıkları ve ne yapmadıkları ile ilgili bilgilerimizden oluşur. Başka insanların bizim hakkımızdaki kanaatleri de bundan farklı değildir. İnsan her şeyden önce kendisine kıyasla insandır. Yaptıklarının ve yapmadıklarının meşruiyetini başkalarından alanlar, kendi insanlıkları ile tezada düşerler ve kişiliklerini zaafa uğratırlar.

Değer yargılarımızın, ilkelerimizin, ahlakî duruşumuzun sağlam bir zemin üstünde bulunması gerekir. Doğrunun ve yanlışın ne olduğuna bakarken dayanağımız o zemin olmalıdır. Kanaatlerimizin ve duruşumuzun olan bitenden, genelgeçerden, konjonktür ve trendlerden arî olması şarttır. Hal ve hareketimizi, başkalarının doğru ve yanlışlarına bakarak belirlemeye başlarsak, kişiliğimizi oluşturan zemin ayaklarımızın altından kayar. Başkalarının yanlışları bizi de yanlışa sürükleyebilir rahatlıkla.

O zemini zayıflatma potansiyeli taşıyan bir başka tehlike de yaşadığımız duygusal gelgitlerde barınır. Bir anlık öfkeyle de, zamana yayılmış ve birikmiş öfkeye de yenik düşebiliriz. Öfkelerle olduğu gibi, coşkularla ve mutluluklarla da imtihan edilebiliriz. Bu duygusal gelgitlere karşı da duruş ve kanaatlerimizi korumak, kişilik zeminimizi sağlam tutmak zorundayız.

Başkalarının davranışları duygularımızı kışkırtsa da bizim doğrular ve yanlışlarla ilgili kanaatlerimiz sabit kalmalıdır. Başkalarının yapıp ettikleri, hiçbir hal ve şartta bizim için bir yanlışı meşrulaştırmaz. Çünkü hiçbir yanlıştan doğruya ulaşılmaz. Yanlışın ve doğrunun ne olduğu konusundaki zihin berraklığımızı, hakkaniyet ve berraklığımızı sürdürebilmek için ölçülerimize sımsıkı sahip çıkmalıyız. Ne yakıcı ateşler, ne kasıp kavuran rüzgârlar, ne baştan çıkarıcı meltemler bizi kendimizin uzağına düşürmemeli. Ne isek o olmaya, öyle kalmaya mecburuz. Kendimizden uzaklaşmaya bir kere razı olursak eğer, bir daha aslımızı hiç bulamayabiliriz.

Ölçülerin karıştığı, kanaatleri oluşturan sağlam dayanakların görünmez hale geldiği, klişelerin kanaat zannedildiği, "bence" diye başlayan cümlelerin aslında hep aynı mesnetsiz tezgâhtan çıktığı bir devirde kanaat ve duruş sahibi olmak kolay değil. Bunun için bize dayatılan gündemin dışına çıkarak bir iç gündem geliştirmek, ruh dayanaklarımızı yeniden aramak zorundayız. Belki en önce yapmamız gereken, pek azı kanaat belirtisi taşıyan "bence"li cümleleri terk etmek olmalı. Her şeyin ölçüsünü, her şeyin ölçüsünü koyana sorma alışkanlığımızı yeniden kazanmalıyız. Teslimiyet dediğimiz şey bu değil mi?

Ne yapmalıyız? Ne yapmamalıyız? Nasıl bir ahlaka sahip olmalıyız? Bizim için meşru olan nedir, olmayan nedir? Gittikçe daha sarhoş edici bir hızla dönen bu dünya dolambacına ne kadar kapılabiliriz, nerede durmalıyız? Herkesin yanlışa yöneldiği zaman biz hangi doğruyu ayakta tutmak, yaşatmakla mükellefiz? İnsanların emin olduğu bir insan olmak neden gereklidir? Hakkın hakkaniyetle bağı nedir?

Bütün bu soruların cevabı var elimizde? Nerede? "Bence" diye başlamayan eskimez cümlelerde!