Rehin kalan kitaplar

Birkaç hafta önce Birgi''de birkaç saat geçirdim. Ödemiş''e çok yakın bir kasaba Birgi… Varlığını zamanın dışında sürdüren bir yer gibi adeta. Artık neredeyse mumla aradığımız bir sükûnet hüküm sürüyor sokaklarında. Osmanlı taşrasını yaşatan adeta bir müze kent… Ama hayat tabii seyrini sürdürüyor, bir yapaylık yok. Evleriyle, sokaklarıyla, insanlarıyla yaşayan ama değişmeyen, ruhunu kaybetmeyen, bugüne kapılıp bozulmayan bir kasaba… Gidip görenin aklında kalacağından eminim, ben ikinci kez gittim, bir gün yine gitmek isterim.

Birgi''yi uzun uzun anlatmak değil niyetim. Nasibi olan gider görür. Birgi''den bahsetmemin sebebi İmam-ı Birgivî Mehmet Efendi… Malumunuz, Osmanlı medeniyetinin yetiştirdiği büyük alim ve mutasavvıflardan biri İmam-ı Birgivî (1521-1573)… Özellikle vasiyeti ile meşhur… Ömrünün son on yılını Birgi''de talebe yetiştirerek, vâzederek, ilmi eserler kaleme alarak geçirmiş. Namaz kıldırdığı cami ve ders verdiği medrese bugün hâlâ ayakta… Genç denebilecek yaşta taun hastalığından vefat eden İmam-ı Birgivî''nin kabri de Birgi''deki yeşilliklerle çevrili küçük bir tepede. İki ulu servi ağacının altında ilim dostlarıyla birlikte yatıyor. Vasiyetine uygun olarak hazırlanan kabri, her türlü fazlalıktan arî, çok mütevazı… Orada olup da hayatın ötelerine dair düşüncelere dalmamaya imkan yok.

Benim tespit edebildiğim kadarıyla onlarca eser vermiş İmam-ı Birgivî. Bunlardan birkaçı bugünün diline çevrilmiş ve yayınlanmış. Bunlardan “Vasiyetname” ve “Tarikat-ı Muhammediye” en çok bilinenler… Arap gramerine dair çok değerli eserleri de var. Küçük araştırmam sayesinde “Vasiyetname”den bölümlerin internette epeyce rağbet gördüğünü fark ettim. Bu çok doğal, çünkü son derece sarsıcı bir metin... Adeta adım adım kendi ölümünün ve cenazesinin tarifini yapıyor merhum… Yakınına vardıkça, sözünü sakınmayan, dik duran, dini meselelerdeki hassasiyetlerinden asla ödün vermeyen, her türlü bid''atle mücadele etmiş, Birgi''den kalkıp İstanbul''a giderek Sadrazam Mehmet Paşa''ya nasihatlerde bulunacak kadar sorumluluğuna vâkıf çarpıcı bir portre ile karşılaşıyoruz. İnsan diğer eserlerini de okumak istiyor doğal olarak… Ama maalesef o eserler bugünün Türkçesi''ne kazandırılamamış bugüne kadar. Bu şaşırtıcı değil; çünkü bizim ruh medeniyetimizin temel eserlerinin çok büyük bir kısmı aynı durumda. Yaşadığımız çağın bizi ne kadar susuz bıraktığı, içimizi ne kadar kuruttuğu malumunuz. Bütün bu çoraklığımızla nereden bir su sesi gelse koşuyoruz ama esefle görüyoruz ki bütün pınarlar mühürlenmiş. O mühürlerin sökülmesi, yıllardır fışkırmayı bekleyen o irfan deryalarının bentlerinin yıkılması lazım. Ki avuç avuç alalım, kana kana içelim. Allah bilir ya, bizim bu çoraklığımızın başka çaresi de yok.

Bütün bunları bir ihtiyacı ortaya koymak, hatırlatmak için yazdım. Genç kardeşlerimiz belki kendilerine mesele edinirler, gayrete gelirler, medeniyetimizin kök saldığı bütün dilleri, bütün lehçeleri öğrenmeye cehdederler diye… Böyle eserlerin bugünün nesillerine ulaşmasını sağlamakla, arkalarında en az o irfan pınarları kadar gür sebiller bırakmış olacaklardır. İrfan hazineleri orada sessizce bizleri bekliyor; o sandıkların kapakları bir açılırsa, hiç şüpheniz olmasın gönüllerimiz büyük bir bolluğa kavuşacaktır.