Sakin Şehirler

Eskiden bir yerin ahalisinden sözedilmek istendiğinde “sakin” kelimesi kullanılırdı. Bir şehrin sakinleri, mahalle sakinleri gibi… “Sakin” kelimesi birçok manayı içinde barındıran bir kelime… Burada da insanların bir yerde iskânıyla ilgili bir manayı ifade ediyor. Aynı kökten “mesken”, “meskun” gibi ilgili başka kelimeler de türetilmiş malumunuz. Buna karşılık birileri bir şehrin ya da mahallenin sakinlerinden söz ettiğinde benim gözümde öteden beri kendi halinde, huzurlu, her haliyle sükûnet dolu insanlar canlanır nedense. Şimdi pek sık duymuyorum bu ifadeyi… Duysam da herhalde o huzurlu, sakin insan portreleri gelmez aklıma. Nesli tükendi neredeyse onların… Mahalle kültürü tamamen kayboldu neredeyse; şehirler de, o şehirlerin irili ufaklı parçaları da stres, gerginlik ve huzursuzluk üretiyor sürekli… Ufak bir çarpıtmayla “bir şehrin sakinleri” yerine “bir şehrin gerginleri” kalıbını kullanmak geliyor mesela aklıma.

Yok etmek için elimizden geleni yaptığımız doğal ve tarihi güzelliklerini çıkarırsanız; birbirinin aynı, özelliksiz, renksiz, hatta bunun ötesinde çirkin, ruhsuz, yoz şehirler kalıyor elimizde bugün. Bunun sadece bir şehirleşme problemi olmadığı açık; daha geniş anlamda insanın hayatsız kalmasıyla ilgili bir mesele bu. Hızla nefes alınamaz hale gelen bu boğucu şehirlerden de, bu yeni gergin şehir hayatından da şikâyetçiyiz çoğumuz ama; hayatımızı tüketen bu devranı değiştirmek için yaptığımız pek bir şey de yok. Aksine; hayatla ilgili bütün beklentilerimizi yine bu boğucu şehirleri, bu huzursuz hayatları esas alarak oluşturuyoruz. Aslı astarı yok yani bizim rahatsız hallerimizin; tam da gizlice sevdiğimiz bir ruh hali içindeyiz; hem razıyız, hem de şikâyetçi!

Ama istisnalar da yok değil! Bilenleriniz mutlaka vardır; bizde “Sakin Şehir” şeklinde anılan Cittaslow isimli bir uluslararası oluşum var. Nedir Cittaslow”? Kendi ifadeleriyle verelim cevabı: “Küreselleşmenin şehirlerin dokusunu, sakinlerini ve yaşam tarzını standartlaştırmasını ve yerel özelliklerini ortadan kaldırmasını engellemek için Slow Food hareketinden ortaya çıkmış bir kentler birliğidir. Küreselleşmenin yarattığı homojen mekânlardan biri olmak istemeyen, ye-rel kimliğini ve özelliklerini koruyarak dünya sahnesinde yer almak isteyen kasabaların ve kentlerin katıldığı bir birliktir. Şehirlerin hangi alanlarda önemli ve özel olduklarını düşünmeleri ve bu özelliklerini korumak için strateji geliştirmeleridir. Şehrin dokusunun, renginin, müziğinin ve hikâyesinin uyum içinde, şehir sakinlerinin ve ziyaret edenlerin zevk alabilecekleri bir hızda yaşanmasıdır. Yerel zanaatları, tatları ve sanatları sadece eskilerin hatırlayabildiği kavramlar olmaktan çıkarmak için bunları çocuklarımızla ve misafirleri-mizle paylaşmaktır. İnsanların kendi sağlıklarını ön planda tutmalarıdır. Bunu gerçekleştirmek için, hava, gürültü, ışık ve elektromanyetik kirliliklerin sürekli kontrol edilmesi ve sağlığı tehdit et-meyecek boyutta tutulmasıdır. Çöp toplama saatlerinden ilaçlamaya kadar birçok konuda önlem almak ve uygulamaktır. Yerel üreticileri desteklemek ve onların ürünlerini satabilecekleri satış merkezleri oluşturmaktır. Çevreye ve insana zararlı olmayan al-ternatif ve yenilenebilir enerji kaynaklarının teşvik edilmesidir. Belki de en önemlisi bir şehrin, dünyada binlerce birbirinin aynı şehirden kendini farklılaştırmasıdır.”

Nasıl, heyecan verici değil mi? O halde bir sonraki yazıda devam edelim bu ufuk açıcı meseleye.