Sosyal pıhtılaşma mı, insani katılaşma mı?

Deprem sonrasında özellikle ''sosyal medya'' üzerinden dışavurulan kimi ''tuhaf'' tepkiler haklı olarak epeyce yadırgandı. “Haklı olarak” derken; bu tepkilerin insanlığın temel değerleri bakımından gerçekten yadırganmayı hak edecek derecede ölçüsüz, izansız ve hatta ahlaksız içeriğinden sözediyorum. Yoksa bu türden insanlık dışı cehalet hönkürmelerinin ve de sözel ucuzluk salgılamalarının ''beklenmedik'' olduğunu kastetmiş değilim. Aksine; zihin direksiyonlarını otomatik pilota devretmiş sığ karakterlerin hem sayısal, hem de etkinlik bakımından haddi aşar seviyede arttığının en azından bendeniz farkındayım. Dolayısıyla “deprem gibi acı bir hadiseye insanca yaklaşamayan” ve “içlerini dolduran nefret balçığında boğulan” bu yeni sosyal karakterler benim için sürpriz değil... Hatta bu tekinsiz ve yoz gidişatı, çatışma dozu yüksek yeni sosyal hayatımızın ve medya düzenimizin doğal bir sonucu olarak gördüğümü de sözlerime ilave edebilirim.

Medyanın içinden biri olarak yeni medya düzeninin çatışmalardan beslendiğini bu sütunda defaatle yazıp çizdim. Yaşadığımız vahşi ticaret çağında, nefret ve zıtlaşmalar insanların kötücül meraklarının nesnesi olmaya devam ettikçe medyadan bir ahlaki vasat tutturmasını beklemek hayal olacaktır. Sanıldığının aksine medyanın temel karakterini değiştirmesi için medyanın değil, önce toplumun kendini değiştirmesi gerekiyor. Açık ve net olarak gözlüyorum ki, henüz bu noktanın yakınında bile değiliz. ''Sosyal medya'' adının yakıştırıldığı yeni ve bireyselliğe açık alanda sergilenen bu hadsiz hudutsuz cehalet ve insani hassasiyetlerden nasipsiz kör nefret tutkusu bu durumun açık delilidir.

Sözün burasında azıcık sakinleşip bu toplumsal fotoğrafı anlamayı deneyelim. Sosyal değişimleri sıkıştırılmış zamanlar içinde yaşamak durumunda olan bir toplumun acı çekmesi elbette kaçınılmazdır. Ancak doğal olan, sosyal sarsıntıların insaniyeti geriletmesi değil, güçlendirmesidir. Bizde tersi oluyor. Yaşadığımız acılar bizi katılaştırıyor. Hepimizi belli ölçüde... Ama bazılarımızı akıl almaz sertlikte...

Türkiye''de değişimi merkez değil, çevre istiyor ve zorluyor. Çevrenin değişim iradesi giderek daha da yoğunlaşan dalgalar halinde merkezin (merkezden kastımın kamusal hakimiyet alanı olduğu herhalde anlaşılmıştır) kıyılarına vuruyor. Merkez, statükonun ve buna bağlı olarak sınıfsal imtiyazlarının “muhafaza”sına yönelen tehdit yoğunlaştıkça agresifleşiyor. Devletin hakim sınıflarının ve bunların zaman zaman usulsüzce palazlandırdığı sermayedarların kazanılmış hak gibi gördüğü ve ihtirasla sahiplendiği bu kültür kuşaktan kuşağa kendi elitlerini oluşturuyor. Bugün ekonomik anlamda bu imtiyaz pastasından pay alamadığı halde statükoya yakın duran genç zihinlerin varlığını da kalıtsal ve kültürel bağlarla açıklamanın mümkün olabileceğini düşünüyorum. En genel nitelemeyle bu agresif kültür, değişim dalgalarıyla kaybedecek bir şeyleri olanların aralarında geliştirdikleri bir tür dayanışma kültürüdür. Ancak, değişim iradesini temsil eden çevresel faktörlerin elde ettikleri kazanımlarla ilgili bazı sindirim sorunları da bu tepkisel atmosferi elbette kışkırtıyor. Bu mesele, bu yazının boyutlarını aşan, daha berrak kanaatlerin oluşmasına muhtaç hayati bir konu... Bu noktada, hem merkezin reflekslerine, hem çevrenin sindirim problemlerine karşı komplekssiz yaklaşımlar geliştirebilen soğukkanlı araştırmacılara çok büyük görevler düşüyor. “Statüko”yu da, “değişim”i de bütün boyutlarıyla kavrayabilmeliyiz ki, “bugün”ü öfkelere ve reflekslere kurban etmeden tartışabilelim.

Ölçüsüzlüğün bu kadar pervasızca sergilenebilir hale gelebildiği bir toplumda ''ölçü''nün kaybolmaya yüz tuttuğunu, en azından toplumsal manzarada önemsenmesi gereken bir bulanıklaşma yaşandığını görmek durumundayız. Bu insani katılaşma halinin yaşanmasından daha vahim olan, bunun artık bana, size ya da başkalarına “şaşırtıcı” gelmiyor olmasıdır.