Türkiye"nin konumu güçleniyor

AGİT Zirvesi geride kaldı. Artık Türkiye''nin "yeni konumu"nun tescili için önümüzde yalnızca Helsinki zirvesi var. Bu koşullarda Helsinki''den de şaşırtıcı bir sonuç çıkmayacak gibi görünüyor ve Türkiye''nin iç dinamiklerine ilişkin gelişmeler bu tarihten sonra hız kazanabilir.

Öncelikle Bakü-Ceyhan''a değinmek istiyorum. Geçtiğimiz aylarda, tam da "yine" yeni bir karamsarlık rüzgarının esmeye başladığı günlerde, şu satırları kaleme almıştım: "Türkiye''nin ''yeni konumu'' ABD ve Avrupa eksenleri açısından ne kadar olanak barındırıyorsa, Türkiye-Rusya ilişkileri açısından da o kadar ''sınırlama'' getiriyor. Türkiye ve Rusya aynı coğrafyada daha uzun süre birlikte yaşayacaklar. Bu karşılıklı konum herhangi bir ''ittifak zemini'' doğurmuyor (bu, her iki ülke açısından da akıldışıdır), ama belli bir ''işbirliği'' için anlamlı bir çerçeve oluşturuyor. Her iki ülkenin ''istikrarı'' da birbirinden etkilenir. İki ülkenin ilişkileri ne ''karşıtlık'' ne ''ittifak'' perspektifinden okunabilecek durumda. Bu ''ikili açmaz''ın dışında kalan projelerin başında da Bakü-Ceyhan yer alıyor. Bakü-Ceyhan''ı olanaklı kılan, mevcut ''uluslararası konum'' itibariyle bu projenin karşısında hiçbir ciddi seçeneğin yer almamasıdır. Uluslararası konum yeni bir seçenek üretecek biçimde değişmedikçe, Bakü-Ceyhan dışında bir projenin uygulanma şansı olmayacaktır." Projenin gündeme geldiği ilk günden beri söz aldığım her platformda aşırı özgüvenli bir tutum sergilememin nedeni, hayalciliğe fazlasıyla eğilimli olmam değil, bu ülkeye beslediğim inançtı. Şimdi bu küçücük kişisel alanda, diğer pek çok insan gibi, kendimi Türkiye''ye teşekkür borçlu hissediyorum. Artık her taşın altında "sinsi bir uluslararası tuzak" aramayı bırakmanın, Türkiye''ye inanç ve güven duymanın zamanı. Buradan "iyice safdil bir konum benimseyelim" önermesi değil, "uluslararası ilişkilerin karşılıklı çıkara dayandığını ve Türkiye''nin kendi çıkarlarını çarçur edecek kadar safdil olmadığını anlayalım" sonucu çıkar.

Çeçenistan sorunu da benzer bir sabrı gerektiriyor. Çeçenistan''da olup bitenler yüreğimizi dağlıyor ve Türkiye''nin "görünürdeki" tutumu, tıpkı Kosova sürecinde olduğu gibi, pek çoğumuzu rahatsız ediyor. Ancak Kosova''da "konumların belirsizliği" nedeniyle tedbirli davranan Türkiye, burada -tam tersine- "netleşen konumu" nedeniyle çok dikkatli adımlar atmak zorundadır. Türkiye, ölçüp biçtiği hamleleri yaparken, hiçbir kardeş topluluğun yıkımını ya da buna katkıda bulunmayı düşünemez -düşünmüyor da! Şimdiden Rusya üzerinde ciddi bir uluslararası baskı mevcut. Daha önemlisi, Rusya bu operasyonla kendi kendini, sınırları Çeçenistan''ın çok ötesine uzanan bir bataklığın içine sokmuştur. Bu iş sonuçları açısından çok daha kapsamlı stratejik yön değişikliklerine neden olacak. Türkiye, bu aşamada, Rusya''ya işin içinden sıyrılmak ve çatışma konusunu başka bir düzleme kaydırmak için aradığı fırsatı veremez. Rusya Doğu Avrupa''dan çekilmek karşılığında elde ettiği geniş "manevra alanı"nı Çeçenistan''da yok etmekle meşgul. Ermenistan''daki girişim ve Gürcistan''a yönelik tutum da bu sürece katkıda bulunmuş görünüyor. Altını bir kez daha çizelim: Rusya, stratejik sonuçları açısından, çok ama çok derin ve büyük bir bataklığa girmiş bulunuyor. Bu kez olup bitenler Çeçenistan''daki ilk savaşın kapsamının çok ötesinde. Önümüzdeki yıllarda bunu çok daha net olarak göreceğiz.

Türkiye, bu süreçte, Azeri-Ermeni çatışmasının sona erdirilmesinden Kazak ve Türkmen doğalgazının dünya pazarlarına taşınmasına kadar pek çok konuda önemli rol oynayacak. Bütün bunları da, Helsinki''de teyidini beklediğimiz şekilde, "Batı''nın müttefiki" olarak yapacak. Türkiye''nin, önemini anlamakta zorlandığımız Suriye Operasyonu''yla başlayan "yeniden konumlanma" süreci, Doğu Avrupa''dan Kafkaslar''a kadar uzanan bir coğrafyada koordinat değişikliklerine yol açtı. Nicedir Batı Türkiye''nin, Türkiye de Batı''nın koordinatlarını karşılıklı okumak ve bunları yeniden formüle etmek çabasındaydı. Belli stratejik uyumlanmalar sonucunda elde edilen bu "yeni formülasyon"a Türkiye''nin katkısı büyüktür; artık ülkemizi gereğinden fazla küçük görmekten kurtulalım. İşin Ege cephesine gelince, Türk-Yunan ilişkilerinin nirengi noktası olan Kıbrıs için geçen ay söylediklerimizi yineleyelim: "Türkiye, Batı''yla bütünleşme süreci içinde, Kıbrıs için en uygun çözümün uygulanmasını sağlayacak. Bu çözüm, şimdilerde gündemde olan türden bir ''federasyon'' olacaksa, bu ancak Türkiye ve Kıbrıs''ın aynı anda AB''ye girmesi koşuluyla gerçekleşecek."