Gölgeler

Üstad Necip Fazıl "Gölgeler" isimli hikâyesinde, -hikâyenin kahramanı kendisidir- büyük şehirde yaşayan insanları "hareket halinde ve yaşadıkları vehmin içinde gidip gelen, gülüp oynayan, konuşup halleşen ölüler..." olarak görür. Ve onu sabit fikirlerin biri bırakır, biri ısırır. Bir türlü ruhunun etlerini bu sabit fikir canavarlarının sivri dişlerinden kurtaramaz. Herkesin zamanın lastik topu üzerinde rahat ve muvazeneli olduğu bir zamanda o, ruhunun her an yaşadığı mazi, hâl ve istikbâl temposu içinde, lastik bir topa bindirilmiş, muvazenesini aralayan kedi yavrusuna döndüğünü söyler. Sokağa çıktığı zaman insanları sinema filmi kareleri gibi birer anlık hareketleri içinde görür. Bütün ömürleri tek bir lahzadan ibaret olan insanların o tek lahzanın bile sınırlanmasından uzak bir hayat vehmi içinde bulunduklarını, hakikatte yaşamadıklarını veciz cümlelerle ifade eder.

Hikâyenin kahramanı böyle bir halet-i ruhiye içinde çalıştığı dairenin doktorundan rapor alarak sakin bir köye dinlenmek için gider. Daha doğrusu, "ölülerden biri olan doktor" onu sakin bir köyde ikamete memur eder. O da "beynini tırmalayan fikirlerin" durulması için bu zorunlu ikameti kabul eder. Köyde herkesin "Hafız" dediği bir kişi ile karşılaşır. Bu kişi üstü başı dökülen, harikulade berrak yüzlü ve derin gözlü bir adamdır. Ona yedi yaşında Kur''an''ı hıfzettirmişler, on yılda öğrenilecek şeyleri ruhuna yığmışlar, onun muvazenesini bozmuşlar. Elinde bir ibrik, abdest alabilmek için evlerin kapısını çalarak sarnıçlarında yağmur suyu olup olmadığını soruyormuş. Çünkü başka sulara güvenemiyormuş. Yağmur yağınca bayram ediyor, eline kap-kacak ne geçerse yağmur suyu ile dolduruyormuş. Hafız''ın işi gücü de gece-gündüz mezarlıkta oturmakmış. Köylü onu ilişilmez bir meczup tanıyor, her türlü nazını çekiyormuş. Fakat o köylüleri hiç sevmiyormuş. Ancak köyün yeni misafirine çabuk ısınmış.

-Bırak şu ölüleri, demiş bir gün Hafız konuğuna, gel seninle mezarlığa gidelim de diriler arasında oturalım!.. Mezarlığa giderler, uzun süre birbirleriyle tek bir kelam etmezler. Hafız, güneş altında berrak bir su gibi, yosunlu dibi görünen gözlerini konuğuna dikerek,

-Beynini tırmalayan fikirlere aldırma, der. Onlar gelip geçici gölgelerdir. Her şey gölgedir. Hafız, mezarlığın önünde alabildiğine uzanan düzlüğe başını çevirerek,

-Şu düzlüğün üstünde yol yol gölgeleri görüyor musun? der. Hayır, cevabını alınca, ben görüyorum, der. Bunlar mezar taşlarının gölgeleri... Uzanmadıkları yer yok...

Kahramanımız, "Ben, yaramı iyileştirmeye geldiğim bu köyde onu büsbütün azdırıp büyük şehre tımarhanelik bir deli olarak dönebilirdim" der. Hafız, yanındakinin korktuğunu anlayınca, korkma, diye tesellide bulunur ve şöyle devam eder: Senin zaman dediğin de bir gölge. Solucan gibi kısalıp uzayan bir gölge... Sen de bir gölgesin!... Gözüne görünen, kulağına çarpan, kalbine düşen ne varsa hep gölge... Peki, nerede bu gölgelerin sahibi?... Gölge var, kendisi yok, olur mu?..

-Hafız, sus, aklımı berhava edeceksin, der kahramanımız. Hafız, konuğunun yarasını deşmeye devam eder: Gölgelerle uğraşma; sahibine dön! Seninki hastalık değil, O''ndan gelen işaretin alâmeti.. Seni O çağırıyor; O''na git!... Ha köy, ha şehir, ha ev, ha sokak... O''na dön!..

Üstad beynine yöneltilen bu bombardımanlar karşısında nihayet köyden şimşek hızıyla kaçar. Ve, "Hafız beni kurtarmıştı. O''na dönememiştim ama, dönülecek yönü görmüştüm" der, final cümlesinde.

İşte Üstad''ın kendi hikâyesiyle kendi hayatı. "O''na dönememiştim ama..." diyen Üstad O''na döneli on altı yıl olmuş. Bir şiirinde geçen:

İndik de dünyaya mezarlıklardan

Sıra sıra mezar, başka ne gördük?

mısraları da, onun dünyaya bakarken Hafız''ın etkisinden kurtulamadığını bize gösterir. Başka bir şiirinin son mısraları da şöyledir:

Tükür bu hayatın irin yüzüne!

Tükür!

Gam yeme, çıkmak var yolun düzüne;

Şükür!