İhmal ve imhal

Mehmed Akif, bir şiirinde, Medine sokaklarından birinde oturan bir kadının aç ve açıkta kalmış çocuklarını avuturken, onların açlığından sorumlu tuttuğu Hz. Ömer''e idareci olması hasebiyle ve adaletini dile getirmek için şöyle beddua ettiğini ifade eder:

Şu nevhalar ki çıkar tâ bulutların içine;

Ömer! Savâik-i tel''în olur, iner tepene!

Yetîmin âhını yağmur duası zannetme:

O sayha ra''d-ı kazâdır ki gönderir ademe!

Çığlık ve inlemelerin gökyüzüne, bulutların arasına çıkıp lânet yıldırımları olarak yeryüzüne geri inmesi... Ve kaderin gök gürlemesi olan bu naraların (meselâ yetimin âhının) insanı yokluğa göndermesi... Bu sadece Akif''te değil, eski şairlerimizin hemen hepsinde sıklıkla kullanılmış mazmunlardan biridir. Yetimin, mazlumun, âşıkın, yolda kalmışın âhı eninde sonunda mutlaka çıkar. Bunu insanlar bazen görür, bazen göremez, ama mutlaka çıkar.

Gönülden vaveylalar halinde çıkmış bir âh, aynen sigara dumanı gibi helezonik kıvrımlar halinde gökyüzünün bir yerlerinde toplanır. Bu radyoaktif dalgalar sorumlusuna ışınlanarak günün birinde mutlaka yere iner. Bu bazen herkesin dikkatini çekecek şekilde tezahür eder, kimi zaman da sessizce. Çünkü biliyoruz ki, -ister mazlumun olsun, ister yetimin, isterse âşıkın- alınmış bir âh âheste âheste geri çıkar: "Alma mazlumun âhını, çıkar âheste âheste."

Akif''in şiirini mübalağalı görenlere bir başka şairin mısralarını aktarmakla yetinelim:

Bir âh deyip de geçme öyle

Bir âhdadır Celâl-i Zâtı

Bir âh semâyı arşı sarsar

Bir âh yıkar bu kâinâtı

Bütün bunları bana geçen haftalarda yayımlanan bazı gazete küpürleri hatırlattı. O küpürlerde intihara teşebbüs eden bakanı sekiz yıllık eğitimin milyonlarca mağduru olan çocukların ve bu çocukların ailelerinin âhının tuttuğu dile getiriliyordu. Ve ihmâl edilmediği, imhâl edildiği; yani aksatılmadığı süre verildiği ifade ediliyordu.

Servet-i Fünûncuların çoğu intihar arzusu duyarlar. Başları intiharla hoş geçinir; ancak eserlerindeki kahramanları değişik biçimlerde -kendi yerlerine- intihar ettirirler. Onların intihar konusunda yaptıkları bir anlamda dublör kullanmaktır.

Bazen dublörü de aradan kaldırırlar: Ölümün dayanılmaz davetini duyanlar da olmuştur kuşkusuz aralarında. Mehmed Rauf bir aşk yüzünden intihara teşebbüs etmiş, zorla kurtarılmıştır. Tevfik Fikret, karısı ve oğlu olmasa intihar edeceğini birkaç defa dile getirmiştir. Ama hepsi bu. Yapmak ayrı bir iştir. Ve ölüm, mendilini suya düşürmüştür. Bu mendil, Cenab Şehabeddin''in şık cebinde gezdirdiği bir nesnedir. Cenab''ın kardeşi Osman Fahri, Şükûfe Nihâl''e âşık olur, cinnet geçirir ve otuz yaşında iken beynine bir kurşun sıkarak intihar eder.

Servet-i Fünuncularda bu şedid arzunun uyanmasını hazırlayan etkenler nelerdir? Her halde, yetişme tarzları, aldıkları eğitim, hayattan çok kitaptan gelen birikimleri, halktan gelmekle birlikte halkna tamamen yabancı kalmaları, devrin sosyal ve siyasi şartları vesaire.

Cahit Zarifoğlu''nun geçtiğimiz ay yayımlanan denemelerinden meydana gelen Bir Değirmendir Bu Dünya isimli kitabından sonra, Zengin Hayaller Peşinde isimli kitabı da geçen hafta çıktı. Şairin çoğunluğu Cahit Zarifoğlu adı olmak üzere Ahmet Sağlam, Vedat Can, Abdurrahman Cem müstearıyla da kaleme aldığı yüzlerce yazının taranması neticesinde iki deneme kitabı ortaya çıkmış. Bunlardan dış dünya, bilhassa İslâm âlemi ile ilgili siyasî ve aktüel yazılar hemen yukarıda belirttiğimiz birinci kitapta toplanmış. Zengin Hayaller Peşinde ise onun düşünce, sanat ve edebiyat yazılarından oluşmaktadır. Cahit Zarifoğlu''nun sanatın teorik yönü üzerinde "düşünmekten değil ama, konuşmaktan" fazla hoşlanmadığı öne sürülür. Bu kitapta onun sanat ve edebiyatın teorik yönü üzerine de düşündüğünü ve konuştuğunu (yazdığını) görüyoruz. Onun şiirlerinin, hikâye ve romanlarının, çocuk masallarının, senaryo denemelerinin, okuyucularla kurduğu etkili yazışmaların arka-planı hem önceki kitapta, hem de düşünce, sanat ve edebiyat yazılarından meydana gelen bu kitapta bulunabilir. Şu birkaç yazı başlığı kitabın muhtevası hakkında birşeyler söyler sanırım: Yazı ve plan, Rilke/Malte, İnsan-büyük şehir, Şiir yazmak öğrenilir mi?, Şiir yazan insan, Edebiyat ilişkileri, Rüyalar ve sanat eserleri. Bir protestonun romanı, İşte Yunus Emre, Maske hayat, Manevi yalnızlık, Diriliş vs. vs.