İhracatımızı çökerten nedenler

Geçen hafta TİM (Türkiye İhracatçılar Meclisi) Başkanı Sayın Mehmet Büyükekşi ihracat sektörünü ele alan bir basın yemeği düzenledi. Toplantıdan “ihracatımızda küresel kriz sorunu yaşıyoruz ama çareler aranıyor” açıklaması aklımda kaldı.

Aslında TİM Başkanı oldukça önemli ve doğru tespitleri açıkladı. Ama bu tespitlerin dışında sorunlar olduğunu düşünmeye şahsen ben devam ediyorum. Hatta toplantıda TİM Başkanı''na “İhracatımızda yönetimsel sorun yok mu?” sorumu da bu yüzden sordum.

Bu düşüncem ve sorumun gerekçesi aslında DTM (Dış Ticaret Müsteşarlığı) kayıtlarında görülebilir: DTM kayıtlarına göre Eylül 08''de 12,1 milyar dolarlık ihracatımız bir ay sonra Ekim 08''de 9,5 milyar dolara geriledi. Kasım 08''de ise 8,6 milyar dolar olan ihracatımız Aralık 08''de 7,2 milyar dolar oldu. Ocak 09''da 7,1 milyar dolar ihracat, Şubat 09''da 6,7 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Mart ayı ihracatı ise ilk kez bir önceki aya göre artışla 7,1 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti.

Bir de bir önceki yılın aynı ayına göre ihracat düşüşlerine bakalım: Ekim08 (-1,9%), Kasım08 (-22,0%), Aralık08 (-25,0%), Ocak09 (-27,9%), Şubat09 (-35,2%) ve Mart09 (-34,9%). İhracatta aylık gerilemeler her geçen ay artarak devam etmiş. Mart ayında duraklamış gibi görülen ihracat gerilemesine bir de Nisan ayında bakıyoruz. DTM kayıtlarında 1-22 Nisan arasında ihracatımız 5,2 milyar dolar olarak görülüyor. İhracatta gerileme oranı yüzde 38,4''e varmış.

İhracatta miktar endeksi ise fiyat endeksi ile çelişkili sonuçlar verebiliyor. Örneğin Aralık ayında yüzde 12,3 ve Ocak ayında yüzde 13,6 gerileyen miktar endeksi Şubat ayında sadece yüzde 7,5 gerilemiştir.

Burada sorunumuza kısaca değinelim. Evet, dış ticaret daralmasında üç ana faktör çok etkili olmaktadır: (1) Aynı malın fiyatı düşmektedir; örneğin aynı petrolün fiyatı 147 dolardan 37 dolara kadar düşmüştür. Yani aynı mal çok daha düşük bir para ile alınabiliyor. (2) İhracat verileri dolar olarak ifade ediliyor; örneğin 1 milyar avro''luk aynı ürün geçen yıl 1,7 milyar dolara karşılık gelirken bu yıl 1,3 milyar dolar ediyor. Çünkü dolar değer kazanınca dolar bazında ifade edilen ürünlerin fiyatı düşmüş gibi görülmektedir. (3) Kriz ihracatı ve ithalatı bizde olduğu gibi diğer ülkelerde de etkilemiştir. Artık daha az alım-satım yapılıyor.

Yukarıda verdiğim rakamlar aslında bütün bu etkileri içeriyor, ama bir etkiyi içermiyor. Türkiye kriz, fiyat ve miktar etkilerinin haricinde dış ticarette bir sorun yaşıyor. Ve her geçen gün bu sorun artıyor. İşte asıl sorun bu tıkanıklığın gerçek nedenini ortaya çıkarmaktır.

Mesela, belki de Ekim ayında kredileri kesilen şirketler kapandı. Belki de Kasım ayında doğalgaz zammı ile şok olan sanayici iflas etti. Belki de dış ticaret noktalarında tıkanıklıklar ekonomik değildir.

Açıkçası rakamsal olmayan bu soruların cevabını bilmiyoruz. Ama İHRACATTA bir yönetimsel sorun olduğunu rakamlar söylüyor. İş sadece rakamların dilini tercüme etmeye kaldı.

Nerde o cesur tercüman!