Eniştemi yorgan sandım

Toplumda güçlü etkisi olan şeylere, herkes sahip olmak ve ''kullanmak'' ister. Parasına güvenen "kıro"larımızın Mercedes ''kullanması''...

İbadetine güvenen "yobaz"larımızın İslam''ı ''kullanması''...

İlişkilerine güvenen "patron"larımızın medyayı ''kullanması''...

Aklına güvenen "entel"lerimizin bilgiyi ''kullanması''...

Listeyi uzatmaya gerek yok, bütün bunlar yakın akrabadır, benzer şeylerdir.

"Ne alaka, aynı şey mi?" sorusu dalgalanmak istiyorsa, bayrak gibi havada asılı kalmasın. Bayrağa rüzgâr, soruya cevap verelim:

-Aynı şey değil, benzer şey!

Aynı olsaydılar, zaten benzetme yapmaya ihtiyaç olmazdı. Makul olmadığını kim iddia edebilir:

İslam''la cennete gidilir, Mercedes''le cennet gibi yerlere. Cennette huriler vardır, Mercedes''te huri gibi kadınlar. Zannedildiği gibi, basit düşünmenin mahsulü değil bunlar. Bunlar, ''çok basit'' düşünmenin çok kullanışlı örnekleri...

Kafası karışık olmayan, basit düşünen Yunus Emre''ydi, şiirlerinde ne fazla ne eksik vardı. Basit, ne fazlası ne eksiği olan şeye denir. Rodin''in heykelleri mesela... "Fazlalıkları atarak" yapılmış eserlerdi onlar, sanatçı, durması gerektiği yeri, yani haddini biliyordu.

"Çok basit" sıfatı, artık basit vasfını yitirmiş, uçtan uca savrulmuş, "bu kadarı da fazla" denme noktasına ulaşmış şeyler için kullanılır...

Basit olsun olmasın, hakikat şu ki, her şey az ya da çok, ama mutlaka makuldür. Yani her şey aklın konusudur. Aklım almıyor desek de, gerçek tam tersidir, her şey aklımızın içindedir. Sadece ilişkilendirilememiştir, işkillenilmektedir...

Aptallıklar da aklın eseridir; yanlış hesap örneği olarak, hep akılda kalırlar. Anadolu''nun yüksek kültüründe, meczuplar için alçaltıcı sıfatlar kullanılmaması üstünde daha fazla düşünmeli. Onlar ''aklı perdelenmiş'' manasında, meczuptur, akılsız/aptal değildir. Perdenin arkasında neler olup bittiği, bizim malumumuz olmasa da, meczupların düşünceli insanlar oldukları, ama bizim gibi düşünmedikleri, başka türlü düşündükleri birçok insanın malumudur. Onlar başka şeyleri dert edinir, meselenin başka taraflarını düşünürler, onlar kendilerine has bir aklın hizmetkârıdırlar...

Deyimlerin şahitliği geçerliyse, modern zamanlarda olduğu gibi, aklımıza yatmayan şeylere hemen saçma deyip yüz çevirmek yerine, kadim kültürde "hangi akla hizmet" ettiğimizi sorgulama geleneği vardır diyebiliriz.

Şeytan akılsız değildir, ''değer''sizdir. Re''sen emekli olmuş bu meleğin değer verdiği şeylerin, ''kendisinin dışında'' bir karşılığı yoktur. Şeytan ateşten yaratıldığı için, kendisini topraktan yaratılmış insandan daha değerli zannediyordu. Ateş, topraktan daha değerli değildir, yalnızca daha göz alıcıdır.

Eğer insanın bir ''değer''i yoksa birçok şey ona ağır gelir. Akıl almaz, bu terazi bu sıkleti çekemez olur...

Sadece düşünüp durmak yetmez, durup düşünmek de gerekir. Akletmek, insanın şeyleri ve olguları tartıp hesaplaması işleminin genel adıdır. Boşuna "nefs muhasebesi" denmemiş, kişinin kendisini tartmasına, hesaba çekmesine... İnsan, nefsinin, işlerinin veya dünyanın muhasebesini yaparken, yani aklederken, terazinin diğer küfesine ''değer ölçüleri'' koymak zorundadır.

Değer ölçüleri boşlanırsa, düşündükçe her şey insana ağır gelir, hep bir şeyler boş görünür, havada kalır. Terazinin havada kalan boş küfesi gibi...

İnsan "hangi akla hizmet" ediyorsa, öyle düşünür, elindekileri onun için ''kullanır''.İyi niyetli olmayan ve çok basit hesaplar yapanların elinde kötü kullanılan şeylerden vazgeçmenin hangi akla hizmet olduğunu bulmak, yazının başlığıyla ilişkisini çözmekten daha kolay. "Kıro"ların kullanmasına rağmen Mercedes''ten vazgeçmeyenlerin birçoğu, "yobazlar" İslam''ı kullanıyor diye İslam''ın aklına/tecrübesine arkasını dönebiliyor...

Patronlar kullanmasına rağmen medyadan vazgeçmeyen muhaliflerin birçoğu, siyasetçiler kullanıyor diye iktidar kavramını boşlayabiliyor...

Biz onlara benzemeyelim, boşuna atmadık bu yazının başlığını. Yazının başlığına gelirsek: İnternetin olmadığı zamanlarda, açık-saçık kadın fotoğrafı basan gazetelerin birinin manşetiydi bu: "Eniştemi yorgan sandım" İnsanın zanlarıyla hareket etmesinin, dikkatsizliğinin ağır bedelleri konusunda, okuyucuları –fotoğraflarla- ''uyaran'', usta bir gazetecinin manşete taşıdığı bir hikâyeydi. Zanlarının kurbanı olanlar, sadece eniştesini yorgan zannedenler değil. Medyada köşe başlarında yüzünü gördüğümüz birçok isim, hangi akla hizmet ettilerse, onun kurbanı oldular. Türkiye''yi İran, İslam''ı Hıristiyanlık, tarihi hamaset, cumhuriyeti demokrasi, demokrasiyi festival, iktidarı anayasa mahkemesi sanacak kadar şaşırdılar, yanlış şeylere sarıldılar...

Bugün terlemelerinin nedeni budur.